Spring naar inhoud

Vormen Van Libertaire Ongehoorzaamheid

28/05/2014

Vinger

Sinds jaar en dag houden de Franse auteurs en libertaire activisten, André Bernard en Pierre Sommermeyer zich bezig met onderwerpen als burgerlijke ongehoorzaamheid en non-violence. Gemeenlijk wordt dat met ‘geweldloosheid’ vertaald, maar omdat dit nogal passief klinkt, denken de auteurs eerder aan: afwezigheid van geweldsgebruik. In hun onlangs uitgekomen boekje in zakformaat brengen zij deze verschijnselen in verband met het anarchisme. Dit wordt door hen gezien als opgenomen in non-violence en het wordt in hun tekst daarom niet nader vorm gegeven. Het accent komt daardoor op de middelen te liggen om sociale strijd te voeren. De titel van het boekje luidt Libertaire ongehoorzaamheid, Manieren van handelen en andere wijzen van doen.

OmslagOngehoorDe ongehoorzamen

De nadruk op het sociale heeft tot doel duidelijk te maken dat men geen halt mag houden voor zoiets als formele of ‘democratische’ gelijkheid. Want dat legitimeert alleen maar het bestaan van sociale ongelijkheid. Wat de nadruk op de non-violence aangaat, koppelt dit mede aan een strategisch doel: het maakt dat een groot deel van de publieke opinie achter de actie(s) kan staan. Dit is precies ook de reden waarom overheden toch gewelddadig er tegen optreden: zij dagen hun tegenstanders uit in dat geweldsgebruik mee te gaan. Gebeurt dat, dan raken daardoor de achterliggende doelen van sociale actie(s) in de publieke opinie in diskrediet. Maar dat niet alleen. Er is ook een heel andere reden om voor non-violence te kiezen.

Overheden zijn gespecialiseerd in geweld en beschikken over getrainde krachten (leger, politie) en huurlingen (paramilitairen, geprivatiseerde ‘beveiligers’, binnenlands en buitenlandse ‘veiligheidsdiensten’). Kortom wat geweldsaanwending aangaat, moet je ten behoeve van de strijd voor sociale gelijkheid en rechtvaardigheid niet willen concurreren met overheden: geweldsaanwending is het handelsmerk van overheden.

Daarenboven, in de non-violence ligt een ongekende kracht. Die kracht is te gebruiken door de ongehoorzamen, dat wil zeggen zij die niet bereid zijn (nog langer) mee te doen in het hen aangeboden maatschappelijk spel van (zwijgzaam) ‘volgen’. Om te demonstreren om welk type houding en handeling het gaat, voeren Bernard en Sommermeyer een aantal voorbeelden aan. De diversiteit van ongehoorzaamheid en er aangekoppelde non-violence blijkt groot. Een van de dingen die opvalt, is dat het handelen van één persoon de trigger kan vormen voor ontwikkelingen van sociale actie van ongekende omvang.

Zo vormde de weigering van één vrouw, Rosa Parks, in 1955, Montgomery (USA) het startsein van een boycotactie tegen rassenscheiding in de Verenigde Staten. In het Turkije van 2013 was het weer één persoon die bleef staan op de plek waar niemand zich mocht bevinden. Er zijn meer voorbeelden te noemen. Maar in Syrië ging het fout. Dat lag niet aan de non-violence op zichzelf. Er bleken namelijk groepen te bestaan die de geweldloos begonnen acties overnamen met behulp van gewapende strijd. Dat was waarop de zittende dictatuur zat te wachten: nu kon zij gelegitimeerd in alle hevigheid haar gewapende macht in zetten. We kennen heden het verloop van deze strijd…

Boycot en sabotage

Bernard en Sommermeyer bespreken vervolgens kort een tweetal andere actiemiddelen, boycot en sabotage. Daarbij is de vraag aan de orde of boycot, voor zover een dergelijk handelen slechts tot materiële schade leidt, onmiddellijk onder non-violence kan vallen. Om over die grens iets te zeggen wordt aandacht besteed aan boycotacties als die van de druivenkwestie in 1965 in Californië en die van de Amerikaanse bierkwestie in 1987 eveneens in de USA. Natuurlijk kijken de auteurs ook naar de boycot van Zuid-Afrika, waartoe werd opgeroepen door Luthuli in de jaren 1950, tegen de apartheidspolitiek. Moeilijker wordt het sabotage als actiemiddel in te passen in non-violence. De auteurs aanvaarden dit soort acties binnen de non-violence als het niet verder gaat dan materiële schade opleverend.

VingerDaarnaast speelt nog een geheel andere kwestie die volgens de auteurs de aandacht verdient. Veel van de sociale acties zijn nog geënt op het idee van de strijd door arbeiders gevoerd. De kapitalistische productiewijze is echter inmiddels fundamenteel veranderd (in organisatie, niet als het om de winstgerichtheid gaat). Daardoor is het verschijnsel ‘arbeid’ anders in dit systeem komen te zitten. Dit betekent aldus de auteurs, dat ook de libertaire wijze om naar de wereld te kijken moet veranderen.

Willen wij als libertairen de wereld veranderen, schrijven de auteurs, dan moeten nieuwe middelen worden gezocht om bronnen van opstandigheid en verzet aan te boren. Wie dit weer met het anarchisme in verbinding wil brengen, doet er goed aan het als een meervoudig verschijnsel te begrijpen (er is niet één anarchisme, met één gepatenteerde manier van strijden, het gaat om een veelvoud ervan). Eén ding is evenwel duidelijk: het gaat er nooit om de politieke macht te willen grijpen en steeds wel om het afwijzen van opgelegde of klakkeloos aanvaarde gehoorzaamheid. ‘Soyez donc résolus…”Wees vastberaden niet meer te dienen en ziedaar, u bent vrij”, besluiten zij met een citaat van Étienne de La Boétie.

Thom Holterman

BERNARD, André en Pierre Sommermeyer, Désobéissances libertaire, Manières d’agir et autres façons de faire, Nada-éditions, Paris, 2014, 50 blz., prijs 7 euro.

Update 24 mei 2016

Zojuist is verschenen een herziene en vermeerderde uitgave van dit boekje. Toegevoegd werd een tekst getiteld ‘De wapens opnemen?’. Daarin wordt vooral ingegaan op de vele vormen van geweld en de gegeven legitimatie ervan (verdedigend, historisch, bevrijdend, enz.).

 

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.