Skip to content

Anarchie Als Machtsvrije Ordening?

11/10/2016

Exegese.Munch

Onder deze titel vond aan de Universiteit van Luzern (Zwitserland) een tweedaagse studieconferentie plaats, die ik bijwoonde (7-8 oktober 2016). Deze studieconferentie was georganiseerd binnen het kader van de rechtenfaculteit en vanuit de daar aanwezige leerstoel die publiekrecht en rechtsfilosofie verzorgt. Het wil dat ik, samen met Henc van Maarseveen, bijna veertig jaar geleden eenzelfde soort activiteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam organiseerde (1979), eveneens vanuit de sectie constitutioneel recht ondernomen. Het ging toen om een driedaags internationaal seminar onder de titel ‘Anarchisme en Recht’. Het onderwerp heeft mij nimmer losgelaten.

Dat de verschijnselen anarchisme en recht vijandig tegenover elkaar staan, zal menigeen onmiddellijk beamen. Dat die twee ook positief ten aanzien van elkaar gericht kunnen zijn, is men langzaamaan aan het herkennen. Daar wijd ik hier niet langer over uit. Wie er meer over wil weten, verwijs ik naar de AS 179 (herfst 2012), met als thema Anarchisme & Recht. Dat nu in Zwitserland, onder leiding van Klaus Mathis en Luc Langensand, het thema is opgepakt, verheugt mij natuurlijk zeer.

voorkant-luz

Doorgestreept: ‘Verspreid anarchie’ met daaronder: ‘Vertel mij niet wat ik moet doen!!’

Anarchie als machtsvrije ordening?

De opzet van de studieconferentie is door de organisatoren als volgt verwoord. ‘Het anarchisme kritiseert tot op de bodem elke macht van mensen over mensen en zoekt naar een machtsvrije sociale ordening. Dat uitgangspunt levert vele nog nauwelijks onderzochte thema’s en vragen op. Enkele van die vragen zijn: Bestaat er noodzakelijkerwijs een samenhang tussen machtsvrijheid en afwezigheid van ordening? Hoe is de verhouding tussen macht en regeling te begrijpen? Hoe verhoudt zich machtsvrijheid tot legitimatie van maatschappelijke structuren? Kan sociale regulering überhaupt machtsvrij plaatsvinden? Deze en andere kwesties zullen onderzocht en bediscussieerd worden’.

Ongetwijfeld zullen er anarchisten zijn die het eenvoudig willen houden. De staat moet worden vernietigd en alle machtsverhoudingen tussen mensen en over mensen moeten worden opgeruimd. Maar het kan toch niet zo zijn dat anarchisten die dit roepen, denken dat met dit uitroepen de zaak geregeld is. Dus zullen zij met effectieve aanwijzingen moeten komen, om de weg naar het door hen gestelde doel legitimatie te verschaffen. Daarbij zal hen ook gevraagd worden om op ge- en vervolgvragen, die hun opruimingsacties ongetwijfeld zullen opleveren, verstandige antwoorden te hebben. Daarbij zijn we op een punt aangeland waar blijkt, dat libertair denkende juristen en andere sociale en filosofische wetenschappers zich in grotere aantallen dan voorheen, bij de beoefening van hun wetenschap, hiermee bezighouden.

‘Work in progress’

Anarchie_constr

In Luzern werd ik tot mijn plezier getroffen door het feit dat – in verhouding tot 1979 – meerdere jonge wetenschappers werken aan het vergroten van inzicht in kwesties als hierboven aangegeven. Een aantal van hen bereid een proefschrift voor en de studieconferentie had mede tot doel hen aan het woord te laten over de tussenstand van hun studie. Tegelijk verschafte de conferentie de mogelijkheid om in discussie te gaan met mensen die vanuit hun discipline (zoals politicologie, pedagogie, filosofie) of in hun praktijk (werken in een machtsvrije organisatie; actiewezen ‘Niemand illegaal’), zich op de dezelfde kwesties richten.

Ik spreek hier over ‘work in progress’ omdat de thematisering ‘anarchisme en recht’ zich in eerste instantie op een individueel niveau voltrok. Na 1979 en na zelf in 1986 op dat thema te zijn gepromoveerd, kwam ik – geheel los van mijn activiteiten – enkele andere nadien geproduceerde teksten tegen, die in dezelfde groef bleken te zitten. Daarmee beweer overigens niet aan het begin te staan aan een nieuwe trend. Wie teksten van mij leest over dit onderwerp zal moeten toegeven, dat ik vooral voortbouw op wat anderen (lang voor mij) al hebben aangedragen. Ik zit dus niet aan het begin, ik zit ‘inmitten’ (in het midden van) een ‘logische structuur’ van denken over bepaalde libertaire kwesties. Dit betekent dat je voorgangers waarneemt en dat er anderen zijn die zich voorbereiden om het stokje over te nemen. ‘Anarchie als cumulatieve wetenschap’, zou ik bijna zeggen. in ieder geval bleek mij in Luzern tijdens de gehouden studieconferentie dat dit proces gaande is.

Wat het onderhavige thema ‘anarchisme en recht’ aangaat, is het aardig op het volgende te wijzen. De Amerikaanse anarchist Paul Goodman (1911-1972) legt in zijn artikel ‘Anarchism and Revolution’, geschreven voor de Encyclopedia Britannica (1970), uit wat te denken over de verschijnselen anarchisme en revolutie (het artikel is ook te vinden in zijn Drawing the Line, 1977). In dat kader besteedt hij ondermeer aandacht aan Bakoenin en Kropotkin. Hij gaat in op de politiek roerige jaren 1960, die vooral in de bakoeninistische sfeer hebben gezeten. Aan het eind van die periode gekomen, geeft Goodman aan dat hij hoopt, dat de Movement (de anarchistische beweging) zich ‘nu in een meer kropotkiaanse richting zal bewegen – een richting van jonge opgeleide wetenschappers in het recht, de medicijnen, de ecologie’. Opvalt is dus dat Paul Goodman, al eindjaren 1960, niet vergeet ondermeer op (jonge) juristen te wijzen…

Thom Holterman

One Comment leave one →
  1. Thom Holterman permalink
    11/10/2016 12:56

    Frank de Greef wees mij op mijn Facebookpagina op een essay van de Amerikaanse anarchist en jurist Bob Black, dat ik hier gaarna doorgeef. Het is getiteld, ‘Justice, Primitive and Modern: Dispute Resolution in Anarchist and State Societies’. Het artikel is, ondanks zijn lengte, de moeite waard om te lezen, want het stelt een aantal vragen (en geeft ook antwoorden) waar anarchisten regelmatig te snel aan voorbijgaan. Zie:
    http://theanarchistlibrary.org/library/bob-black-justice-primitive-and-modern

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: