Skip to content

Het Postdemocratische Europa

02/12/2012


Monde

De affaire Copé-Fillon die in Frankrijk speelt, gaat over de strijd om de macht in de rechtse politieke partij UMP (die van oud-president Sarkozy). Dit heeft op zich niets opzienbarends. Maar het gevecht dat wordt geleverd gaat over meer dan twee leiders die elkaar de uiteindelijke macht misgunnen.

Deze strijd om de macht illustreert volgens Philippe Thureau-Dangin vooral de nieuwe ‘democratische’ regels, die men over elders in de wereld toegepast ziet worden. Wat is er aan de hand, vraagt Thureau-Dangin, oud-directeur van het tijdschrift Courrier international en onderzoeker bij het Franse instituut voor internationale en strategische relaties, zich af. Hij geeft zelf antwoord op die vraag in het Franse dagblad Le Monde van 30 november 2012.

Bonapartistische traditie

De UMP is als partij voortgekomen uit een lange bonapartistische traditie. Het bonapartisme dankt zijn naam aan Napoleon Bonaparte (1769-1821) en verwijst naar een bepaalde gecentraliseerde en autoritaire staatsvorm, die weer steunt op plebicitaire volkssteun. Meer algemeen kan men op merken dat die steun met behulp van machinaties en manipulatie van mensen wordt verkregen. De naam doet vermoeden, dat het om een Franse aangelegenheid gaat. Maar men komt dit soort instemmingsverwerving ten behoeve van het innemen van machtsposities tot ver buiten de Franse grenzen tegen, zoals hieronder duidelijk zal worden. Eerst de UMP.

Wel, wat gebeurt er als deze partij UMP, gelet op de geschetste geschiedenis, zegt een democratische weg te volgen voor het kiezen van de voorzitter van de partij. Het resultaat is er naar: slechte organisatie, onregelmatigheden, enkele stembussen met vulsel, intimidaties in de federaties van de partij, gebruiken van het partijapparaat en de fondsen voor een van de kandidaten. Nog mooier zijn de dagen die op de verkiezing volgen: bij herhaling het zelf uitroepen door een van de kandidaten dat hij de winnaar  is, het mediatieke gebruik maken van de aandacht ervoor, manipulatie van instanties die zich met de procedure bemoeien.

Dit alles verschilt niet veel van wat men elders in de wereld ziet, bijvoorbeeld in Egypte met Mohammed Morsi (het justitiële gezag de wacht aanzeggen), met Viktor Orban in Hongarije (de kieswet in zijn voordeel wijzigen), of ter linker zijde met een Rafael Correa in Equator (gebruikmaken van justitie tegen de media). Al deze leiders zijn aan de macht gekomen via ‘democratische’ verkiezingen. Vervolgens doen zij er alles aan om daarna de ‘democratie’ van zijn zin te ontdoen of die zelfs te keren (we spreken maar niet van Vladimir Poutin, een schoolvoorbeeld van het voorgaande).

Deze machinaties raken niet alleen de ‘nieuwe’ of  ‘jonge’ democratieën, zoals als daar zijn de oude koloniale gebieden (Afrika), Latijns Amerikaanse dictaturen of landen van het in elkaar gestorte sovjet blok. Het raakt ook landen als het Italië van Silvio Berlusconi en er is geen enkele twijfel dat een zelfde tendens in Frankrijk is te onderkennen, in het verleden en recent…

Turning

Postdemocratie

De meeslepende feuilleton van de UMP toont dat alles openbaar lijkt. Bovendien is ze te begrijpen als een microcosmos, die in het klein de internationale macrocosmos weerspiegelt. Het heeft er weg van dat heden ten dage overal de democratie als een universeel ‘regime’ is ingevoerd. Behalve dan in enkele kleine Arabische prinsdommen of in dictatoriale regimes overgebleven uit de koude oorlog (ondermeer Noord Korea). Maar in het algemeen genomen, een dictator van de oude soort, dat kan niet meer, zodat men ook in de boezem van rechts Frankrijk ‘democratisch’ wil lijken. (…)

Men kan de strijd om het voorzitterschap in de UMP vergelijken met het geknoei en het voorkomen van onregelmatigheden, die men in Afrika kan opmerken, na deze of gene verkiezing. Het gaat echter verder. Men moet deze exemplarische geschiedenis namelijk koppelen aan dat wat men zo’n beetje overal ziet ontwikkelen: ‘postdemocratische’ regimes, waar de verkiezing slechts een voorwendsel is en waar de kern van de macht zich elders bevindt.

Voor Engeland heeft Colin Crouch (Post-democracy, 2004) dit verschijnsel in het begin van de jaren 2000 geanalyseerd en uitgelegd waarom privébelangen en de macht van de lobbies, de financiers, de media en andere belanghebbenden, de democratie van haar betekenis en inhoud ontdoen. En niet alleen in Engeland, maar ook elders, zo zagen we. Zo heeft de Duitse filosoof Jürgen Habermas zelfs Angela Merkel als ‘postdemocrate’ ontmaskerd.

Het is duidelijk zichtbaar en men heeft de UMP als voorbeeld: in het postdemocratische universum hebben de politici er moeite mee de ‘scheiding der machten’ (Montesquieu) te respecteren. De wetgevende macht is slechts een schaduw voor hen en de rechtsprekende macht moet omzichtig optreden. Daarnaast zetten zij tal van commissies op die hen terzijde moeten staan. Einde dus van de staatsgrepen; we zijn het tijdperk van het permanente machtsgrepen binnen geloodst.

Philippe Thureau-Dangin (bewerkte vertaling ThH).

[Beeldmateriaal van de Rotterdamse dichter en illustrator Manuel Kneepkens]

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s