Skip to content

De Economie, De Coöperatie en Het Antisemitisme Verwijt

28/11/2012

In het Franse anarchistische weekblad Le Monde libertaire nr. 1688 van 22-28 november 2012 zijn drie interessante onderwerpen aan de orde. Het eerste betreft het derde en slotartikel onder de titel ‘Anarchisme en politieke economie III’. Het tweede gaat over de ‘School van Nîmes’, de Zuid-Franse plaats waar het coöperatiewezen al eind negentiende eeuw in theorie en praktijk werd gepropageerd. Het derde artikel concentreert zich op Israel, de oorlog en de Amerikaans joodse filosofe en feministe Judith Butler die van antisemitisme wordt beticht omdat ze Israel kritiseert.

Anarchisme en politieke economie

Dit is het derde en afsluitende artikel onder die titel. De twee eerdere artikelen verschenen in Le Monde libertaire nrs. 1683 en 1685. In het eerste artikel wordt door Eric Vilain het pleidooi gevoerd dat, willen anarchisten meer serieus genomen worden, dan moeten zij nadenken over een door hen gewenste ‘politieke economie’. Het is namelijk niet voldoende alleen over ‘zelfbestuur’ te spreken, want dat is te vaag als programma.

We hebben wel de mond vol over ‘zelfbesturen’ maar, zo betoogt hij, er is nauwelijks een anarchist te vinden die eens uitlegt hoe dat dan zal moeten, dat ‘zelfbesturen’ van het spoorverkeer, het opwekken en distribueren van energie enzovoort. Ook vindt men nooit uitgelegd welk soort besluitvorming aan al dit soort grote infrastructurele werken ten grondslag ligt of zal liggen. En wat zit er eigenlijk tussen reformisme dat wordt afgewezen en revolutie die wordt gepropageerd? Het wordt tijd dat we daar duidelijker in zijn, stelt de auteur.

In het tweede artikel wordt aangegeven dat we terug moeten naar de fundamenten van het denken over dit type zaken. Daarbij ontkomen anarchisten er niet aan in het bijzonder Proudhon te bestuderen, omdat juist daar een revolutionair reformisme is aan te treffen. Dat moet ten behoeve van ons tijdperk relevant worden gemaakt.

Het slotartikel wijst erop, dat anarchistische kritiek op wat er om ons heen in economische zin gebeurt, meer inhoudelijk moet worden uitgewerkt. Zo zijn we wel tegen de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd, maar om welke economische redenen dan? Ons wordt voor gehouden dat we langer leven en als de pensioenleeftijd niet wordt verhoogd, dan is er op den duur niets meer over voor onze kinderen en kleinkinderen. We roepen dan wel, dat dit niet waar is, maar hoe is die kreet economisch plausibel te maken?

Per productie-uur wordt er veel meer voortgebracht dan 50 jaar geleden. Wat toen door 4 arbeiders werd geproduceerd doet nu één arbeider. Wie steekt het verschil in zijn zak? Men spreekt wel over ouder worden, maar hoe zit het met de hoop op een fysiek en geestelijk waardevol leven op het moment van stoppen met werken? Zijn we op de leeftijd van latere pensionering het kwalitatieve moment niet voorbij? Levert dat niet op, dat mensen sterven voordat ze met genot van hun pensioen kunnen profiteren? Zijn daar berekeningen van te maken door anarchisten?

Als door anarchisten dit soort zaken niet wordt voorzien van alternatieven op macro-economische niveau, dan zal onze kritiek niet serieus genomen worden. Ik kan de auteur alleen maar ondersteunen in zijn moedige en kritische opstelling.

Een inspirerende sociale doctrine. De ‘School van Nîmes’

Het artikel van Philippe onder die titel vult voor een deel de kritiek van Eric Vilain in en bovendien sluit het aan bij enkele artikelen in het bijzondere nummer van Le Monde libertaire (nr. 46, 2012).

De auteur werd getroffen door de aandacht die de Verenigde Naties dit jaar besteden aan het promoten van het verschijnsel coöperatie. Zijn aandacht werd daardoor gevestigd op de coöperatiebeweging in Zuid Frankrijk in de omgeving van Nîmes aan het eind van de negentiende eeuw. Daar werd door protestanten de ‘School van Nîmes’ opgericht (1886). Die beweging is mede de vrucht van wat in Engeland en Frankrijk aan coöperatiewezen was ontstaan.

De propaganda van aanhangers van Fourier (1772-1837), drong door in de Languedoc en Nîmes. Die sloeg vooral aan bij de intellectuele, lagere protestantse bourgeoisie. De consumptie coöperaties verschenen, waarbij zich nadien de productie coöperaties voegden. Vervolgens werd de ‘school’ opgericht, waar de grote Franse promotor en theoreticus van het coöperatie denken, Charles Gide (1847-1932) zijn intellectuele bijdrage aan verleende (zie meer hier over op deze site; klik HIER).

Waarom schrijft Philippe hier zo enthousiast over? Dat wat zich daar en toen ontwikkelde, is nu weer helemaal terug met bijvoorbeeld de ‘Groupement d’achat solidaire’ (GAS), waarover in het bijzondere nummer van Le Monde libertaire werd gepubliceerd (meer daarover, klik HIER).

Charles Gide heeft de leer van de coöperatie ontwikkeld. Hij prijst deze om verschillende redenen aan. De coöperatie maakt het mogelijk: (a) ruil als uitgangpunt te nemen ter vestiging van de juiste prijs, (b) bij de productie, winst als motief van produceren uit het denken te verwijderen, (c) door verspreiding van het voordeel over velen, het ontstaan van grote, individuele fortuinen te voorkomen, (d) vanuit de consumptie wordt controle over de productie uitgeoefend (zodat overproductie kan worden voorkomen en daarmee verspilling wordt tegen gegaan).

Het gaat hier om kleinschaligheid, wat een onmiddellijk beginnen mogelijk maakt. Het vertegenwoordigt tevens een antikapitalistische tendens en de institutionele uitwerkingen ervan laten zich tot grotere federale eenheden smeden. Het federalisme van gemeenten (politiek) is daarbij om die van de consumptie en productie coöperaties (economie) te construeren, besluit Philippe zijn innemende betoog.

Israel, de oorlog en de filosofe

Dit artikel, van de hand van Pierre Sommermeyer, behandelt een heel andere problematiek dan de bovengenoemde bijdragen. De kern ervan is het antisemitisme verwijt dat gemaakt wordt in de richting van de Amerikaans joodse filosofe en feministe Judith Butler. Ik wijs op dit artikel omdat ik meer en meer verwonderd raak door de verschillende antisemitisme verwijten die de laatste tijd opduiken.

Wie is inmiddels geen antisemiet vraag ik me af? Het wordt opgeplakt op een onverdachte Franse anarchist als Élisée Reclus (en weer ontzenuwd door Philippe Pelletier en anderen; klik HIER). Maar ook Domela Nieuwenhuis moet er aan geloven. Die wordt aangepakt door de Nederlandse historicus Jan Willem Stutje. Een andere historicus, Bert Altena ging daar tegenin evenals AS-redacteur Rudolf de Jong. Er zou zelfs een discussiemiddag aan gewijd worden onder medewerking van Stutje. Maar die kondigde vervolgens aan weg te blijven (waarom?), zodat de middag werd afgelast. De bedoeling was discussie, maar Stutje ging die dus kennelijk uit de weg toen puntje bij paaltje kwam.

Ook iemand als de Franse cartoonist Siné wordt verweten antisemiet te zijn, wat hij van de hand wijst in een groot interview in Siné Mensuel nr. 14 (klik HIER). En nu dan eveneens Judith Butler. Wat hier allemaal achter zit, wordt duidelijk in het artikel van Sommermeyer. Ik leid daar mede uit af dat het wachten is tot je als anarchist ook voor antisemiet wordt uitgemaakt. Ga maar na: (1) anarchisten verwerpen de staat. Dat brengt mee: (2) zij verwerpen ook de staat Israel, ergo (3) anarchisten zijn antisemieten…

Wat speelt er bij Judith Butler? Een joodse filosofe en toch antisemiet? Butler heeft een joodse opvoeding gehad (tempel / rabbijn in Ohio). Ze is heden lid van de consultatieve raad van de Jewish Voice for Peace, lid van de synagoge Kehillah te Oakland in Californie, uitvoerend lid van de Faculteit voor Israelisch-Palestijnse vrede in de VS.

Zij ondersteunt de boycotcampagne ‘BDS’ tegen Israel (Boycot, Desinvesteren, en Sancties) en ze heeft scherpe kritiek op het misbruik door Israel wat de politieke rechten aangaat in de bezette gebieden. Daarbij is ze ook overtuigd aanhangster van geweldloosheid. Net als de Nederlandse antimilitarist Bart de Ligt (1883-1938) van weleer, ziet zij in geweldloosheid evenwel niet een toestand van pacifistische inactiviteit, maar een sociale en politieke strijd om aan woede een effectieve uitdrukking te geven. Het is een ‘fuck you’ maar dan zorgvuldig uitgewerkt, onderstreept ze.

De ‘zionistische inquisitie’, zoals aan de site ‘Le Grand Soir’ is te ontlenen (klik HIER), heeft voor dit soort zaken maar één uitleg: een kritiek op de staat Israel maakt je antisemiet, of, als het om joden gaat, dan zijn zij slachtoffers van zelfhaat. Kortom, dit soort verwijten moet leiden tot diaboliseren van de persoon die uitdrukking geeft aan kritiek, wat onmiddellijk zijn gezichtspunt moet diskwalificeren.

Sommermeyer besluit zijn betoog met: in een tijdperk waar de geëngageerde intellectuelen lijken te zijn verdwenen, zie hier iemand die het risico neemt om zich te manifesteren!

Thom Holterman

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s