Skip to content

Kennisindustrie En Destructief Neoliberaal Regime

14/11/2012

Het tijdschrift Vacarme (Lawaai) beweegt zich tussen kunst en politiek, tussen wetenschappers en activisten. Het wil het ‘weten’ ontsluiten… Kortom, de inhoud van het tijdschrift is zeer divers.

In het voorliggende nummer 61 besteedt het bijvoorbeeld uitgebreid aandacht aan autisme bij kinderen, door inzicht te geven hoe het instituut L’Antenne 110 in Brussel die problematiek aanpakt. Zeker niet oninteressant wat men leest, maar waarom niet een verband gelegd met de politiek: het autisme van politici, regeringen, overheidsinstanties…?

Men komt ook een artikel tegen dat handelt over de lach als vorm van verzet. Daarmee blijkt de Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth zich bezig te houden. Hier wordt wel een verband met de politiek gelegd, maar dan door de componiste zelf. De aanleiding om dat te doen, was de opkomst van de rechts-extremist Jörg Haider. ‘Dodelijk is niet de woede, maar de lach’, moet Friedrich Nietzsche eens beweerd hebben. En ook de Nederlands-Zwitserse libertair Henri Roorda heeft zich, begin vorige eeuw, met de lach beziggehouden, blijkens zijn Le Rire Et Les Rieurs Suivi De Mon Suicide (laatst verschenen herdruk in 2011). Olga heeft dus een punt, wat mij betreft.

Neoliberaal format

Het meest belangrijke onderdeel in Vacarme 61 vind ik evenwel de artikelenserie over de destructie van het universitaire onderwijs in diverse landen, te weten Frankrijk, Engeland, Chili en Quebec (Canada). Opvallend is hetzelfde format (sjabloon, formule) van de problematiek die wordt behandeld: in de vier genoemde landen wordt het universitaire universum geregeerd vanuit een neoliberaal regime (kennis is handel!). Dit betekent dat ook de democratie binnen dat universum de nek is omgedraaid.

Dat laatste is natuurlijk bizar in het licht van het feit dat het landen betreft die zich erop voorstaan ‘democratisch’ te zijn. Kortom, Nederland had ook in dit rijtje landen kunnen staan. Het slagwoord in het format is: rentabiliteit. De titel van een oud boek alleen al zegt genoeg:

In de vier genoemde landen bestaat regelmatig een fel studentenverzet. Wat de studenten en middelbaar scholieren in hun verzet drijft, is dat zij tegen hun wil de destructieve krachten van het neoliberalisme moeten aanvaarden. Kennis is binnen dat regime niet meer een publiek goed, maar een ‘weten’ opgedaan in instituten waar een plutocratische kaste wordt gekweekt. En dat wijzen zij af.

Wat Frankrijk aangaat legt de Franse politicologe Julie Le Mazier uit dat men zich niet in begrippen als ‘excellent’ en ‘professionalisering’ moet vergissen. Die behoren tot de ‘new speech’. Het zijn begrippen die samenhangen met de neoliberale opvatting over onderwijs en onderzoek. Zij corresponderen met wat in economische zin rendabel kan worden gemaakt en wat past in de meritocratische strategie van Lissabon 2000. [Zie hier over ‘De kapitalistische school’; klik HIER]

De logica van de ‘excellentie’, zo concludeert Le Mazier, is de logica van de macht, onherkenbaar gemaakt als wetenschappelijke logica. Begrippen als excellentie en professionalisering zijn dus valstrikwoorden. Zo betekent professionalisering formattering van studenten met het oog op de vereisten van de wereld van de commercie, de ondernemingen, het bedrijfsleven. Ook een term als autonomie van de universiteiten past hierin. Het doel ervan is de universiteiten in een concurrentiële positie ten opzichte van de kennismarkt te plaatsen.

‘Wees jong en houd verder je kop’

Dictatuur

Alle bijdragen over het studentenverzet in Vacarme geven per behandeld land hetzelfde beeld als hierboven geschetst. Daaraan wordt toegevoegd wat specifiek is voor het betreffende land. Zo is het niet vreemd voor een land als Chili, de periode van de dictatuur van Pinochet tegen te komen. Evenmin zal men versteld staan van het feit dat de ‘Chicago Boys’ ten tonele worden gevoerd omdat zij tijdens diens bewind het universitaire onderwijs hebben hervormd, dat wil zeggen: geprivatiseerd.

De ‘Chicago Boys’ betreft een groep Chileense economen, die in de jaren zeventig aan de universiteit van Chicago studeerden onder leiding van Milton Friedman en Arnold Harberger. Een meerderheid van hen vormde het kabinet van Pinochet. Heden ten dage zijn velen van hen directeur of eigenaar van Chileense private universitaire instellingen, zo leert een noot bij de bijdrage van een aantal Chileense studenten van de universiteit van Santiago (p. 187, noot 2).

Ook de repressie is in Chili weergekeerd: het gaat om de verdediging van het neoliberale regime dat onder Pinochet is ingesteld, zo wordt bitter geconstateerd. Het bevestigt mijn these dat het neoliberalisme zich alleen weet te handhaven bij de gratie van geweld. Op zichzelf is dat niet vreemd noch nieuw. Het geldt evenzeer voor het kapitalisme. Het rust immers op een regime dat fundamenteel tegengestelde ‘klassen’ of ‘kastes’ in stand houdt van bovenliggende en onderliggende mensen (ondanks de pretentie van formele gelijkheid). De geproclameerde vrijheid in dit type liberalisme is een vrijheid die alleen voor de bovenliggende klasse geldt. De rest moet volgen of creperen. Kortom het blesseert.

Rood vierkant

Dit is precies wat de studenten in Quebec tot uitdrukking brengen met hun beweging ‘Carré rouge’ (Rood vierkant). Het neoliberale format wordt hier identiek tot uitdrukking gebracht. Alles wat nog sociaal was, wordt vernietigd, ook met betrekking tot het universitaire onderwijs: afschaffen die beurzen, introduceren van leningen. Hé, het lijkt Nederland wel…

Dit tezamen heeft de gedachte doen ontstaan: laat niet de mensen bloeden die toch al leiden. Om daar verzet tegen zichtbaar te maken, plakten leden van een collectief een rood vierkant op de plaats van hun hart of buik. Dit rode vierkant is nu het symbool geworden van het verzet tegen neoliberale universitaire hervormingen.

Ook hier weer wordt er gemobiliseerd tegen de omvorming van onderwijs in handelswaar en tegen de vele financiële schandalen, die daarmee verbonden zijn. Want waar geld en winstmaken de turbo van een maatschappij heet te zijn, zal fraude en graaizucht welig tieren, zoals ook in Nederland regelmatig is te constateren. En ook in Quebec treft men mis-investeringen in onroerend goed door onderwijsinstellingen aan, die leiden tot desastreuze financiële gevolgen.

Kortom, ‘In Westen nichts Neues’ (Van het westelijk front geen nieuws, Remarque, 1929), al evenmin in het Oosten, Zuiden en Noorden.

Thom Holterman

VACARME nr. 61, herfst 2012, 251 blz., prijs 12 euro, zie de site: http://www.vacarme.org/

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s