Spring naar inhoud

Fundamentele Wetten Van De Menselijke Domheid

11/07/2012

‘Iedereen onderschat onvermijdelijk steeds weer het aantal domme mensen dat de wereld telt.’ Aldus luidt de eerste fundamentele wet van de menselijke domheid, opgesteld door de Italiaanse historicus van de economie, Carlo M. Cipolla (1922-2000). Hij heeft nog vier andere wetten over domheid in een boekje ondergebracht, met als titel: Les lois fondamentales de la stupidité humaine.

Voor de formulering van zijn wetten zegt hij zich te baseren op jaren van observatie en experimenteren. Zijn tekst bevat evenwel geen enkele referentie en elke cijfermatige invulling ontbreekt. Het gaat hier dus om een opinie, maar wel een intelligente en ook getooid met een quasi-wetenschappelijk randje voorzien van een modelmatig opgezet diagram.

Domheid regelmatig verspreid

Cipolla heeft opgemerkt dat domheid een eigenschap is die in gelijke mate over de wereld is verspreid, wat hij in een tweede wet over fundamentele domheid tot uitdrukking brengt:

‘De mogelijkheid dat iemand dom is, is onafhankelijk van alle andere kenmerken van die persoon’.

Men is er nog niet achter hoe de natuur in staat is om een dergelijke opmerkelijke uitkomst te produceren… Eveneens is het opmerkelijk dat de frequentie van domheid losstaat van de omvang van de groep: men vindt een zelfde percentage domme individuen in groepen van de groots mogelijke omvang en in de kleinste. Welke groep ook bekeken wordt, bijvoorbeeld de interieurverzorgers van een universiteit of de daar rondlopende hoogleraren, Cipolla vond onder beide groepen het zelfde breukdeel domheid.

Om meer te kunnen zeggen over de effecten van domheid werkt Cipolla met een matrix waarin vier zones (blokken) zijn weergegeven. In elk van de vier zones is een bepaalde categorie mensen onder gebracht waaruit het mensdom in beginsel bestaat: de naïevelingen, de intelligenten, de bandieten en de dommen. Nu kan de derde fundamentele wet van de domheid tot zijn recht komen:

‘Diegene is dom die een ander individu of een andere groep individuen een verlies toebrengt, zonder daar zelf voordeel van te hebben, en die daarbij zelfs eventueel zichzelf nadeel berokkent.’

Cipolla werkt dit alles nog eens nader uit, door bijvoorbeeld op het verschil tussen een bandiet en een domme te wijzen: een bandiet heeft nog de intentie zichzelf te verrijken.

Domheid en macht

Maar het venijn zit toch in de volgende overweging. Evenals elk ander type mens variëren domme mensen zeer in hun vermogen om hun omgeving aan te steken. Sommige dommen berokkenen slechts beperkte verliezen, anderen daarentegen aanzienlijke. Het vernietigingspotentieel van domme lui hangt van twee dragende factoren af. De ene factor is genetisch bepaald. De andere factor wordt bepaald door de machtspositie en de hoogte van de plaatsing ervan, die in de maatschappij wordt ingenomen.

‘En zonder deltavleugels!’

Onder bureaucraten, generaals, politici en presidenten vindt men zonder moeite schitterende exemplaren van fundamenteel domme individuen, van wie het vermogen tot vernielen des te angstaanjagender is of is geweest naar mate zij hoger geplaatst zijn of waren. Daarbij moet men niet de hoogwaardigheidsbekleders van de kerk vergeten.

Wat in deze sferen geldt, gaat bijvoorbeeld ook op voor de parlementaire sfeer. Zo zijn de algemene verkiezingen, aldus Cipolla, alleszins effectief om te garanderen dat er een gespreide hoeveelheid domheid onder de met macht bekleedden zit. Vergeet ook niet dat, gelet op de tweede wet van de fundamentele domheid, een percentage kiezers bestaat uit domme individuen en dat de verkiezingen hen een uitgelezen kans bieden schade toe te brengen aan anderen zonder daar zelf iets bij te winnen.

Kracht van de domheid

Naïevelingen ontgaat in het algemeen op welk punt domme lui gevaarlijk zijn. Verbazingwekkender is dat intelligente personen en bandieten nauwelijks de destructieve kracht herkennen, die eigen is aan domheid. Daarom formuleert Cipolla de vierde fundamentele wet van de domheid:

‘De niet-dommen onderschatten altijd weer de destructieve kracht van de dommen. In het bijzonder vergeten niet-dommen zonder ophouden ongeacht tijd, plaats en omstandigheden, dat handelen en of zich verbinden met domme mensen zeker leidt tot een dure vergissing’.

Dit voert Cipolla tot zijn vijfde en laatste fundamentele wet van de menselijke domheid:

‘Het domme individu is het meest gevaarlijke individu’.

Het geeft te denken !

Thom Holterman

CIPOLLA, Carlo M., Les lois fondamentales de la stupidité humaine, Presses Universitaires de France, Paris, 2012, omvang 71 blz., prijs 7 euro (oorspronkelijk is de tekst verschenen in een beperkte en genummerde oplage in het Engels in 1976, daarna in 1988 in het kader van een ander tekst in het Italiaans, vervolgens afzonderlijk in 2011 in het Engels, op basis waarvan de nu voorliggende Franse vertaling is uitgekomen).

[Beeldmateriaal overgenomen uit Siné Mensuel nr.11, juli-augustus 2012.]

Advertenties
One Comment leave one →
  1. tijdschriftdeas permalink*
    14/07/2016 21:05

    Deze tekst is onlangs in een Nederlandse vertaling uitgebracht onder de titel ‘De wetten van menselijke stupiditeit’ door de Amsterdam University Press, 88 blz., prijs 9,95 euro (http://nl.aup.nl/books/9789462980891-de-wetten-van-menselijke-stupiditeit.html ), zo heeft AUP mij meegedeeld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.