Skip to content

Financiële Crisis: Moet De Europese Bevolking Dokken?

02/07/2012

Hoe zal een anarchist reageren op de vraag wat dan de oplossing voor de schuldencrisis moet zijn? Ik schat in dat menigeen zal antwoorden dat het gaat om het falen van een systeem, dat bij voorbaat wordt afgewezen. Het antwoord op de vraag blijft dus open (zie evenwel Aantekening 2). Maar het bestaan van die schulden is wel een feit. En de zaak wordt zo gepresenteerd, dat de Europese bevolking ervoor moet opdraaien. Is dat legitiem? In dat geval gaat het om een ander soort vraag dan die waarbij gehengeld wordt naar een oplossing.

De legitimiteitkwestie heeft de aandacht van economen. Een aantal van hen kritiseert bijvoorbeeld de legitimiteit van ‘giftige schulden’, die bezig zijn Europa te ondermijnen. Twee recente boeken daarover worden door Hervé Nathan in het Franse weekblad Marianne van 30 juni – 6 juli 2012 besproken (zie Aantekening 1 en 3). Ik ontleen aan die bespreking het volgende.

De eerste vraag is of de Europese bevolking zich terecht roert in de schuldencrisis. Ja, want het wordt tot haar zaak gemaakt door die schulden als publieke te zien. Dat gebeurt door herdefiniëring van het financiële handelen, wat plaats vindt binnen de optiek: privatisering van de winsten / socialisering van de verliezen. Langs de weg van deze conversie (omzetting van privaat in publiek) wordt de verplichting geconstrueerd dat de bevolking zou moeten dokken (welke verplichting uiteindelijk met behulp van staatsmacht is af te dwingen, via het belastingstelsel).

Maar waarom zou de Europese bevolking zich verplicht moeten voelen? Het berust immers niet op toeval dat de publieke schulden tot stand zijn gekomen. Er ligt namelijk zowel een economische als een ideologische constructie aan ten grondslag.

Economische grondslag

De schuld heeft zijn voortbrengers en zijn profiteurs. Een voorbeeld? De publieke schuld van Spanje gaat een 60 miljard euro belopen, zo onlangs is berekend. Voor het inlossen ervan wordt van de Europese bevolking (binnen het dwingende statenstelsel) geleend. Die lening is bestemd om de banken te helpen onder de dubieuze hypothecaire schulden (de ‘giftige’) uit te komen.

Tijdens de ontwikkeling en het bestaan van de onroerend goed ‘zeepbel’ waren die zelfde schulden nog de motor van een verrijking zonder weerga van de banken en hun aandeelhouders. De banken stemden in met leningen van een looptijd van veertig tot vijftig jaar, voor 98% van de huurprijs. Zij leenden wat graag aan mensen voor de woninginrichting, voor de parkeerplaats, voor de automobiel… Menig huishouden had op die manier schulden die overeenkwamen met 120% van de waarde van de onroerende zaak.

Hieraan kan worden toegevoegd dat bancaire en politieke activiteiten zich vermengden: staten namen private schulden over tegen 6% rente, terwijl de banken zich financierden tegen betaling van 1% bij de Europese Centrale Bank. Men moet dus toegeven dat de Spaanse verontwaardigden in hun recht staan als zij stellen dat zich deze schuld niet legitiem is.

Hetzelfde geldt voor de Grieken als zij de legitimiteit van de schulden in twijfel trekken: is deze schuld niet veroorzaakt door de conversie van democratie in ‘kleptocratie’ (van kleptomanie)? Het betreft een systeem waarin conservatieven en sociaaldemocraten gedurende meer dan twintig jaar gemaskeerd hebben, dat de werkelijke stand van zaken in hun land bestond uit het verzekeren van het laten voortduren van de macht van een ‘cliëntenstelsel’, gefinancierd door leningen. Voor de constructie van dit systeem liet men zich bijstaan door de medeplichtige activiteit van de bank Goldman Sachs…

Ideologische constructie

Het is vol te houden dat het ook om een ideologische constructie gaat, want in naam van het bestaan van de (publieke) schuld, rechtvaardigen regeringen de ontmanteling van sociale zekerheidsstelsel. Zo ziet men in Frankrijk dat de verandering van het pensioenstel wordt gerechtvaardigd met de noodzaak om de AAA status voor staatsleningen te behouden (die toch kelderde). Tot zover de samenvatting van de bespreking door Nathan op twee hoofdpunten. De Nederlandse affaire voeg ik nu toe.

Het is in het licht van de economische en ideologische constructie dat ook (de regering-) Rutte zich beijvert om alles wat ‘sociaal’ (sociale zekerheidsstelsel, publieke diensten) is, verder af te breken. Daarbij wordt hij ‘keurig’ geholpen door GroenLinks en D66, maar ook de ‘christelijken’ laten zich niet onbetuigd. De SP lijkt met zijn compromissenpolitiek in die richting op een hellend vlak. Het gaat uiteindelijk om het verwerven van regeermacht en die verloedert degenen die daarop belust zijn.

Thom Holterman

Aantekeningen

[1] Hervé Nathan besprak de volgende twee boeken (1) Jason Manolopoulos, La Dette odieuse, leçons de la crise grecque, en (2) François Chesnais, Les Dettes illégitimes. Quand les banques font main basse sur les politiques publiques.

[2] Natuurlijk houdt men zich in anarchistische kring ook met de financiële crisis bezig. Maar zoals opgemerkt, geschiedt dit onmiddellijk vanuit een antikapitalistische visie. Vergelijk de ‘antikapitalistische ontmoeting’ van 1 juli jongstleden onder de titel ‘Nous sommes la crise !’ (info: Le Monde libertaire, nr. 1679).

Tijdens die ontmoeting werd de documentaire Debtocracy–La gouvernance par la dette (Besturen met behulp van schulden) van twee Griekse journalisten vertoond. Zij ontleedden de schulden van de staten en onderzochten de legitimiteit ervan. Onder licentie van Creative Commons is deze documentaire vrij op Internet te zien.

[3] De laatste tijd komt men regelmatig verwijzingen tegen naar het boek van John Holloway, Cracq Capitalism (Pluto Press 2010). Het doel van zijn tekst is om aan te geven hoe en waar het kapitalisme te kraken is om zo de dominantie ervan te breken. Voor de mogelijkheden daartoe verwijst hij ondermeer naar het voorbeeld van de Zapatisten (zie het interview met hem: http://upsidedownworld.org/main/mexico-archives-79/2772-john-holloway-crack-capitalism-and-latin-america ).

[Beeldmateriaal van de Rotterdamse dichter en illustrator Manuel Kneepkens]

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s