Spring naar inhoud

Revolutie, Geweld, Geestelijke Weerbaarheid

07/08/2013

Bloemen

De anarchist Eduardo Colombo verklaarde in het Franse tijdschrift Réfractions (nummer 5, 2000): ‘Het geweld van de onderdrukte, de opstandige, is noodzakelijk en legitiem. Het geweld dat bevrijdt is niet van dezelfde orde als het geweld dat onderdrukt’. Het citaat is opgenomen in de onlangs verschenen brochure van de Franse anarchisten André Bernard en Pierre Sommermeyer. Het citaat drukt een element uit van de discussie, die de beide auteurs over het middel geweld willen voeren.

Hun brochure draagt als titel Over ongehoorzaamheid. Manieren van handelen. In die brochure wordt in gegaan op het gebruik van geweld. Evenwel, het pleit wordt gevoerd voor geweldloos optreden, waarvoor ondermeer naar Mahatma Gandhi en Martin Luther King wordt verwezen. Dat pleidooi raakt echter ondergesneeuwd onder de behandeling van vele vormen van geweld. Daardoor is de tekst in onbalans. De bedoeling van de auteurs is echter duidelijk.

Omslag

Revolutie

In de geschiedenis heeft vaak de roep om revolutie geklonken. En vond er door inzet van geweld een plotselinge en radicale omslag van de maatschappij plaats, dan werd daar vaak over gezegd dat ‘zich een revolutie had voltrokken’.

Socialisten in de meest ruime zin, dus ongeacht of we het over marxisten, anarchisten, autoritairen of libertairen hebben, zij spreken over de sociale revolutie. Die omwenteling moet er voor zorgen dat er een overgang van private naar collectieve eigendom van productie en distributie plaatsvindt. Maar levert die revolutie op waarnaar het verlangen groot is: een rechtvaardige maatschappij?

Bernard en Sommermeyer zijn daar niet gerust op. Zij wijzen erop dat, gelet op de al duizenden jaren bestaande maatschappelijke onderdrukkingssystemen, het ondenkbaar is, dat alle voorwaarden nodig voor de realisatie van een rechtvaardige maatschappij, in een plotselinge omwenteling zijn te verwerkelijken. Hoe vaak is de revolutie niet al snel ‘verraden’?

Ondanks dat klinkt toch vaak onder de zwakken, de onderdrukten: Te wapen! Dit terwijl iedereen weet, zoals Bernard en Sommermeyer opmerken, dat het geweld van de staat en zij die voor de staat optreden om de macht te behouden, in handen  is van professionelen en specialisten. Zij zijn getraind, gedrild, geoefend in het gebruik van geweld. De anderen niet.

Geweldloos

Deze geweldsdiscussie beweegt de auteurs uit te leggen dat er niet één maar vele vormen van geweld bestaan als men dat in relatie tot revolutie brengt. Het citaat van Eduado Colombo wees daar al op. Het behandelen van de verschillende vormen, levert de kern van de brochure. Nadat zij aldus tien vormen van geweld hebben behandeld, wijzen zij tenslotte op de non-violence, de geweldloze actie waarover vaak wordt gesproken in termen van ‘acties zonder geweld’. De auteurs wijzen erop dat dit dan vaak gebeurd met het oog op het zoeken naar een ‘compromis’. Dat is wat zij afwijzen, want het gaat helemaal niet om het overbruggen van verschillen van inzicht, als het over fundamentele maatschappij verandering handelt.

Die fundamentele maatschappelijke omwenteling is aldus Bernard en Sommermeyer alleen te bereiken als daarvoor andere middelen kunnen worden bedacht dan geweld. Tegelijk moet er volgens hen aan het introduceren van een andere mentaliteit worden gewerkt. Ik kan mij daarbij aansluiten, maar ik vind het te mager dat zij het betoog af sluiten.

Na de verhandeling over de geweldsvormen, had het voor de hand gelegen om in een zelfde omvang op désobéissance (burgerlijke ongehoorzaamheid) in te gaan – het maakt tenslotte onderdeel uit van de titel van de brochure. Een zelfde opmerking is te plaatsen wat de andere manieren van handelen dan geweld aangaat. Een gemiste kans.

Bloemen

Geestelijke weerbaarheid

De auteurs, zo is mij bekend, zijn meer dan voldoende thuis in de door henzelf benoemde materie, de optie van non-violence. Als aanzet hadden zij het werk van de libertaire maatschappijcriticus en antimilitarist Bart de Ligt (1883-1938) kunnen nemen. Met betrekking tot hem geldt niet het excuus dat deze ijveraar voor een ‘Vredesacademie’ en onderzoeker in de sfeer van de irenologie (wetenschap van de vrede), in Frankrijk onbekend is. Hij heeft tussen beide wereldoorlogen juist in het Frans veel gepubliceerd en zijn hoofdwerk Vrede als daad is in het Frans vertaald (La Paix créatrice, Histoire des principes et des tactiques de l’action directe contre la guerre, twee delen, Parijs, 1934).

Wat de mentaliteitsverandering aangaat, is De Ligt een andere term voor weerloosheid gaan gebruiken. Die was hem te passief. Daarom gaat hij zich bedienen van de term ‘geestelijke weerbaarheid’. Daarmee wordt uitgedrukt dat de strijd voor een andere, geweldvrije wereld op een hoger plan moet worden gebracht. Hij wijst de karakterloze zachtheid af. ‘Wij zullen zo nodig de bliksem hanteren. Ons wapen is het zwaard van de geest’ (‘Geestelijke weerbaarheid’, opgenomen in de bundel Naar een vrije orde, Arnhem, 1946).

Ook hier ligt niet een eenduidige visie planklaar te wachten op toepassing. De auteurs is te vragen of bij De Ligt voor hen geen overwegingen te vinden zijn, om deze voor de periode waarin wij heden leven, te overdenken. Het doel ligt open voor een nieuwe brochure.

Thom Holterman

BERNARD, André et Pierre Sommermeyer, De la désobéissance. Manières d’agir, 2013, 19 blz., [uitgave in eigen beheer].

Aantekening

De auteurs beheren de site ‘Anarchisme & Non-Violence 2’. In hun brochure verwijzen zij ernaar; klik HIER.

Advertentie
One Comment leave one →
  1. Bert Gasenbeek permalink
    07/08/2013 09:25

    ik verwijs hierbij ook na het boekje dat ik recent publiceerde over de Jongeren Vredes Actie, waarin de concepten ‘pacifistische volksverdediging’ en ‘geestelijke weerbaarheid’ aan de orde komen.
    http://www.uvh.nl/hhc/bronnen/webwinkel/bert-gasenbeek-chris-hietland-van-jeugdig-pacifisme-naar-geestelijke-weerbaarheid-de-jongeren-vredes-actie-1924-1940

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: