Skip to content

ANARCHY, Baanbrekend Tijdschrift

24/03/2013

AC2_0002

Achteraf is precies aan te wijzen wanneer in Engeland het startpunt van daadwerkelijk creatief grafisch ontwerpen ontstond: 1962. In dat jaar liet uitgeverij Penguin Books haar traditionele vormgeving achter zich en verschenen de pockets met meer gedurfde en experimentele omslagen. In hetzelfde jaar startte The Sunday Times haar wekelijks bij de krant gevoegde magazine, geheel gewijd aan één thema, met omslagen, vormgeving en inhoud geheel afwijkend van alle krantenbijlagen die daarvoor werden gepubliceerd.

Anarchy

In dezelfde periode bedongen en kregen artiesten in de muziekindustrie meer invloed op de vormgeving van de hoezen van hun platen: de hoes van With The Beatles (1963) bijvoorbeeld: The Beatles kozen zelf de fotograaf. De door platenmaatschappijen volgehouden traditionele vormgeving van platenhoezen werd vanaf dat moment ondergraven door creatieve geesten die zich niet langer aan de leiband van de platenbazen wensten te onderwerpen. Het leek alsof in die tijd een creatieve vormgevingswolk neerdaalde op het Verenigd Koninkrijk.

AC2_0001

Het Engelse tijdschrift Anarchy (1961-1970), ontstaan in dezelfde tijd, legde met haar baanbrekende en vooruitstrevende omslagen een basis voor de vormgeving van toonaangevende tijdschriften in de jeugd-, jongeren- en undergroundcultuur van de jaren zestig en zeventig. Tijdschriften als OZ (1967-1973) en IT (International Times, 1966-1972), maar ook het Nederlandse Hitweek (1965-1969) en Aloha (1969-1974), beide onder de bezielende leiding van Willem de Ridder, zijn zonder meer schatplichtig aan Anarchy, al heeft De Ridder het Engelse tijdschrift misschien nooit onder ogen gehad. De vernieuwende tijdgeest en de revolutionaire sfeer in de jaren zestig bood vooral in de jongerenbeweging, creatieve geesten de mogelijkheid te experimenteren met eigen, verfrissende ideeën en dan bleek er ook nog de mogelijkheid te zijn deze in praktijk te brengen.

In het onlangs verschenen boek Autonomy (onder redactie van Daniel Poyner) zijn alle 118 omslagen van het tijdschrift Anarchy in kleur en op ware grote opgenomen.

Freedom

In alle opzichten was Anarchy een baanbrekend tijdschrift: zowel inhoudelijk, de onderwerpen die aan de orde kwamen, maar vooral in de vormgeving van haar omslagen. Het tijdschrift ontstond echter min of meer toevallig. Het Londense anarchistische collectief Freedom gaf sinds 1886 een weekblad met de gelijknamige naam uit, waarin vooral gereageerd werd op actuele gebeurtenissen. Eén van de redacteuren, Colin Ward (1924-2010), voelde zich echter door deze formule beperkt. Hij wilde eigenlijk een tijdschrift wat dieper zou ingaan op actuele thema’s, waarbij anarchistische opvattingen beter tot uiting zouden komen. Hij zette Anarchy op, waarvan hij de enige redacteur was. Hij hield er een uitermate eigenzinnig redactieschap op na: iedere bijdrage werd zonder enige correctie of redactionele bemoeiing geplaatst. Bovendien kreeg de door Ward gevraagde grafische vormgever alle vrijheid.

Striptijdschriften

Die vormgever was Rufus Segas. Hij verkeerde in anarchistische vriendenkringen, maar was in het dagelijks leven ontwerper van grafieken, diagrammen en staatjes voor het opinietijdschrift The Economist. Segas bleek de ideale omslagontwerper voor Anarchy. Met de thema’s van het tijdschrift had hij affiniteit en in de vormgeving van de omslagen kon hij al zijn creativiteit kwijt en zich helemaal uitleven. Segas was deels autodidact, maar ook leerde hij op de kunstacademie voor illustrator. Hij werd beïnvloed door de opmaak van nieuwe Engelse striptijdschriften als The Dandy en The Beano en cartoons in de krant The Daily Mirror en het satirische tijdschrift Punch.

Anarchy (het zou eerst Autonomy genoemd worden, vandaar de titel van het boek) bood een enorme verscheidenheid aan thema’s: van onderwijs, verkeer, huisvesting, technologie, recht, verkiezingen tot muziek, psychiatrie, ouderschap, arbeiderszelfbestuur en het Nederlandse Provo. Rufus Segas probeerde zoveel mogelijk variatie in zijn omslagen aan te brengen. Bij voorkeur diende het volgende omslag compleet af te wijken van het vorige. Segas verliet ook het traditionele gegeven om de naam van een tijdschrift bovenaan het omslag te plaatsen, zoals nu nog steeds vaak gebeurt. Op zijn omslagen is het soms zoeken naar de titel van het blad. Grappig is dat hij iedere keer de prijs van het blad op de cover vermeldt: two shillings and thirty cents: ‘Why don’t you buy Anarchy for 2s. 30c.?’

AC2

Vormgeving

Het formaat van het maandelijks verschijnende Anarchy was iedere keer hetzelfde: hoogte 21 centimeter, breedte 14 centimeter, maar Segas nam ook de achterzijde van het omslag mee in zijn ontwerp: voor- en achterzijde vormen een totaalontwerp. Daarom zijn in het boek Autonomy die omslagen uitgeklapt opgenomen. In een interview in het boek vertelt hij hoe hij te werk ging: vooral ‘uit de losse pols’. Hij nam een A4-tje en vervolgens maakte hij op zijn keukentafel het ontwerp: het lege vak met vier hoeken fungeerde als een soort speeltuin, vertelt hij. Soms deed hij er een half uur over, soms een dag. Hij maakte stripachtige tekeningen, collages, hij paste soms alleen belettering toe, dan weer maakte hij een cartoon, hij gebruikte knipsels, foto’s (desnoods jeugdfoto’s van hemzelf, bijvoorbeeld een klassenfoto met hemzelf over het thema onderwijs) of een blow-up van een foto, maar hij liet vooral zijn fantasie de vrije loop. In zijn eerste ontwerpen hanteert hij als achtergrond vooral de kleuren geel en rood, waarop hij improviseert met tekeningen, collages en tekst. Later zou hij meer en meer gebruik maken van zwart/wit-foto’s en blow-ups van foto’s.

AC2_0003

Iedere cover van Anarchy van Segas is compleet anders en wijkt volledig af van de vorige.

Niet alleen legde hij met zijn ontwerpen toen mede de basis voor een vernieuwende soort vormgeving voor alternatieve media in de jaren zestig en zeventig, de punk- en fanzines in de jaren tachtig, maar nu klinkt de echo van zijn werk nog door in huidige onafhankelijke zines als Love is the law, Day Job en The Modernist. De makers van deze bladen zullen waarschijnlijk niet op de hoogte zijn van het werk van Segas, duidelijk is wel dat ze zijn navolgers zijn.

Martin Smit

Autonomy, the cover designs of Anarchy 1961-1970, Edited by Daniel Poyner, Hyphen Press, Londen 2013.

 

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s