Skip to content

Verzet Is Geboden. De Opbouw Wacht 2. Optimisme

09/03/2013

Monde

Net na het overlijden van Stéphane Hessel publiceerde het Franse dagblad Le Monde van 1 maart 2013 een interview met Hessel en Edgar Morin, twee oud-verzetsmannen, de eerste oud-diplomaat en de tweede socioloog. Het interview werd afgenomen op 19 juli 2011 tijdens het Festival van Avignon.

Het vraaggesprek heeft als titel ‘Résistons à la tentation réactionnaire’. In het gesprek wordt opgeroepen tot verzet tegen de reactionaire krachten, zoals die in Frankrijk leven ondermeer bij rechts en uiterst rechts. Daarbij wordt ook een voorwaardelijke hoop uitgesproken: als Frankrijk en Europa hun fundamentele waarden weer hervinden, zullen zij in staat zijn om ‘de weg’ te verleggen. Ook in Nederland dus, als deel van Europa. Ik vertaalde enkele fragmenten  uit het vraaggesprek, die mij ook voor overdenking in de Nederlandse situatie nuttig lijken. Hieronder het tweede deel met als subtitel:

Optimisme

Waar komt het optimisme vandaan dat u beiden uitstraalt als men de gebeurtenissen in de twintigste eeuw overziet?

Hessel: Edgar Morin en ik hebben een lang leven achter de rug; wij zijn getuigen geweest van situaties die onoplosbaar leken, zoals de Bezetting, het China van Mao, het Rusland van Stalin, de dekolonisatie. Men moet vertrouwen en geduld hebben: de problemen zijn heden niet zo ernstig als in onze jeugd en, de ervaring leert het, zij zijn niet onoverwinbaar gebleken.

Dat herinnert mij aan een discussie die ik heb gehad met de Duitse filosoof Walter Benjamin (1892-1940), een grote vriend van mijn vader en vertaler van Proust in het Duits. Het was in Marseille, in augustus 1940, voordat hij probeerde in Spanje te komen en uiteindelijk zelfmoord pleegde in een dorpje in de Pyreneeën. Ik was 23 jaar en hij 48. ‘Wij zijn aangekomen bij het tegenovergestelde punt van de democratie’, zei hij me: ‘Met de overwinning van Hitler, zijn we op het diepste punt terechtgekomen, waar we zouden kunnen vallen’. Ik herinner mij dat ik hem antwoordde met: ‘Maar nee toch, geloof mij, we zullen de wegen vinden voor verzet ertegen. Trouwens, ik ga proberen me aan te sluiten bij generaal De Gaulle, in Londen…’.

Optimisme

Morin: Wij hebben onze aspiraties uit onze jeugd weten te bewaren, zelfs ondanks het feit dat, als ik voor mijzelf spreek, ik enkele illusies ben kwijtgeraakt. Wij zijn geïnspireerd door de permanente zorg omtrent het lot van de mensheid. Tijdens mijn eerste contact met Philippe Decharte, een van de verantwoordelijken van de verzetsbeweging waartoe ik behoorde, vroeg hij mij: ‘Wat beweegt jou dit te doen?’. Ik antwoordde hem, als vanzelfsprekend, de bevrijding van Frankrijk, maar vooral mijn verlangen deel te nemen aan de strijd voor de mensheid en zijn bevrijding. Deze zorg voor het menselijk lot is aldoor de mijne gebleven.

Zelfs waar het ging om te strijden tegen het nazidom, zetten wij ons in om aan elke vorm van barbarij het hoofd te bieden, en vooral de kille, ijselijke barbarij die de Duitse filosofen Theodor Adorno (1903-1969) en Max Horkheimer (1895-1973) de ‘instrumentele rationaliteit’ noemden, dat wil zeggen de destructieve rationaliteit gestoeld op berekeningen, waar de rede een middel en niet een doel is.

Wij hebben het gevoel dat de wereld op een catastrofe afgaat. Wij worden geconfronteerd met een serie economische en ecologische crisissen. Maar duizend initiatieven worden geboren in deze wereld, zoals dat het geval was tijdens het Verzet. Ziedaar waar mijn optimisme vandaan komt.

Hessel: De metamorfose waar Edgar Morin over spreekt moet de hele samenleving doordringen zodanig dat zij een afweersysteem ontwikkelt met betrekking tot hetgeen ons omringt: in tegenstelling tot het over de grens zetten van de Roma’s, dienen wij hen te helpen een plaats in onze maatschappij te vinden. In plaats van iemand, die in het buitenland geboren is, van zijn Franse nationaliteit te beroven, moet hem de mogelijkheid geboden worden een Frans burger te zijn. Ziedaar de verandering van oriëntatie waardoor de maatschappij een andere kan worden! Men moet nooit denken dat de horizon gesloten is. Niet een van de situaties waarin Edgar Morin en ik ons hebben bevonden, is gesloten gebleven.

[ThH]

[Voor biografische en bibliografische informatie over Stéphane Hessel en Edgar Morin, klik HIER. Zie ook het voorafgaande fragment van dit vraaggesprek op deze site; klik HIER.]

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s