Skip to content

Stalin In Spanje, En In Washington?

22/03/2015

Spanje.3

In 1962 verschenen er op het Amerikaanse Folkways-label twee albums met liederen uit de Spaanse Burgeroorlog. Deze Songs of the Spanish Civil War Vol. 1 & 2 verschenen onlangs op cd, bij Smithsonian Folkways, te Washington DC. Dat is goed nieuws: het gaat tenslotte om historisch, ook muzikaal, interessante opnames. Zo is er vroeg werk op te beluisteren van folk-artiesten als Pete Seeger, Tom Glazer en Woody Guthrie. Maar ook de Rotterdamse zanger, schilder en avonturier Bart van der Schelling is er op te horen: het toeval wil trouwens dat er in april (2015) bij de Rotterdamse uitgever Ad Donker, een biografie van deze Van der Schelling verschijnt.

Op de site van Smithsonian Folkways is inmiddels de volledige lijst met de heruitgebrachte songs terug te vinden. Cees Bronsveld bespreekt deze albums. In het bijzonder schenkt hij aandacht aan het boekje bij de songs. Daarbij wijst hij op het onderscheid tussen de Spaanse revolutie, die een sociale revolutie was en waarbij anarchisten betrokken waren en de Spaanse burgeroorlog waarin Stalin en zijn handlangers een smerige rol speelden.

Spanje.3

Spaanse Revolutie

Pete Seeger en Tom Glazer namen onder meer een zestal Songs of the Lincoln Brigade voor hun rekening. Tom Glazer zong Jarama Valley. Woody Guthrie nam ook een versie op, hier vermeld als Jarama. De Lincoln Brigade was een bataljon bestaande uit Amerikaanse vrijwilligers, veelal communisten en hun sympathisanten, die in Spanje tegen Franco’s troepen vochten. Er vochten in die jaren vrijwilligers uit veel meer landen, ook uit Nederland, in Spanje. De organisatie van die Internationale Brigades in Spanje was nagenoeg volledig in handen van communisten (stalinisten). En die volgden uiteraard Stalin’s plannen met de regio. Die had namelijk niets op met de Spaanse sociale revolutie omdat die vanuit anarchistische noties was opgezet…

De Spaanse Burgeroorlog kent een ingewikkelde geschiedenis. Vooral omdat er zich in Spanje in hetzelfde tijdsgewricht van die oorlog ook een sociale omwenteling voltrok, de Spaanse Revolutie.

De oorlog èn deze revolutie worden onder vakhistorici nog altijd stevig bediscussieerd. Sinds de tweede helft van de jaren zestig wordt ook door mainstream historici de positie en de rol van de anarchisten in oorlog en revolutie serieus genomen. Een essay van de anarchist en wereldberoemde taalwetenschapper Noam Chomsky speelde daarbij een voorname rol.

Anarcho-syndicalisten waren belangrijke dragers van die revolutie, onder meer in Barcelona. Een sociale revolutie waarin de anarchisten en hun ideeën gesteund werden door de bevolking maar die helaas door de communisten keihard werd ontkend, bestreden en waar mogelijk vernietigd.

Peter Glazer, zoon van folkie Tom Glazer, schreef het begeleidende boekje bij de re-release van Songs from the Spanish Revolution. Glazer jr. zal trots zijn op zijn vader die op zijn beurt trots was op de vrijwilligers van de Lincoln Brigade. Niks mis mee, in ieder geval begrijpelijk en in heel veel opzichten waarschijnlijk ook terecht. Toch vond ik het een schokkend boekje. Bij Glazer geen woord over de revolutie. Hij meldt dat in de burgeroorlog ‘the anarchists were particularly unruly’ (p.10). Wie weet. Maar de vraag waarom die anarchisten dan zo unruly waren, wordt niet gesteld en dus ook niet beantwoord.

Jarama Valley is een song die in drie versies op deze cd te vinden is. Eén gezongen door Glazer sr., een ietwat andere versie, Jarama, is die van Woody Guthrie. De derde interpretatie is die van Ernst Busch. In 1937 werd in Jarama een belangrijk gevecht gevoerd. Nationalistische strijdkrachten probeerden de belangrijkste weg tussen Madrid en Valencia af te snijden om zo de republikeinse hoofdstad te isoleren. De nationalisten stonden tegenover strijdkrachten van de republiek waaronder de 15e Internationale Brigade. Daarin zaten zowel vrijwilligers van een Brits bataljon als vrijwilligers van de Amerikaanse Abraham Lincoln Brigade.

Peter Glazer becommentarieert in het cd-boekje de verschillende nummers – zo ook de drietal versies van de Jarama-strijd. In de toelichting heeft Glazer jr. het bij de eerste versie ondermeer over de ‘ill treatment of the International Brigaders by their own leadership during the battle’ (p.21), bij de versie van Gurthrie meldt hij…. ‘Many died’ (p.30). Het trieste is dat er tussen beide statements vermoedelijk een verband bestaat. Commandanten werden vanwege hun politieke opvattingen benoemd, niet vanwege hun militaire vaardigheden. Zou Peter Glazer dat geweten hebben ? Zou hij het anders niet geweten moeten hebben ?

Spanje.2

Stalinistisch

Het verband is te vinden bij Jason Gurney. Gurney vocht in een Engelse brigade in Spanje. Hij was beeldhouwer toen hij in de dertiger jaren vanuit Engeland naar Spanje vertrok om daar tegen Franco te gaan vechten. In 1976 publiceerde hij zijn herinneringen aan zijn Spaanse jaren, Crusade in Spain. Hij beschrijft hierin onder meer hoe de Lincoln Brigade door volstrekt onbekwame aanvoerders de dood in werden gestuurd. Zo voerde de Lincoln Brigade op bevel van ene Marriman in Jarama een tegenaanval uit ‘in which they lost more than half of their total number wirhout making any advance whatsoever’ (p. 127) Franco’s troepen hadden zich ingegraven en konden vrij schieten op de zonder dekking en slecht bewapende aanvallers. Marriman, een student, zou later elders sneuvelen. Hij werd door de communisten, stalinisten dus, de hemel in geprezen.

Onder het commando van een Engelse communist Watters voert de Lincoln Brigade een paar dagen later opnieuw een aanval uit: ‘(…) over and over again in the face of murderous machine-gun fire, and by evening only (a few) of them were left’. De soldaten keren zich tegen Watters en ‘pulled out of the line and refused to go back. (…) finally they agreed to go back into a different sector, but only under leaders whom they themselves elected’ (p.128). Gurney spreekt terecht van een near-mutiny (p.136), een bijna muiterij.

Er was sprake van een slechte leiding. En er vielen vele doden. De link wordt door Peter Glazer niet gelegd. En dat is, met de kennis van nu, wat mij betreft niet minder dan een schandaal. Er is dan ook nog de versie van Busch song, On the Jarama front, een versie die ik hier verder maar buiten beschouwing laat…

Intussen ontbeert de cd – zoals ook de twee Folkways-platen – de anarchistische hymne Hijos del Pueblo (‘Kinderen van het volk’). Uiteraard. En we weten nu waarom. Maar kennelijk vonden communisten in ’62 zelfs de Internationale geen goed idee? Dat het respectabele – en ook door mij bewonderde – Smithsonian anno 2015 zulke grote fouten maakt als in 1962, want zich bewust of onbewust laat leiden door een stalinistische hand, is vooral… onbegrijpelijk.

Cees Bronsveld

Aantekeningen

[ 1 ] Op de site van Smithsonian Folkways vindt men de volledige lijst met de heruitgebrachte songs; klik HIER.

[ 2 ] Onder MEDEDELINGEN op Libertaire orde (zie aldaar) is een bericht op genomen over een documentaire gewijd aan de collectivisaties tijdens de Spaanse sociale revolutie 1936-1937. Die documentaire is Nederlands ondertiteld en is op Internet te bekijken Een aanrader.

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s