Skip to content

Ontwaak Kritische Geest. Weg Van Het Neoliberalisme! Een Debat.

31/07/2016

Monde

Anarchisten houden zich bezig met sociale vraagstukken; de een op activistische, de ander op intellectuele wijze en vaak op beide wijzen tegelijk. Een belangrijke rol spelen daarbij thema’s als ‘individuele vrijheid’ en ‘collectiviteiten’ (bestaande uit aan elkaar gelijke personen, onder afwezigheid van opgelegd gezag). De thema’s leveren mede handvaten op voor kritische analyses van de bestaande maatschappelijke werkelijkheid. Het zijn thema’s die ook aan de orde komen in een twee pagina’s tellend vraaggesprek met twee Franse intellectuelen, gepubliceerd in Le Monde van 8 juli 2016. Dit vraaggesprek vormde een voorproefje bij de voor de 30ste keer gehouden ‘Petrarca Ontmoetingen’ (Montpellier, 11-15 juli 2016).

Aan het woord komen de Franse historicus en filosoof Marcel Gauchet en de Franse historica van het feminisme Michèle Riot-Sarcey. Wat zij aangaande het neoliberalisme en de expertocratie zeggen, zou ook uit de mond van een anarchist kunnen komen.

Ontwaken

Michèle Riot-Sarcey

        Michèle Riot-Sarcey

Omdat het idee van het denken in termen van een alternatief door de neoliberale stand van zaken geheel uit het beeld is verdwenen, wil Riot-Sarcey terug naar het uitgangspunt van de Franse revolutie: op aarde laten neerdalen het geloof in het onmogelijke. De Franse revolutie heeft de weg geopend voor emancipatie, een emancipatie als oneindig gedacht en vooral niet beperkend. Welnu, in de erop volgende eeuwen, nadat vrouwen, vreemdelingen, gekoloniseerden vergeten waren, heeft in de 20ste eeuw de historische omkering plaatsgevonden van wat men als onomkeerbaar dacht: het ideaal van de emancipatie. Het Westen verviel in barbarij en ging zelfs over tot uitroeiing van ‘onwenselijken’. […]

Heden is het tijd, zo stelt Riot-Sarcey, voor een opleving, een ontwaking (réveil), meer en beter dan in mei 1968. De ontwaking is niet die van met naam en toenaam bekende intellectuelen; het is iets van kritische en anonieme collectieven, die afwezig geweest zijn om de tijd te nemen te ontwaken uit een lange slaap van illusies. Luister naar de algemene vergaderingen van Nuit Debout. Daar is ook een jeugd aanwezig die alles opnieuw moet uitvinden, onder afwezigheid van dogma’s. De toekomst ervan is ongewis, maar men woont een ‘geschiedenis in beweging’ bij. [Met een voorbeeld: zie de zomeruniversiteit in Besançon, georganiseerd door een collectief met als thema: ‘Van utopieën tot alternatieven, laten we samen optrekken’.] Riot-Sarcey hoopt dat in dit alles de omkering verpakt zit, tegen de ‘schadelijke moderniteit’, op weg naar een ‘creatieve moderniteit’…

Marcel Gauchet

              Marcel Gauchet

Marcel Gauchet is minder van bevlogenheid getuigend. Hij is evenwel gewapend met een scherpe kijk op de gang van zaken om hem heen. Hij observeert een centrale gebeurtenis die zich in de afgelopen dertig jaar voltrok [de periode van het neoliberalisme dus]: de ondergang van de geschiedenis als draagster van een intrinsieke noodzaak leidend tot emancipatie. De crisis van de politiek is een resultante van dit verschijnsel. Alles wordt in lijn gebracht met de context van een mondialisering, die zich ontvouwt in het teken van een financiële neoliberale economie waarvan de vernielingen, die er door plaatsvinden, slechts tot het ontstaan van een kritische beweging kan leiden.

Vandaar ook de opkomst van economen over wie nooit werd gesproken in de intellectuele wereld en die nu overal in de media van zich laten horen, merkt hij op. […] De ontwaking geldt dus het bewust worden van de uitgestrekte puinhoop, die zich achter ons bevindt. Alles moet opnieuw worden opgebouwd. Ook op het terrein van de politiek. Het is dáár waar hij hervindt, wat Riot-Sarcey zegt over Nuit Debout.

De utopisten van gisteren waren hervormers

Riot-Sarcey: ‘Al heel lang wordt ons voor gehouden dat we moeten geloven, dat we in een democratie leven, en wel in een land waar mensen vrij zijn. Deze foute waarheid bloot te leggen, lijkt me van een grote actualiteit. Als er heden ten dage van een ontwakende bewustwording sprake is, dan is het die van de innerlijke tegenspraak van een democratie van plutocraten en oligarchen die ons is opgelegd en die ‘expertise’ heeft opgewaardeerd. Uit de ontwaking moet voortvloeien een radicale verandering van het bestaande systeem dat slechts één doel kent: opleggen van de vrijwillige slavernij. […]

Overigens lijkt me een teruggaan naar het verleden ten behoeve van het denken over verandering zeer noodzakelijk, omdat dit ons toestaat de emancipatorische zin te hervinden van woorden als ‘hervorming’, ‘vrijheid’, ‘democratie’, ‘universalisme’… Wij zijn namelijk vergeten dat de utopisten van gisteren (Saint-Simon, Fourier, Owen, Leroux…) hervormers waren en dat de hervorming door hen, het transformeren van sociaal gedrag betekende.’

De terugverwijzing van zojuist is geen pseudo-archaïsme, maar verwijst naar een in ere herstellen van de menselijke waardigheid, de publieke dienst, het delen, en, vooral, waar er van hervorming sprake zal zijn, moet zij door een ieder worden uitgewerkt.’ […]

Gele bril

Het is afhankelijk van de bril waar je door kijkt, wat je ziet…

Algemene begrijpelijkheid

Riot-Sarcey: ‘De opgelegde neoliberale hervorming heeft ook in de universiteit huisgehouden. Daar is niet de minste ruimte gebleven voor het denken zelf. Het moest zich beperken tot de urgentie van het moment en een veelheid van evaluaties… De intellectueel is een expert geworden ten dienste staande van het dominante denken. Het neoliberale systeem heeft alle creativiteit aan de universiteit platgelegd. We hebben ons verzet tegen hervormingen in die richting en we hebben dat gevecht verloren. Nu vinden we ons terug in een valstrik van reglementen, rapporten, financieringsverzoeken bij agentschappen die het onderzoek voorprogrammeren.’ […]

Marcel Gauchet vult dit, na bijval, als volgt aan: ‘Wat hier op het spel staat is het kennismodel en zijn organisatie. Het probleem van onze maatschappijen is de afwezigheid van globale begrijpelijkheid (intelligibilité) van hun functioneren.’ Het is in die zin dat Gauchet spreekt over de ‘maatschappij van onwetendheid’. Hij onderstreept daarmee het feit dat in onze zogeheten ‘kennismaatschappij’, een veelheid van op hun terrein buitengewoon geavanceerde specialisten bij gebrek aan een gezamenlijke visie, in het blinde rond doolt.

Gauchet wil niet vergeten dat, wat het produceren van de ‘globale begrijpelijkheid’ aangaat, in de 19de eeuw bijvoorbeeld Marx geen universitaire onderzoeker was net zo min als vele andere intellectuelen die er toe hebben gedaan, voor en na hem. Saint-Simon vroeg geen financiering aan bij de Franse equivalent van de KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen). Gelet op de gesloten universitaire organisatie van nu, gaat men zonder twijfel meer en meer naar een situatie toe van het negentiende eeuwse type, aldus Gauchet.

Champ

Champ de ruines?

Riot-Sarcey: […] ‘De tijd is er inderdaad een van de constructie van een kritisch collectief. In onze tijd is het onmogelijk in je eentje een algemene visie [ten behoeve van de globale begrijpelijkheid] op de wereld te hebben zoals Saint-Simon of Fourier die hadden. Het ideaal zou zijn het bijna totaal van individuen te verenigen, dat denkt op afstand van ‘het systeem’. Met vrienden van mijn collectief (zie de site Collectif critique) pogen we iets dergelijks te verwerkelijken. Analyses worden gevraagd aan ‘intelligentie’. Die laat teksten ontstaan die anoniem verschijnen en waarover iedereen kan beschikken. Daarop kan weer in de publieke ruimte worden ingespeeld. Dat is een voorafgaande voorwaarde van elke reële democratie.

Om een werkelijke democratie te zijn, moet een maatschappij individuen omvatten die even vrij zijn en vatbaar om in gelijkheid te debatteren. Ik ben het daarom niet eens met de actuele politiek die bekwaamheden opwaardeert ten koste van de overdracht van beschikbare kennis. Heden ten dage ontbreekt het aan wetenschap en des te meer aan kritische wetenschap.’ […]

(Uit: ‘Le débat intéllectuel français est-il un champ de ruines?’, een vraaggesprek met Marcel Gauchet en Michèle Riot-Sarcey in Le Monde van 8 juli 2016; vertaling en bewerking door Thom Holterman.)

[Foto’s ontleend aan Le Monde van 8 juli 2016; de grafische voorstellingen zijn ontleend aan de libertaire kunstenaar RNST.]

 

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: