Spring naar inhoud

De Kwetsbaar Gemaakte Mens

13/03/2013

Monde

Op 13 februari 2013 benam de werkloze Djamal Chaar zich van het leven, door zich voor de deur van het Arbeidsbureau in Nantes in brand te steken. Vier maart daarop benam in Pau een werknemer van France Telecom zich op een zelfde wijze van het leven. Op 6 maart was er sprake van een soortgelijke poging, toen binnen het Arbeidsbureau van Bois-Colombes.

De vraag is nu of men deze daden moet zien als een persoonlijk drama, zoals menig politicus en bedrijfsleider geneigd is dit soort zelfmoorden te kwalificeren. Evenwel, gaat het dan niet ook om een sociale ontworteling van de milieus waar zich de meest kwetsbare mensen bevinden? Verschijnt in een maatschappij die in crisis verkeert, de zelfdoding niet tevens als handeling van publiek protest tegen de grillen van het management op het werk? Kortom, hebben we hier niet tevens met een sociaal feit te maken?

In het artikel getiteld ‘Over het verband tussen de ellende van de arbeider en van de werkloze’, opgenomen in Le Monde van 8 maart 2013, gaat de Franse hoogleraar medische wetenschappen Michel Debout in op deze vraagstelling. Daaraan ontleen ik het volgende.

Kwetsbaar gemaakt

Debout wijst erop dat de mondialisering van de economie stoelt op een neoliberaal model. Daarmee is duidelijk dat de economie onderworpen is aan een concurrentiële en individuele ideologie. De uitvoering van dit model maakt, dat elke economische instantie zijn eigen belangen op een geïsoleerde wijze verdedigt, zoals de financiële markten tegen de staten en de ondernemingen, deze weer tegen de werknemers en die weer ‘ieder voor zich’.

Ondanks het failliet van een deel van het internationale financiële conglomeraat, wil dat conglomeraat meester blijven over het spel. Maar gelet op het domino-effect in de financiële crisis, is het de bevolking die de rekening van het failliet moet betalen. Alle werknemers zijn daarbij betrokken door de versobering van hun arbeids- en levensvoorwaarden: geringere inkomsten, werkloosheid, onzekerheid over de toekomst.

Deze ‘crisis’ wordt benadrukt door de grillen van het management in de bedrijven, waarmee de werknemers overigens al sinds de jaren 1980 worden geconfronteerd. Heden spreekt men daarover in termen van psychosociale risico’s. Zij, de werknemers, moeten maar wennen aan de invoering van weer nieuwe vereisten op het werk, zij moeten leren om te gaan met stress op het werk. Daarbij worden zij geconfronteerd met de verplichting twee tegenstrijdige elementen te verbinden: vlug werken en goed.

Ontslag

De president-directeur van Titan (banden) noemde de Franse arbeiders luiaards…

Directeur: ‘Jullie zijn lui en overbetaald!’. Arbeider: ‘U vergeet bloedverwanten!’

Debout legt uit dat het psychisch lijden op het werk beschouwd wordt als een resultante van de persoonlijkheid van de werknemer, van zijn geschiedenis en zijn psychische staat. Met dit beeld als uitgangspunt hebben leidinggevenden ernaar gezocht het persoonlijke onwel-gevoel te medicaliseren, om op die manier de collectieve, de sociale dimensie ervan te verdoezelen en het leggen van een verband met het bedrijf te ontkennen. Daarom hoort men, bijvoorbeeld na zo’n zelfmoord, verwijzen naar het persoonlijke drama; daarom spreekt men over een kwetsbare persoon en niet over een kwetsbaar gemaakte persoon.

Sociaal drama

Debout gaat dan in op het krijgen van ontslag, dat een werkelijke psychologische choc teweegbrengt. Die wordt dan vaak verhevigd door bepaalde gedragingen van de leiding van het bedrijf: de werknemers blijken slechts een variabele binnen het bedrijfsbudget. Het ontslag verandert niet alleen de economische situatie, ook op sociaal niveau verandert er veel voor de werkloze. Werk is namelijk een organiserend verschijnsel van het leven en voor de contacten die men heeft. Het werkloos zijn drijft de getroffene in het isolement en desocialiseert hem of haar. Het ontneemt hem of haar een groot aantal intermenselijke relaties. Het zijn allemaal zaken die het suicidaire risico vergroten.

Ondanks dit verband tussen werkloosheid en de onwel-gevoelens heeft dit nog niet geleid tot een mobilisatie van politiek verantwoordelijken op het vlak van de publieke gezondheidszorg. En dat zal zo blijven als zelfmoord in relatie tot het werk of werkloosheid niet als een ‘sociaal feit’ wordt erkend en indien genegeerd wordt dat het niet alleen om een kwetsbare maar ook om een kwetsbaar gemaakte persoon gaat. Zo lang zullen we ook horen spreken over een persoonlijk drama – en natuurlijk  is het dat ook –, waar achter het sociale drama wordt verborgen. Het past in de individuele ideologie van het neoliberalisme dat te doen. Het is dit vaandel waaronder zowel politiek ‘links’ als ‘rechts’ marcheren om hun verantwoordelijkheid te ontlopen. De  bedrijfsleiding sluit zich er bij aan.

Michel Debout [bewerkte vertaling thh]

One Comment leave one →
  1. Bert van den Bosch permalink
    13/03/2013 16:22

    Mensen worden niet kwetsbaar gemaakt, maar zijn kwetsbaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: