Skip to content

Bohemien, Een Levensstijl

05/10/2016

voorkant-boheme

De onlangs uitgekomen Franse vertaling van een stripboek over bohemiens, getiteld Bohemians, Une histoire graphique des Avant-Gardes artistique aux États Unis gaat niet over het anarchisme maar wel over levensstijl. Nochtans bestaat er ‘lifestyle anarchism’, een vorm van anarchisme heftig besteden door Murray Bookchin. Ik ga hier niet na of Bookchin met zijn afwijzing van levensstijl anarchisme al dan niet gelijk heeft. Ik constateer dat er mensen zijn die bewust onorthodox willen leven. Niet alleen nu, maar ook al anderhalve eeuw geleden, als we spreken over bohemiens.

Bohemien

Het woord bohemien, zo leert de geschiedenis, is afkomstig uit het Frans en gaat terug tot de 15de eeuw toen de in Frankrijk aanwezige zigeuners beweerden, dat zij uit Bohemen (Tsjechië) afkomstig waren. Hoe dat ook zij, in de 19de eeuw gingen verschillende mensen zich keren tegen de burgerlijke levensstijl. Daarbij namen zij een niet-traditionele levensstijl aan. Het ging vooral om wat genoemd werd ‘gemarginaliseerden’ in de maatschappij, zoals kunstenaars, journalisten, musici, acteurs in vooral grote Europese steden (denk aan Parijs), maar ook – rond 1850 – in de USA.

De bohemiens werden geassocieerd met onorthodoxe, anti-establishment politieke of sociale uitgangspunten (vrije liefde, soberheid, soms zelfs vrijwillig gekozen armoede). Zij leidden veelal een ongeregeld leven en hielden zich met kunst bezig. Ik zal bij dit soort beschrijvingen nooit vergeten dat mijn goede vriend – die zichzelf geen bohemien noemde, maar toch… – de Kroaat Branko Mayerhold, meer dan eens met de nodige pathos en als ondersteuning van zijn weigering aan een burgerlijke verplichting te voldoen, uitriep: ‘Ich habe nur mit Kunst zu tun!’. En daarmee was alles gezegd. Een dergelijke instelling is ook in het stripboek Bohemians aan te treffen.

voorkant-boheme

Artistieke avant-gardes

Het boek behandelt de grafische geschiedenis van de Amerikaanse avant-garde kunstenaars. Die geschiedenis wordt nieuw leven ingeblazen door middel van verschillende portretten en anekdotes van de grote figuren van ‘Bohemien in de Verenigde Staten’, zoals Walt Whitman, Harvey Pekar en Robert Crumb en van Oscar Wilde, Alfred Stieglitz, Marcel Duchamp, Francis Picabia, Gertrude Stein, Josephine Baker, Woody Guthrie, Billie Holiday, Charlie Parker, Dizzy Gillespie, etc.

De verhalen in dit stripboek bijeen gebracht en getekend roepen opnieuw de utopische ideeën en de geest van vrijheid op, die deze kosmopolitische en radicale beweging in de kunst, literatuur, muziek, dans heeft weten te produceren en die geleid hebben tot het laten bruisen van stadsdelen, die vandaag de dag nog hun mythische uitstraling er aan te danken hebben, zoals Greenwich Village, Harlem en Brooklyn.

Het boek is getekend en geïllustreerd door vooraanstaande vertegenwoordigers van de Amerikaanse underground (als Peter Kuper, Spain Rodriguez, Sharon Rudahl, Jeffrey Lewis, etc.). Het werk is gecoördineerd door Paul Buhle (bekend van zijn A People’s History of the American Empire) en David Berger. Zij hebben van Bohemians een rijk verhaal gemaakt rond de opstandige impulsen, die deel uitmaken van de culturele geschiedenis van de Verenigde Staten in de negentiende en twintigste eeuw.

Het geheel is ondergebracht in negen hoofdstukken. Elk hoofdstuk besteedt aandacht aan een episode of een bepaald onderwerp waarin bohemiens een rol vervulden. Eén hoofdstuk gaat over één persoon, de meest belangrijke Amerikaanse bohemien van zijn generatie, Walt Whitman. Aan elk hoofdstuk gaat een korte inleiding vooraf. Op die wijze wordt de geschiedenis van het ‘bohemienisme’ geschreven – tot de huidige tijd toe, met zijn hipsters, be-bop, moderne dans en de limbo. In de jaren 1960 staat de bohemien op het punt herontdekt te worden. In ‘Harvey Pekar & Robert Crumb in Cleveland’ wordt dit begin door Mark Crilley uitgetekend. De lijst met titels ‘Voor verder lezen’, zoals ik die in de Engelse Wikipedia aan trof onder het trefwoord ‘Bohemians’, kan worden uitgebreid met de titel van een fraai en informatief stripboek.

Thom Holterman

Paul Buhle & David Berger (red.), Bohemians, Une histoire graphique des Avant-Gardes artistiques aux Étas-Unis, Nada Éditions, Paris, 2016, [uit het Engels vertaald, Bohemians: A Graphic History, 2014], 237 blz., prijs 24 euro.

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: