Spring naar inhoud

Niet Bouwen Maar Slopen

30/12/2012

‘De knop moet om in de hoofden van planners, beleidsmakers en politici: van groei naar krimp!’ Aldus Steven van Schuppen en Jan Dirk Dorrepaal in de Volkskrant van 22 september 2012. Ze wijzen erop dat als oorzaken van de stagnerende bouwactiviteit in Nederland steeds de economische crisis en de stagnerende woningmarkt genoemd worden. Maar volgens beiden gaat er een structurele realiteit schuil achter dit conjuncturele marktverhaal en dat is de werkelijkheid van de demografische krimp. Nee, denk niet dat die beperkt blijft tot randgebieden als Oost-Groningen, de Achterhoek, Zuid-Limburg en Zeeuws-Vlaanderen, schrijven ze.

De zuidelijke stadsdelen uit de wederopbouwperiode van steden in de zuidvleugel van de Randstad, zoals Den Haag-Zuidwest, Delft-Zuid en Rotterdam-Zuid, behoren daar ook toe. Het zijn stadsdelen waar economie en werkgelegenheid zwak zullen blijven en waar de klad is gekomen in de stadsvernieuwings- en reconstructieplannen. Dat is de werkelijkheid achter het drama Vestia. Van Schuppen en Dorrepaal pleiten er daarom voor om van de nood een deugd te maken: in plaats van meerjaren-uitbreidingsplannen moeten er meerjaren-sloopplannen komen.

‘Euro-anarchisme’

Een mooie afwisseling van theorie en praktijk van het anarchisme valt te lezen in nummer 2/2012 van Buiten de Orde (www.vrijebond.nl). Jan Bervoets vertaalde twee discussiestukken van Franse geestverwanten over economische krimp. De lezer begrijpt het al… In het ene gloort slechts een anarchistische samenleving als een economische omwenteling gelijk opgaat met een ecologische. Krimpen dus! In het andere stuk ligt de nadruk op de onderconsumptie door grote groepen mensen in de wereld en alleen daarom al zal de productie moeten toenemen. Jammer dat Piet Kooijman , de anarchistische ideoloog van het neem-en-eetrecht, niet meer onder ons is, want hij had hier een aardig commentaar aan kunnen wijden.

Peter Storm gaat in debat met de IKS (Internationaal Kommunistische Stroming) een links-marxistische groepering die in haar blad Wereldrevolutie de standpunten die ze met het anarchisme gemeenschappelijk meent te hebben, oppoetst. Terecht stelt Storm onder meer dat anarchisten het begrip klasse anders gebruiken dan marxisten, die er iets metafysisch in zien. Voor anarchisten is klasse niet meer dan een categorie, een hulpmiddel waarmee je je beter kan oriënteren in het heden en in de geschiedenis.

Dennis de Lange doet in dat nummer verslag van een film van Frank Lopez (online op submedia.tv) over het einde van de beschaving (End Civ). Aan de hand van een aantal stellingen maakt Lopez aannemelijk dat de indus­triële productiekrachten tot ecologische ondergang leiden. En Jan Bervoets schrijft over Europol. Er moest weer iets nieuws op de agenda komen en op aandringen van de Italiaanse, Spaanse en Griekse geheime diensten werd dit ‘euro-anarchisme’. Europol beweert dat er een Europese clandestiene organisatie van anarchisten actief is die bombrieven verstuurt en sabotage pleegt. Een verzinsel, maar Europol denkt daarmee het belang van haar bestaan te kunnen aantonen.

Molof.Inkt

Vrijdenken

Zoals gewoonlijk biedt ook het septembernummer van De Vrijdenker – het maandblad van vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte (www.devrijegedachte.nl) – een verscheidenheid aan korte en langere artikelen. Zo benadrukt filosoof Wim de Lobel dat we religie dienen te onderscheiden van godsdienst. Religie behoort tot de categorie van het Zijn, dat de universele verbondenheid van de werkelijkheid en de mens veronderstelt. Dit aanvankelijk Griekse kosmopolitische besef manifesteert zich in kunst en filosofie als een culturele neerslag vanuit het bewustzijn van de menselijke geest. Deze belevingswereld is in de godsdienst omgebogen tot een leer die in het teken staat van het Hebben.

In het oktobernummer van het blad constateert de historicus van het humanisme Bert Gasenbeek dat Jan Willem Stutje in zijn recent verschenen biografie van vrijdenker en anarchist Domela Nieuwenhuis vrijwel niets zegt over de vrijdenkersbeweging van eind 19de en begin 20ste eeuw, terwijl het vrijdenken toch een belangrijke rol in diens leven speelde. Domela was lid van het hoofdbestuur van De Dageraad, zoals de vrijdenkersorganisatie zich toen noemde, sprak op diverse internationale vrijdenkerscongressen en was de auteur van het Handboek van den Vrijdenker dat in 1922, kort na zijn dood, verscheen.

En in het novembernummer van De Vrijdenker kan men het dankwoord lezen dat biochemicus Piet Borst uitsprak nadat hij tot ‘vrijdenker van het jaar 2012’ was verkozen. Borst gaat onder meer in op de strijd tegen religie en kwakzalverij en stelt vast dat in de afgelopen 20 jaar de wetenschap nog in belangrijke mate terrein gewonnen heeft op de kerk: ‘Denk aan het neurologische onderzoek van religieuze ervaringen, dat de dringende goddelijke boodschappen heeft ondergebracht bij de epilepsie. Denk aan het veldonderzoek van chimpansees en bonobo’s, dat heeft laten zien dat veel complex menselijk gedrag – empathie, generositeit, rechtvaardigheidsgevoel – ook bij collega-primaten voorkomt.’

Libertaire School

Het Tijdschrift voor Humanistiek (UvH, redactiesecretaris P. Leuvenink, Kromme Nieuwe­gracht 29, 3512 HD Utrecht) van juli 2012 (nummer 49) bevat een fraai artikel voor wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de anarchistische pedagogiek in Nederland. Vincent Stolk zoomt in op een van de strategieën die anarchisten in het begin van de vorige eeuw (1900-1914) toepasten om een libertaire samenleving dichterbij te brengen: de opvoeding van kinderen. Stolk bespreekt de twee stromingen binnen het anarchisme die deze vredesopvoeding centraal stelden. De ene stroming, aanhangers van de Rus Leo Tolstoj, die zich christen-anarchisten noemden, stond op het standpunt van volstrekte geweldloosheid. Dit opvoedingsbeginsel werd toegepast op de zogeheten Humanitaire School van de christen-anarchisten in Laren. Het slaan van kinderen als bestraffing moesten alle onderwijsgevenden afwijzen, ook moesten ze geheelonthouder en vegetariër zijn. De andere stroming, die rond Domela Nieuwenhuis, was wat pragmatischer. Deze vrije socialisten, of sociaalanarchisten, waren geen tegenstanders van het lijdelijk verzet dat de tolstojanen propageerden, maar onderkenden dat soms – in het vuur van de strijd van de arbeidersklasse, zoals bij stakingen – niet altijd aan verdediging met geweld te ontkomen viel.

Hoewel deze laatste anarchistische stroming er pas in een later stadium in slaagde een anarchistisch onderwijsinstituut te vestigen – de zogeheten Libertaire School in Zaandijk – propageerden ze hun pedagogische denkbeelden wel in enkele geschriften. Daarin werd benadrukt dat de opvoeding rationalistisch en atheïstisch moest zijn. (De invloed van de Spaanse anarchistische pedagoog Ferrer was dus onmiskenbaar.) Deze opvoeding werd overigens al in praktijk gebracht in een aantal kleinschalige ontspanningsscholen, een alternatief voor de toen populaire zondagsschool. Spel en handenarbeid werden toegepast om het kind veelzijdig te vormen. Ook werd vaak gewandeld, zodat de kinderen zich niet hoefden aan te sluiten bij de padvinderij, die als een staats- en oorlogsgezinde instelling beschouwd werd.

Dat een anarchistische pedagogiek in de praktijk wel degelijk succesvol kan zijn, bewees Kees Boeke vanaf 1926 met zijn Werkplaats Kindergemeenschap in Bilthoven. Maar dat valt buiten het bestek van dit artikel, dat overigens op veel bronnenmateriaal gebaseerd is.

HAND.A

Le Monde libertaire

Vooralsnog komt het Britse anarchistische maandblad Freedom (www.freedompress.org.uk) nog steeds uit, maar in het julinummer wordt de noodklok geluid. Het blad, tot voor kort tweewekelijks verschijnend, werd opgericht in 1886 als ‘a journal of anarchist socialism’. Niettemin dreigt het nu op termijn te verdwijnen (of uitsluitend digitaal verder te gaan). Financieel zit Freedom Press, de uitgever van het blad, zwaar in de problemen, onder meer omdat de uitgeverij voor veel geld een fotograaf moest afkopen, die naar de rechtbank wilde stappen vanwege het schenden van zijn copyright. Maar de pijn zit dieper: er zijn nog slechts 300 abonnees! Momenteel is een actie gestart om 4000 pond aan donaties bijeen te sprokkelen, zodat het blad nog een jaartje vooruit kan.

Mijn indruk van de situatie in Frankrijk is positiever. Het landelijk verschijnende weekblad Le Monde libertaire (www.monde-libertaire.fr) brengt daarnaast nog een serie nummers uit in de vorm van een magazine, gewijd aan speciale thema’s, waaronder veel historische onderwerpen. En dan valt bovendien op dat er niet alleen in Parijs, maar ook elders in Frankrijk met regelmaat boekenbeurzen, lezingen, muziekfeesten en andere anarchistisch getinte bijeenkomsten plaatsvinden. Waarschijnlijk is die veelheid aan activiteiten te danken aan het feit dat het blad het orgaan is van de Anarchistische Federatie met tientallen lokale en regionale groepen.

In Duitsland is GWR (Graswurzelrevolution), afgezien van een kleiner syndicalistisch orgaan, het enige landelijke anarchistische blad (www.graswurzel.net). GWR legt de nadruk op geweldloosheid en antimilitarisme. Het verschijnt maandelijks in krantenformaat en bericht naar mijn mening beter en leesbaarder dan Freedom en Le Monde libertaire over enerzijds de theorie en de historie van het anarchisme, anderzijds over actuele thema’s waarvoor in radicaal-linkse kringen belangstelling bestaat, zoals kernwapens, duurzame energie, globalisering, migranten, Europa, de economische crisis enzovoort. Wat in mijn ogen GWR extra aantrekkelijk maakt zijn de interviews met mensen uit de anarchistische scene, en zeker ook de vele – soms uitgebreide – besprekingen van nieuwe anarchistische boeken, waarvan er in Duitsland heel wat meer uitkomen dan in Nederland. De oplage van het blad bedraagt tenminste 3500 exemplaren, soms aanzienlijk meer. Het aantal abonnees is me niet bekend.

GWR bestaat nu 40 jaar. Dat feit werd afgelopen september feestelijk gevierd met een driedaags congres en culturele manifestaties in de thuisbasis Münster, de universiteitsstad. Er kwamen 250 GWR-lezers op af, zo wordt bericht in het oktobernummer.

Tot slot (1). HR ontving het ‘misschien laatste nummer’ van Aardig, het blad van de anarchistische uitgeverij Atalanta (www.at-A-lanta.nl). Het is begrijpelijk dat er te weinig tijd is om naast de website en de facebookpagina nog eens een papieren blad uit te brengen. Maar het is en blijft jammer.

Tot slot (2). Voor wie geïnteresseerd is in – de historie van – het anarchisme in België is er nu een speciale website (www.janpelleringsfonds.be/).

Tot slot (3). Wie meer wil weten van de anarchistische auteur B. Traven moet nummer 2/2012 van het literaire blad De Parelduiker (Singel 389, 1012 WN Amsterdam) lezen. Daarin schrijft Martin Smit over de zoektocht naar de identiteit van de zich in Mexico schuilhoudende schrijver. Was hij de anarchist Ret Marut die een rol speelde in de Beierse Radenrepubliek van 1919 en het tijdschrift Der Ziegelbrenner uitbracht? Een eerdere versie van dit artikel verscheen in de AS 157.

Tot slot (4). Er verscheen weer een nummer van Boekberichten, het blad van de boekhandels Het Fort van Sjakoo in Amsterdam (www.sjakoo.nl) en Rosa in Groningen (www.bookshoprosa.org). Voor degenen die op de hoogte willen blijven van wat er niet alleen in Nederland, maar ook elders in de wereld aan nieuwe uitgaven over anarchisme en aanverwante onderwerpen verschijnt, is Boekberichten onmisbaar.

Tot slot (5). Jan Bervoets (jan.bervoets@casema.nl) laat weten dat er een (Franse) film verschenen is over het in augustus in St-Imier (Zwitserland) gehouden anarchistische congres, waarover Thom Holterman in zijn rubriek Uit het land van Proudhon, elders in dit nummer, bericht. Bervoets wil het vertonen van de film coördineren.

Hans Ramaer

2 reacties leave one →
  1. Frank vd Kommer permalink
    20/01/2014 18:55

    Graag wilik even wat kwijt, iets dat plotseling opkomt door een schijnbare toevalligheid.
    Ik was op zoek naar fototjes en informatie over mijn oude lagere school. Ik kom op deze site terecht en lees wat…, lees over de Libertaire school in Zaandijk. Daar zat ik dus op. Niets bijzonders, school. klaar.
    Mijn vader had mij daar opgedaan uit een overtuiging die ik niet begreep. Hij heeft er nooit over gesproken.
    Wel was hij, weet ik, Dienstweigeraar. Vledder, las ik ook iets over hier, Door de oorlog dacht ik. Ook was hij van de Blauwe knoop, omdat zijn opa zijn vermogen had verzopen….
    Dacht ik. Ok was hij van de PSP, goeie club vond ik. tuut, tuut, Johnson Molenaar… protest met de auto door de Zaanstreek. “Johnson Moordenaar” mocht niet van de Gemeente Zaandijk. Als kind Meegeschilderd aan het bord op de auto.

    Ik ben opgegroeid en liep vast in de wereld. Altijd sterke linkse gevoelens, al wist ik niet waarom. Communisme smaakte naar weemoed, verheerlijking. “Autoriteisprobleem” zeiden psychologen later. Werken voor een baas? ho maar. 2-3 jaar, lag ik er weer uit. Overheid dat ging beter…. Produceren, werken voor een ander zijn rijkdom.., neeee. Anderen helpen, sociaal bezig zijn lag mij meer. Waarom wist ik niet. Het zat gewoon in mij.
    Zaken in het leven gaan wel eens minder goed… ‘ja zo is het leven’, leg je er bij neer!’ is het advies dat je dan krijgt.Wegkijken? Neeee… tot mijn laatste snik, brieven sturen, procederen, je er niet bij neerleggen…., het klopt niet! Ze zullen luisteren, al wordt het mij dood! Ik heb het nooit gemaakt in het leven. Altijd een aparteling. Dwars, zweverig, anders.

    Nu hier aangekomen valt alles op zijn plaats! Jarenlang SP lid, maar nooit helemaal echt.
    Ik noemde mijzelf ‘Vrijdenker’ zonder te weten wat datr nu was. Ik voelde mij geen Socialist, ik voel mij Anarchist, zonder te weten wat dat is. Ik heb het opgezocht, en zeg Ja! dat ben ik! Vrijheid, geen dwang van boven, geen dwang door doctrine of geloof. Steiner, Nudisme, the Pirate bay, Wiki Leaks…, Ramses Shaffy. Amerika is zelf het empire of Evil….

    Alles valt ongeveer op zijn plaats. Hoe kan dat? Nooit over zaken gesproken, of over geleerd op school. Het bestond gewoon niet.
    En toch ben ik dat allemaal.
    Waarvandaan komt dit? Dit is geen leer , dit is het pure zijn! Het bestaan, waar Jezus het over had! Erfelijk. Waard om voor te strijden.
    Ik sla deze site op en neem mij voor alles wat ik benen voel uit te dragen in de wereld. Nu het nog kan.

    • tijdschriftdeas permalink*
      21/01/2014 14:05

      Dank voor je uitgebreide reactie. Doet me goed dit te vernemen.
      Thom

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: