Skip to content

Max Stirner (1806-1856): Radicale Kritiek Op Staat, Religie En Andere Vormen Van Overheersing

29/04/2015
tags: ,

Maxje.S

Een tijdje terug besprak ik hier het boek van de Duitse anarchist Jochen Knoblauch, getiteld Marx versus Stirner (2014). Franse kameraden maakten mij ervan opmerkzaam dat de Franse auteur en sympathisant van de Situationistische Internationale, Daniel Joubert (1939-1996), in de jaren 1970 al met een tekst was uitgekomen onder dezelfde titel. Die tekst is niet lang geleden opgenomen in een boek over Stirner. De auteur daarvan is de Franse onderzoeker en filosoof Tanguy L’Aminot. Het boek draagt de titel Max Stirner le philosophe qui s’en va tout seul (2012).

Voorkant.Joubert.Stirner

Verschil en overeenkomst

Laat ik met de overeenkomst beginnen. Alle drie de genoemde auteurs over Stirner hebben dezelfde intentie gehad: Stirner komt met opgeheven hoofd uit de strijd. Alleen hun manier van verwerken van de gegevens is verschillend. In die zin is op te merken dat alleen de titel van de teksten van Joubert en Knoblauch gelijk is. Knoblauch heeft een luchtiger tekst geschreven dan Joubert. Hoewel die reeds in de jaren 1970 is verspreid, verscheen hij bij de uitgeverij L’Insomniaque in 1997. Joubert is er indertijd eens goed voor gaan zitten om tot in detail de controverse Marx / Stirner uit de doeken te doen. Zijn tekst is dus goed besteed aan de studieuzen onder ons.

De tekst levert close reading op van de Duitse ideologie van Marx en Engels (voor het grootste deel bestaande uit de aanval op Stirner) in combinatie met De enige en zijn eigendom van Stirner. Joubert acht dit nodig omdat Marx en Engels in hun tekst zeer overvloedig de tekst van Stirner citeren. Daarmee lijkt het alsof je de tekst van Stirner niet nodig hebt bij het lezen van de Duitse ideologie. En volgens Joubert was dit precies het doel van Marx en Engels: mensen ervan te weerhouden om De enige en zijn eigendom zelf te lezen. In dat opzicht waren Marx en Engels dan ook te kwader trouw aan het fulmineren tegen Stirner.

Aan het eind van zijn tekst wijst Joubert er vervolgens op dat de actualiteit van Stirner vooral zit in de afwijzende kracht van zijn Der Einzige van hetgeen ons overheerst: staat, kerk, opgelegde moraal. Daarom zal Stirner steeds een aantrekkingskracht uitoefenen op subversieve karakters.

Voorkant.Stir.Aminot

Intentioneel wijkt ook de tekst van Tanguy L’Aminot over Stirner niet af van die van Knoblauch. Maar Aminot heeft meer willen doen dan alleen de controverse Marx / Stirner behandelen. Aminot wil Stirner een plaats geven binnen de geschiedenis van het filosofisch denken. Die plaats komt hem toe, aldus Aminot, vanwege zijn tot in het uiterste doordachte positionering van het individu in relatie tot zijn oppositie tegen alle bestaande politieke en sociale systemen. Daarmee concentreert Stirner zich op het unieke van het individu als de enige (Der Einzige).

Stirner is lofzanger van het egoïsme waarbij hij echter tegelijk de associatie aanprijst (vereniging van egoïsten). Met elkaar in tegenspraak? Dat is het niet, zo legt Aminot uit, wanneer men begrijpt dat Stirner de volle aanval inzet tegen alle leerstellingen die zich vestigen op de opoffering of zelfs het volledige wegcijferen van het eigen ik. En zijn aanprijzing van de associatie maakt duidelijk dat Stirner niet aan autarkie dacht.

Aminot maakt met zijn tekst dit type denken voor de hedendaagse lezer toegankelijk. Daarvoor levert hij eerst een levensbeschrijving van Stirner om vervolgens diens volle aanval op religie, politiek en moraal te verduidelijken. Langs die weg kan hij het ontstaan en de ontwikkeling van Stirner’s denken weergeven. De controverse Marx / Stirner komt uiteraard ook aan de orde, alleen is dat nu slechts een onderdeel van een groter geheel. Zo laat Aminot zien hoe op allerlei wijzen Stirner terugkeert in latere tijden (in het denken van Nietzsche en bij anarchisten, situationisten). Dit levert bij Aminot de conclusie op: Stirner blijft een van de meest actuele filosofen.

Thom Holterman

L’AMINOT, Tanguy, Max Stirner le philosophe qui s’en va tout seul, gevolgd door JOUBERT, Daniel, Marx versus Stirner, L’Insomniaque, 2012, 205 blz., prijs 18 euro.

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s