Skip to content

Michael Bakoenin: (4) God Noch Meester

26/03/2014

Lib.mon.kop

Het 200ste geboortejaar van Bakoenin wordt gebruikt om zijn denkbeelden hernieuwd onder de aandacht te brengen en op de actualiteit ervan te wijzen. Agnès Pavlowsky publiceerde enige tijd geleden een korte impressie over het leven van Bakoenin. Er volgde van haar hand meerdere korte artikelen, ook op deze site te vinden. Nu gaat het om het vierde. Ook deze bijdrage is gepubliceerd in het veertiendaagse bijblad  van het Franse weekblad Le Monde libertaire (nummer 49 van 20 maart 2014). De bijdrage heeft als titel ‘Bakounine, 4. Ni Dieu, Ni Maître. Hieronder een vertaling ervan. [ThH]

GodNiet

God Bestaat Niet…

Wel!!

Eeuwig

Religie

In de 19de eeuw is de religie een telkens terugkerend onderwerp. De analyses ervan vinden plaats binnen de context van die tijd: in een Europa waar het christendom heerst en waar de kerken invloedrijk zijn, hoewel de laïciteit (scheiding kerk en staat) en het positivisme (in de wetenschappen) groeiende was. Bakoenin, van oorsprong Rus, leefde in die periode. In Rusland had de orthodoxe kerk een aanzienlijke economische en politieke macht. Die kerk steunde het onderdrukkende tsarendom en het feodale systeem. Niet vreemd dus dat religie een van de door Bakoenin verkozen mikpunten werd en dat dit bij hem uitloopt op een strijd voor het atheïsme.

Maar voor hem is er meer aan de hand. Het is met name het feit dat religie een obstakel vormt voor de revolte waarop hij aanstuurt, dat hij de religie bestreed. Wat hem vooral in de weg zit, is dat het christendom berusting predikt. Het volk dat in armoede leefde conformeerde zich kritiekloos aan de religieuze tradities. In plaats van zich te verheffen, dacht het zijn heil in de kerk te vinden.

Bakoenin analyseert de staat en religie ‘gespiegeld’: beide zijn gegrondvest op het beginsel van de hoogste macht, onverenigbaar met emancipatie. Beide beslissen over het leven van mensen door hun gedachten te formatteren. Beide hebben als vooronderstelling dat de menselijke natuur slecht is. De kerk levert er de verklaring voor en de staat neemt het op zich de mens tegen zich zelf te beschermen. De religieuze en politieke machten voeden mensen op en moraliseren hen.

Bakoenin beveelt de praktijk van een kritische filosofie warm aan. Die zal de vrucht zijn van de zelfstandig denkende mens. Dit komt te staan tegenover de opgedrongen verordenende politieke en religieuze moraal. In vele geschriften komt hij herhaaldelijk terug op de kwestie van het bestaan van goden. Als die werkelijk zouden bestaan, dan moeten we ze subiet laten verdwijnen. Want met behulp van hen en in relatie met hun vertegenwoordigers, staat en kerk, wordt er een wereld gecreëerd waarvan het heet dat de mens die niet kan bestrijden (want moet aanvaarden zoals die is).

Bakoe.Brac

Libertair ideaal

Dit betekent dat het libertaire ideaal zich niet kan ontwikkelen zonder een eind te maken aan het irrationele geloof in het bestaan van god – een geloof dat het individu tot een onderworpene maakt. Bakoenin stelt de verering voor god aan de kaak die maakt dat mensen voor hem knielen. God is alles, de mens is niets en zijn bestaan is slechts mogelijk onder het jeuk van de heiligheid. Tevens creëert de religie een hiërarchie tussen mensen: aan de ene kant zijn er de geestelijk leiders en aan de andere kant de gehoorzame gelovigen.

Religie en geloof vervreemden het individu van zichzelf. Het volgt slechts opgelegde dogma’s, die geacht worden door god te zijn uitgevaardigd. Daaruit volgt dat de drang tot vrijheid, de bron van het denken van Bakoenin, niet in overeenstemming is te brengen met staat en religie. Bakoenin verdedigt het idee dat mensen zich kunnen ontwikkelen zonder de hulp in te roepen van het sacrale, of dat nu van religieuze of politieke aard is. Die ontwikkeling kan plaatsvinden via onderwijs dat de autonomie en het vrije denken vooropstelt. Hierin wordt de mogelijkheid gezien om kennis de rol van bevrijder van de religieuze falsificaties te laten spelen. Het verlicht de wereld waarin wij leven.

Heden maken we een zekere terugkeer van het religieuze mee en een opkomst van fanatieke religieuze splinterbewegingen, die trachten hun zienswijzen op te dringen. In dat licht is het nodig andere geluiden over religie te laten horen en te laten zien hoe het proces van de vervreemding werkt en het spel van de religies wordt gespeeld.

Agnès Pavlowsky

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s