Skip to content

Affaire Pinelli. De Onverwachte Dood Van Een Anarchist

05/12/2012

Piazza

Eind november is de Italiaanse film ‘Piazza Fontana’ in roulatie gegaan. Een film over een tragische geschiedenis, die gaat over de dood van de Italiaanse anarchist Giuseppe Pinelli in 1969. De film is geregisseerd door Marco Tullio Giordana.

In het Italiaanse anarchistische maandblad Rivista A, nr. 375, november 2012, wordt aan de affaire het ‘dossier’ gewijd (p. 91-147). Het dossier wordt vooraf gegaan door een beschouwing over werk van de kunstenaar Enrico Bay (1924-2003) die de tragiek in beeld heeft omgezet. Het hier door mij gebruikte beeldmateriaal is van hem.

Mede naar aanleiding van het uitkomen van de film wordt ook in het Franse anarchistische weekblad Le Monde libertaire, nr. 1689, 29 november – 5 december 2012, aandacht aan dit onderwerp besteed. Daarbij zit een telefonisch gehouden interview met de Italiaanse anarchist Paolo Finzi, die in zijn jonge jaren Pinelli heeft gekend. Finzi is tevens een van de medeoprichters van Rivista A in Milaan. Ik vertaal hier het interview met hem.

Baj.1

Pinelli dood gevallen

Voorgeschiedenis

Paolo Finzi: ‘Ik ben een militante anarchist sinds 1968, en ik was student toen ik bij de groep anarchisten in Milaan betrokken raakte, waarvan ook Pinelli deel uitmaakte. In die tijd was hij nauwelijks veertig jaar. Het was een spoorwegman. Ik ben zo’n anderhalf jaar voor zijn dood bij de groep van Pinelli terecht gekomen.

Het was een spannende tijd in Italië, met veel arbeiders- en studentenmanifestaties, een interessante tijd uit politiek en sociaal oogpunt bezien. De anarchisten waren sterk aanwezig met veel actiewerk, precies als in Frankrijk: de zwarte en rood/zwarte vlaggen kleurden de straten.

Ik voerde actie met de studenten en Pinelli, die een arbeider was en met arbeiderscollectieven in contact stond. Gezamenlijk voerden we specifieke anarchistische propaganda, verspreidden we tijdschriften en boeken. Pinelli was getrouwd en had twee dochtertjes.

Baj.2

Een van de twee dochters

De politie hield vooral de anarchisten in de gaten. Het was geen grote groep in Milaan; we telde zo’n zestig personen. In 1968 werd een aantal anarchisten gevangen gezet vanwege twee kleine aanslagen in april; in 1972 is in een proces hun onschuld komen vast te staan. In 1969 waren er enkele kleine aanslagen tegen treinen. Zonder enige vorm van bewijs dacht de politie dat de bedrijver ervan Pinelli was omdat het om een spoorwegman ging, die bovendien vakbondsman en anarchist was’.

De tragedie van Piazza Fontana

Paolo Finzi: ‘De twaalfde december 1969 vond er een aanslag plaats op het Piazza Fontana in Milaan, de eerste van een lange serie die zou volgen gedurende een aantal jaren in Italië. De Milanese politie werd gemanipuleerd door statelijke en internationale instanties. Het onderzoek richtte zich onmiddellijk op de anarchisten.

Ik was 18 jaar en de jongste van de groep die werd opgepakt en opgesloten op het hoofdbureau van politie in Milaan. Zij arresteerden bijna alle anarchisten en ook vier fascisten. Maar dat was meer om aan te laten lijken dat het politieonderzoek in alle richtingen plaatsvond. De getalsverhouding maakt duidelijk dat het anders lag. Naast de vier fascisten en tien marxisten-leninisten ging het om een honderdtal anarchisten!

Baj.3

Persoonlijk heb ik Pinelli voor het laatst gezien in de lokalen van de ‘geheime’ politie (de ‘stillen’ noemden wij die in de zelfde tijd; ThH) in het hoofdbureau van politie in Milaan. Bijna alle gearresteerde personen zijn in de namiddag van de dag na de aanslag vrij gelaten. Enkelen evenwel, onder wie Pinelli, werden nog vastgehouden. In de loop van de derde nacht van diens detentie is hij – zo luidt de officiële versie – uit het raam gesprongen van de vierde etage van het hoofdbureau waar hij verhoord werd. Het was rond middernacht, de vijftiende december 1969.

Tijdens een persconferentie over het gebeurde vertolkten twee politiechefs van de Milanese politie twee geheel verschillende versies omtrent het drama. De een zei: ‘Hij was zeker onschuldig; wij begrijpen dan ook niet waarom hij uit het raam sprong’. De ander verklaarde: ‘Wij hadden tegen Pinelli gezegd dat Valpreda, een andere anarchist, was gearresteerd en dat hij had bekend verantwoordelijk voor de aanslag te zijn en Pinelli had toen geroepen: ‘Het is het einde van de anarchie’, waarop hij uit het raam sprong, waarmee hij zijn verantwoordelijkheid bewees’.

Anarchisten onschuldig

‘Direct aan het begin van de affaire begrepen wij als kameraden van Pinelli dat dit het begin zou zijn van een lange lastercampagne tegen anarchisten. Er zou een lange weg volgen om die negatieve tendens te keren.(…) Uiteindelijk is toch de publieke opinie gemobiliseerd geraakt, wat leidde tot de in vrijheidstelling van Valpreda die al jaren in de gevangenis zat.

Het is nooit duidelijk geworden wie echt achter deze aanslag zat of zaten, ondanks een proces daarover dertig jaar later. De verantwoordelijkheid van fascistische elementen is overigens duidelijk. Er is geen enkele dader aangewezen, maar de anarchisten zijn wel onschuldig verklaard’.

Pinelli, symbool van een serieus anarchisme

Tot slot wordt Paolo Finzi nog gevraagd wat er over is van deze tragische geschiedenis. Paolo: ‘Wel, vandaag de dag, wordt de herinnering aan Pinelli niet alleen levend gehouden door mensen zoals ik, die hem hebben gekend. Het drama-Pinelli heeft een internationale belangstelling gekregen.

Zo heeft bijvoorbeeld Dario Fo, de Nobelprijswinnaar voor literatuur in 1997, in 1970 een theaterstuk geschreven dat de hele wereld is over gegaan, getiteld ‘De onverwachte dood van een anarchist’.

Baj.4

Pinelli’s dood heeft een boemerangeffect opgeleverd. Hij was niet de brute moordenaar waarvoor officiële instanties hem hielden, maar hij was een goede vader, een goed echtgenoot voor Licia, een serieuze militant, een bekende georganiseerde arbeider, hij had geen duister verleden, dat autoriteiten tegen hem zouden kunnen gebruiken.

Hij is het symbool geworden van een serieus anarchisme dat niet voor bommen is of voor nutteloos geweld, en in Italië, zijn er vele anarchistische groepen die de naam Pinelli hebben aangenomen. Elk jaar worden er herdenkingen aan hem gewijd, want hij is populair ook bij anderen dan alleen linkse mensen. Nu dus de film Piazza Fontana over deze affaire’.

Moord of zelfmoord

Wat blijft is ook de vraag of Pinelli echt zelf uit het raam gesprongen is (zelfmoord) of dat hij onder bedreiging gesprongen heeft, dan wel er is uit gegooid of gedrongen (moord). En waarom stond in de nacht van 15 december 1969 op de vierde verdieping van het hoofdbureau van politie in het betreffende lokaal eigenlijk het raam open? Vragen die tot op deze dag onopgehelderd zijn gebleven (let wel, de ‘officiële versie’, blijft een versie).

Wat dat aangaat rest er voldoende speculatie, bijvoorbeeld ook over de invloed die de CIA op het geheel heeft uitgeoefend (mede gelet op wat in Chili gebeurd is in 1973 rond de staatsgreep van Pinochet, betreft het geen loze speculatie). Een opvatting zoals die te lezen is op een oud pamflet van Le Monde libertaire ‘Het raam waaruit men Giuseppe Pinelli gooide, opent op het fascisme’ komt dan ook niet uit de lucht vallen (Le fenêtre d’où l’on jette Giuseppe Pinelli s’ouvre sur le fascisme).

Lanza

Over deze affaire is natuurlijk veel geschreven. Ik wijs hier slechts op het boek van de hand van een andere medeoprichter van Rivista A, te weten Luciano Lanza, die het boek publiceerde, getiteld Bommen en geheimen, Piazza Fontana, een aanslag zonder schuldigen. Het kwam eerst in het Italiaans uit en is in het Engels (Secrets and Bombs. Piazza Fontana 1969, Christiebooks, 2003) en het Frans verschenen (Bombes et secrets, Piazza Fontana, un massacre sans couplables, Éditions CNT, 2005).

Thom Holterman

Advertenties
One Comment leave one →
  1. Jeroen permalink
    07/12/2012 22:00

    En dan is er nog een Duitse vertaling verschenen:
    http://www.sjakoo.nl/books/2991.htm
    Bovendien is er ook een interessante engelstalige website aan deze affaire gewijd:
    http://secretsandbombs.wordpress.com
    Hier wordt tevens veel achtergrond informatie gegeven over de “strategie van de spanning”, die de Italiaanse overheid ten uitvoer bracht en waarvan de aanslag waarvoor Pinelli werd opgepakt, onderdeel uitmaakte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s