Skip to content

EGREGORES of Het Bestaan Van Beschavingen

14/04/2013

Piet

Het kennen van de werkelijkheid lijkt een eenvoudige zaak. Open de ogen en de werkelijkheid wordt zichtbaar. Maar wat blijkt? De een zijn werkelijkheid is niet die van de ander. Filosofisch en kentheoretisch is daar veel over te doen (geweest). Zelf stam ik uit de generatie die geconfronteerd is met de problematiek: feiten-zijn-geen-feiten (ooit verdedigd door de vermaarde Nederlandse rechtsfilosoof J.F. Glastra van Loon; 1920-2001).

Dit ging door mijn hoofd toen ik van de Franse arts en surrealist Pierre Mabille (1904-1952) las: ‘Ik geloof in de werkelijkheid van de sterren, ten eerste omdat iedereen ze kan observeren en ten tweede omdat alle voorspellingen erover gedaan, zijn na te trekken: ze verschijnen op het aangegeven tijdstip. Desalniettemin ontgaat mij bijna geheel de waarde van deze werkelijkheid’. Duidelijk.

Maar wat moet ik hiermee aan? Omdat ik het antwoord daarop niet kon geven, voelde ik me gedreven Mabille’s boek te lezen, waarin die werkelijkheid zijn vertolking vindt. Ben ik er wat mee opgeschoten?

Gregomslag

Beschavingen

Het boek waarover ik spreek, draagt als titel Egregores of het leven van beschavingen. Het zal aan mijn opvoeding en scholing liggen maar egregores komen mij onbekend voor. Via Wikipedia weet ik nu dat een egregore een occult concept vertegenwoordigt van een ‘denkvorm’ of een ‘collectieve groepsgedachte’, dat wil zeggen een autonome psychische eenheid. Mabille verwijst tevens naar hermetisten. Die laten zich volgens Wikipedia in met de hermetiek, een bezigheid om de verborgen werkelijkheid te ontdekken, die zich achter de zichtbare werkelijkheid bevindt. Dit is niet mijn wereld en ik laat dit dan ook voor wat het waard is.

Wat ik ooit geacht werd niet te laten voor wat het waard is, betreft de bij rechtsfilosofen bekend staande hermeneutiek. Ik gok erop dat er een verwantschap is met hermetiek. Die gok waag ik omdat de hermeneutiek zich bezig houdt met het interpreteren van juridische teksten, maar dan op een manier alsof je achter een tekst kunt kijken om zo de ‘echte’ bedoeling ervan te ontdekken. Ik vind dat verdacht veel lijken op wat de hermetisten kennelijk als methode hanteren.

Als jurist in opleiding ben ik ooit met de ‘hermeneutische methode’ geconfronteerd. Geen enkele docent heeft mij af weten te houden van het gevoel met ‘goochelarij’ van doen te hebben, overeenkomend met het-konijn-uit-de-hoed betoog. Hoewel jurist zijnde, is ook dat mijn wereld niet. Mijn naam is haas.

Mijn naam is haas

Occult

Dat we met zaken van doen hebben die in elkaars verlengde liggen, kan ook uit het volgende worden afgeleid. In het kader van het spreken over het uitleggen door juristen van teksten, vindt soms via een omweg, die over de dichter Homerus loopt, mede een verwijzing plaats naar de Griekse god Hermes. Dan zitten we bij de hermeneutiek. Wat wil nu, Mabille verwijst naar een mythische figuur Hermès (hermetiek). Veel van wat in de juristerij plaats vindt, houdt ook verband met het occulte. Er moet een verwantschap zijn. Misschien iets voor een promotieonderzoek?

Het voorgaande betreft elementen uit de westerse beschaving. Beschavingen zijn voor Mabille de meest harde en langst levende egregores, waarbij hij opkomst, ontwikkeling en ondergang ervan bespreekt. Om die ontwikkelingsgang te beschrijven heeft hij zijn boek in drie delen opgesplitst. Het eerste deel onderzoekt algemene uitspraken aangaande collectieve verschijnselen. Het tweede deel bestudeert een duidelijk herkenbaar voorbeeld: de christelijke beschaving. En het derde deel plaatst opmerkingen over wat de toekomst (wellicht) vermag te brengen. Maar de zin van dat al ontsnapt me.

Dit bevreemdt mij want uit enkele opmerkingen is op te maken dat de auteur ondermeer begaan is met wat er zich in Spanje rond de sociale revolutie en burgeroorlog (1936-1939) afspeelt. Hij weet ook op enkele plaatsen in het boek het kapitalisme en de kapitalist in rake typeringen afwijzend te beschrijven. Maar er komt voor mij op geen enkele wijze iets uit de tekst dat mijn inzicht in de werkelijkheid vergroot. Jammer.

Thom Holterman

MABILLE Pierre, Égrégores ou la vie des civilisations, [1938], Égrégores Éditions, Marseille, 2005 (herdruk); vanwege het feit dat deze uitgeverij is opgeheven, zo legde de huidige uitgever mij uit, heeft hij dit boek (en twee andere) recent in zijn fonds opgenomen, te weten Éditions le Flibustier, Marseille, 2013, 190 blz, prijs 13 euro; voor de site van ‘le Flibustier’, klik HIER.

[Beeldmateriaal van de Rotterdamse dichter en illustrator Manuel Kneepkens.]

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s