Skip to content

Verzet Is Geboden. De Opbouw Wacht 3. Metamorfose

10/03/2013

Monde

Net na het overlijden van Stéphane Hessel publiceerde het Franse dagblad Le Monde van 1 maart 2013 een interview met Hessel en Edgar Morin, twee oud-verzetsmannen, de eerste oud-diplomaat en de tweede socioloog. Het interview werd afgenomen op 19 juli 2011 tijdens het Festival van Avignon.

Het vraaggesprek heeft als titel ‘Résistons à la tentation réactionnaire’. In het gesprek wordt opgeroepen tot verzet tegen de reactionaire krachten, zoals die in Frankrijk leven ondermeer bij rechts en uiterst rechts. Daarbij wordt ook een voorwaardelijke hoop uitgesproken: als Frankrijk en Europa hun fundamentele waarden weer hervinden, zullen zij in staat zijn om ‘de weg’ te verleggen. Ook in Nederland dus, als deel van Europa. Ik zal enkele fragmenten vertalen uit het vraaggesprek, die mij ook voor overdenking in de Nederlandse situatie nuttig lijken. Hieronder het derde en laatste deel:

Metamorfose

Op geworpen wordt dat de crisis van de zogeheten vooruitgang geaccentueerd wordt door ecologische catastrofes als Fukushima. De westerse wereld moet een andere weg inslaan, zoveel is duidelijk. Is er een andere dan die van de instrumentele rede?

Morin: Wanneer een systeem niet meer in staat is de problemen die het oproept op te lossen, dan zal het uiteenvallen, of het zal tot barbarij vervallen, dan wel het zal de weg van een metamorfose weten te bereiken. De catastrofes van Hiroshima en Nagasaki hebben het einde van de geschiedenis aangekondigd. Dit is in een andere zin bedoeld, dan men hoorde van de Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama. Voor hem markeerde de liberale democratie het eind van de geschiedenis. Maar zoals ik het bedoel, moet in feite alles opnieuw worden uitgevonden.

Op dat punt grijpt het beginsel van de metamorfose in en krijgt die zijn betekenis. De mondialisering  is tegelijkertijd de het ergste en het beste van de dingen die we meemaken. In welke zin is ze het beste? Zij heeft een gemeenschap opgeleverd waarvan het lot een mensdom is dat eenieder met dezelfde fundamentele problemen confronteert, of zij nu van ecologische, sociale, politieke of andere aard zijn. […]

Wat zijn de concrete maatregelen die genomen moeten worden?

Hessel: Het opsommen van een aantal doorslaggevende maatregelen is niet de oplossing, gelet op de complexiteit en de onderlinge samenhang van alle problemen. Aan de basis van alles moet staan een hervorming van het denken, een hervorming van het leven en het onderwijs. Wil men in de richting van een metamorfose werken, dan moet er op alle fronten tegelijk gewerkt worden.

Metamorfose

Morin: Een andere economische politiek is mogelijk. En die verloopt niet uitsluitend via de ontwikkeling van een groene economie, maar via grote opgezette werken om het platteland te doen herleven, om de vervuiling tegen te gaan en om de steden weer te vermenselijken… Trouwens, en dat in de marge, men ziet al een ontwikkeling van een sociale en solidaire economie, van banken die zich op sparen richten, van het instellen van plaatselijke munteenheden, van microcredit. De billijke handel en biologische agrarische activiteiten krijgt meer voet aan de grond. Daarmee wordt te gelijk de tussenhandel uitgeschakeld. Het wordt begrepen dat voortbrengen van voedingsproducten in de omgeving tevens een autonome levenswijze toestaat. Wat dit soort zaken betreft, ziet men dat los van de cijfers over ‘groei’ een andere politiek mogelijk is. […]

Uw programma zou een synthese zijn van drie soorten links, libertair links, socialistisch links en communistisch links. Is dat zo?

Morin: Het libertairisme betrekt zich vooral op het individu, het socialisme op dat wat de samenleving meent dat het beste is en het communisme legt de nadruk op het gemeenschappelijke. ‘Links’ kan zich slechts opnieuw oprichten als het kans ziet deze drie bronnen met elkaar te verbinden. Wat ik voorsta is, dat de verschillende partijen zich oplossen en zich hervinden in een nieuwe formule.

Het verlies van het vertrouwen in de elites kan zich namelijk vertalen in een stem voor extreem rechts of door onthouding van stemmen, maar het kan eveneens libertaire bewegingen teweegbrengen die diepe verlangens een uitdrukking geven. Zoals we recent nog hebben gezien bij de Arabische revoluties ontbreekt het ons aan een organiserende kracht, die begiftigd is met een politieke gedachte om de actie een richting te geven.

Men kan zich strijdbaar opstellen, een andere democratisch samenleven wensen, maar als die vlammende inspiratie zich manifesteert, ziet men dat de bewegingen verscheurd raken. Vandaar dat het belangrijk is voor alles zich een hechte politieke gedachte te vormen omtrent de diagnose van de situatie. […].

[ThH]

[Voor biografische en bibliografische informatie over Stéphane Hessel en Edgar Morin, klik HIER. Zie ook de voorafgaande fragmenten van dit vraaggesprek op deze site; klik voor het eerste deel HIER en voor het tweede deel HIER.]

[Beeldmateriaal: Metamorfose van Escher in het Paleis; voor de site, klik HIER.] 

Advertenties
One Comment leave one →
  1. Urseline Verweyen-van Vliet permalink
    16/03/2013 14:50

    ‘Links kan zich slechts opnieuw oprichten als het kans ziet deze drie bronnen, (libertair, socialistisch en communistisch links) met elkaar te verbinden’, aldus Edgar Morin.
    Een waarheid als een ( Hollandse ) koe, die hopelijk eens gerealiseerd zal worden!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s