Skip to content

Bart van der Schelling (1892 – 1970)

23/12/2015

Scholten-Schelling

Een aantal maanden geleden besprak Cees Bronsveld hier albums met liederen uit de Spaanse Burgeroorlog. Hij wees er toen op dat op die albums ook enkele liederen van de Nederlander Bart van de Schelling te horen zijn. Dat niet alleen. Er zou ook een biografie van deze Van der Schelling verschijnen. Wel die is inmiddels uit. Cees Bronsveld besteedt hieronder aandacht aan dit boek.

Levensloop

Journaliste Yvonne Scholten (de Groene, de Volkskrant, ze vertaalde ooit ook zeer verdienstelijk Gramsci-teksten) schreef onlangs een klein en mooi boekje over Bart van der Schelling. De ondertitel: De zingende Hollander van de Lincoln Brigade. Die Lincoln Brigade was een strijdgroep bestaande uit vooral Amerikaanse vrijwilligers die in de jaren dertig in Spanje vochten tegen het fascisme.

Scholten houdt zich al veel langer bezig met die Spaanse Burgeroorlog. Maar ook zij was op enig moment verrast de naam van Van der Schelling tegen te komen, samen met die van Woody Guthrie bijvoorbeeld, op een, begin jaren zestig, verschenen elpee met Songs from the Spanish Civil War Vol. 2. Zij besloot onderzoek te gaan doen. Eerder publiceerde zij daar een spannend artikel over: Op zoek naar Van der Schelling (De Groene, 24 april 2013). Ook dit boekje is in belangrijke mate een verslag van haar onderzoeksactiviteiten. Dat kon niet anders. De verhaallijn volgt uiteraard de levensloop van Van der Schelling maar die moest een aantal keren onderbroken worden: om te melden dat bepaalde vragen niet beantwoord konden worden.

Scholten-Schelling

Songs

Bart van der Schelling werd 1892 in Rotterdam geboren. In een muzikaal gezin – ondanks de armoede was er zelfs een piano. Er werd veel gezongen. Bart trouwde in 1922, het paar kreeg twee kinderen. In 1926 vertrekt hij naar Amerika, zijn gezin in de steek latend. In Rotterdam werd er niets meer van hem vernomen. Waarom zo? Scholten is er niet achter gekomen. In New York raakt hij bevriend met een andere Rotterdammer, de – toen nog – huisschilder Willem de Kooning. Van der Schelling’s ideaal was intussen : zingen op Broadway. En dat lukt. Rond 1930 staat Van der Schelling op het podium, in de musical Showboat, met niemand minder dan Paul Robeson !

In 1936, neemt Bart opnieuw een grote beslissing. Hij gaat naar Spanje om tegen Franco te vechten. Het precieze motief heeft Scholten ook hier niet kunnen achterhalen, in een interview met Radio Rijnmond’s onvolprezen Ronald Vonk, beaamde Scholten dat een schuldgevoel ten aanzien van zijn “in Europa” achtergelaten gezin daarbij wel eens een rol gespeeld zou kunnen hebben; zeker is dat geenszins. Hoe dan ook. Van der Schelling komt in Spanje terecht, vecht in de Amerikaanse Lincoln Brigade en raakt twee keer gewond.

Als verstekeling keert hij terug naar Amerika. Daar verzeilt hij in Los Angeles en trouwt met een Mexicaanse vrouw. In de jaren na de oorlog verrechtst het politieke klimaat in de VS dusdanig dat Van der Schelling en zijn vrouw, zoals zo vele anderen, in 1950 uitwijken naar Mexico. Van der Schelling gaat daar – op aandringen van zijn vrouw – schilderen. Niet onverdienstelijk. Hij zou in New York exposeren en in belangrijke bladen gerecenseerd worden. In 1964 organiseerde het Stedelijk Museum in Schiedam een expositie. Bart ontmoette toen kort ook zijn verlaten vrouw en kinderen. Vele jaren later spreekt biografe Yvonne Scholten Bart’s kleinkinderen. Zij weet meer over hun opa dan zij weten.

Al met al schreef Yvonne Scholten een mooi boekje over een bijzondere Rotterdammer – al had ook dit boekje beter Op zoek naar Van der Schelling kunnen heten.

Zo mooi en informatief als dit boekje is, zo tenenkrommend was de recente heruitgave op cd van de twee platen met Songs from the Spanish Civil War, met dus ook de 4 liederen van Van der Schelling. De auteur van het begeleidende cd-boekje – zoon van een van de uitvoerende artiesten – blijkt slecht op de hoogte van de historische context van de Burgeroorlog en de aan de gang zijnde revolutie. Je mag hopen dat hij onbewust de politiek van Stalin ten tijde van de burgeroorlog zit goed te praten.*) Intussen is en blijft het natuurlijk wel fascinerend om de Rotterdammer Bart van der Schelling te kunnen horen zingen…

Cees Bronsveld

*) Zie hierover uitgebreider de cd-bespreking op de website van het muziekblad Heaven, klik HIER, alsmede op deze site, klik HIER.

Besproken werden:

Yvonne Scholten, Bart van der Schelling. De zingende Hollander van de Lincoln Brigade, Rotterdam (Ad. Donker) ISBN: 978-90-6100-695-4, geïllustreerd, 128 blz., € 14,90;                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Diverse artiesten, Songs from the Spanish Civil War (cd), Washington DC (Smithsonian Folkways) € 21,99

Update:

Martin Smit wees mij op zijn bespreking van het boekje van Yvonne Scholten in de AS 193 (najaar 2015). Daarin betwijfelt hij de claim van Bart van der Schelling, dat deze de auteur van het beroemde nummer Viva La Quince Brigade zou zijn. Zo zijn er nog wat opmerkingen van Martin Smit, die maken dat beider besprekingen van het boekje uiteenlopen. [ThH]

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s