Skip to content

Verkiezingen En Democratie. Een Verwarring

09/11/2016

Kop.BuitenOrde

Verkiezingen en democratie worden in de ons bekende politieke omgevingen om ideologische redenen met elkaar in verband gebracht. Dit vindt ondermeer plaats om het etatistische machtssysteem mooier te maken dan het is. De term democratie vormt hier de verhulling van parlementarisme, waartegen anarchisten zich verzetten (zij verzetten zich dus niet tegen – directe – democratie). Historisch kan men ook verdedigen, dat met het optuigen van parlementarisme het nooit de bedoeling is geweest democratie door te voeren. De macht moest blijven bij het kapitaal en de heersende elite. Zo is het dan ook tot de dag van vandaag.

De historische strijd om verruiming van het kiesrecht – binnen een stelsel dat zich met een vrij mandaat tooit – verliep stapsgewijs (afschaffing van de census; eerst alle mannen, dan alle vrouwen, vervolgens steeds jongere leeftijd kiezers). Deze verruiming van het kiezerskorps hield gelijke tred met het onschadelijk maken van die verruiming (via ideologische formattering door het verplichte onderwijs, de invloed van Kerk en werkgevers op de kiezers; denk aan het gezegde ‘Houd jij ze dom, houd ik ze arm’). Bij deze gang van zaken zijn uitersten bereikbaar. Let bijvoorbeeld op de Turkse president Erdogan die alle geweldsmiddelen gebruikt om zelfs de gekozen oppositie in het Turkse parlement in de gevangenis te laten verdwijnen. Dit alles ‘omdat de democratie in gevaar is’. Het nieuwe nummer van Buiten de Orde (BdO), nummer 3 , 2016, bestrijkt het boven geschetste veld tot Erdogan aan toe (zie het artikel in dat nummer over de gebeurtenissen van 17 juli 2016 in Turkije).

2016bdo3-212x300

Electoralisme

In BdO is van electoralisme een thema gemaakt. De term verwijst naar het streven van politici om door beloften een zo groot mogelijk deel van het electoraat (kiezersvolk) voor zich of zijn of haar partij te winnen. Meer en meer mensen doorzien en ervaren aan den lijve, dat zij bij het strooien met beloften door politici alleen maar zand in de ogen krijgen. Dus is er te observeren, dat verkiezingen inmiddels alleen resulteren in een desillusie, zoals de redactie van BdO aangeeft.

De opmerking die de redactie maakt in de richting van ezels noopt mij die recht te zetten: ezels zijn te intelligente en te anarchistische dieren om aan electoralisme mee te doen. Zo laten ezels zich niet dresseren maar wel onderwijzen; het zijn autonome en tegelijk sociale wezens; zij kiezen min of meer bij toerbeurt wie de leiding heeft, waarbij nochtans niet onvoorwaardelijk de leider wordt gevolgd, want daarvoor zijn ze individueel te autonoom. Ik kan dit als ervaringsdeskundige opmerken omdat ik met ezels omga…

Het thema electoralisme wordt in het nummer bestreken door een aantal uiteenlopende artikelen. De meer theoretische tekst bespreekt drie logica’s binnen de geleverde verkiezingsstrijd (van de hand van Peter Storm). Zou je als anarchist toch nog wat willen bereiken, dan zou je kunnen beginnen met gemeentelijk zelfbeheer. Dat wordt duidelijk gemaakt met een artikel over het communalisme van Murray Bookchin, geschreven door Andy Price (en vertaald door Johny Lenaerts). Over dat onderwerp is al langer nagedacht. Met betrekking tot bepaalde elementen kan men Paul Brousse als voorloper en pionier van het gemeentelijk zelfbeheer opvatten. Over hem en zijn gedachteontwikkeling betreffende dit onderwerp leze men de bijdrage van Johny Lenaerts. In de actuele Nederlandse situatie hebben zich lokale politieke partijen ontwikkeld. Het kon niet uitblijven, dat er een ingroei van die partijen in het bestaande stelsel zou plaatsvinden. Dat is ook het geval met de Haagse stadspartij. Een overzicht daarvan levert Jan Bervoets. Het systeem is natuurlijk ook een hak te zetten. Dat lezen we in de bijdrage getiteld ‘Gekozen om te saboteren. Het anarcho-parlementarisme van de Rapaillepartij’ (door Dennis).

Drie logica’s

Gelet op het electoralisme wil ik enkele punten naar voren halen. Met betrekking tot de bijdrage van Peter Storm is het goed aandacht te hebben voor de drie logica’s die hij behandelt. De eerste is de logica van de beloften. Wie oud genoeg is, heeft ongetwijfeld als ervaring, dat beloften die gemaakt worden door politici bedoeld zijn om geschonden te worden. Met droge ogen legt er één zelfs zijn kiezers voor dat hij deze keer géén beloften doet, die niet waargemaakt kunnen worden (Rutte). Ook de permanente beloftebreker Samsom, gooit zich weer gloedvol in de strijd met nieuwe beloften. Maar zelfs als zij de heden gemaakte beloften zouden willen inlossen, dan nog is de politieke situatie van morgen alweer van dien aard, dat ze in lucht moet opgaan…

De tweede logica noemt Peter Storm de logica van het kleinere kwaad. In de verkiezingsstrijd kunnen lui als Clinten en Trump (USA) tegenover elkaar komen te staan; in Frankrijk zullen het vermoedelijk Sarkozy of Juppé en Marine Le Pen zijn (de socialisten – PS – houden misschien zelfs op te bestaan) en in Nederland bijvoorbeeld Asscher en Wilders. Als geen van de kandidaten je aanstaat, zou je dan toch niet op de minst kwade moeten stemmen om de meest kwade een voet dwars te zetten? Dat is het dilemma.

Bord: Massagraf

massagraf

‘Welke bijeenkomst voor de PS?’.

Sociaalwetenschappelijk onderzoek in Frankrijk heeft uitgewezen dat grote groepen mensen aan de sociaaleconomische ‘onderkant’ van de maatschappij bijna geheel vergeten zijn door de Socialistische Partij (SP). Ik schat in dat het in de USA en Nederland niet anders is. Ze werden electoraal niet als interessant beschouwd. Door de neoliberaal gestuurde bezuinigingsrondes, op de rails gezet mede onder verantwoording van de PS (de Democraten, de PvdA), werden juist deze groepen het zwaarst getroffen.

Vrijwel de enige die daar in Frankrijk in hun ogen aandacht voor leek te hebben, was het ‘Front national’ (FN) van Marine Le Pen. Juist de FN heeft op die ‘onderkant’ van de maatschappij de logica van de goedklinkende beloften losgelaten, reden waarom Marine Le Pen politiek hoog kon klimmen. Hoewel de situaties (USA, Frankrijk, Nederland) verschillend zijn, lijkt er politiek sprake van een zekere parallellie wat de verworven politieke positie aangaat als het om Trump, Marine Le Pen en Wilders gaat. We kunnen de correctheid voor deze optiek herkennen in het feit, dat Wilders en Le Pen er als de kippen bij waren om Trump met zijn verkiezingsoverwinning te feliciteren. Volgt men nu de logica van het kleinere kwaad, dan gaat men stemmen op de lui die veroorzaakt hebben dat Trump, Marine Le Pen, Wilders politiek van betekenis hebben kunnen worden. De uitkomst is: niet stemmen.

De derde logica is de logica van de hoop. Die is terug te vinden in wat Syriza (Griekenland), Podemos (Spanje), Bernie Sanders (USA) belichamen in de wil tot verandering. Hoewel bij deze politieke partijen of personen sympathieke elementen zijn te vinden, blijven zij werken binnen het bestaande politieke machtssysteem. Dat dwingt tot systemische aanpassing. Daarmee is de kracht uit de ‘onderneming’ gehaald en raken nog meer mensen gedemoraliseerd. Mensen zullen zelf, met elkaar, hun situatie moeten willen veranderen buiten politieke partijen en staat om. Het verschijnsel gemeentelijk zelfbeheer lijkt daar een middel voor.

lunch-en-trouble

‘Vergeet niet te eten en zorg voor wat ophef’.

Gemeentelijk zelfbeheer

Een van de mogelijkheden om zelf, met anderen, situaties te veranderen, loopt via de weg van het gemeentelijk zelfbeheer. Het aardige is nu dat wat daarover in BdO wordt aangeboden door de redactie binnen het thema electoralisme is gezet. Dat heeft daar evenwel op het eerste gezicht weinig mee te maken. Hoe zo? Wel, binnen het kader van het gemeentelijk zelfbeheer heeft het kiezersvolk zich bij het bewandelen van de weg van het libertair communalisme getransformeerd tot zelfhandelend volk. Het is dus het electoralisme gepasseerd (door af te zien van het overdragen van macht aan vertegenwoordigende politici).

In het stuk van Andy Price wordt echter wel gesproken over deelname aan lokale verkiezingen. Die passages zijn geënt op de ‘logica van de hoop’. Bookchin’s oproep voor verkiezingsdeelname op gemeentelijk niveau heet namelijk een poging om etatistische gemeentelijke structuren uit te schakelen en deze te vervangen door instellingen voor een libertaire politiek. Maar je kunt wel vergeten, dat het bestaande machtssysteem dit zal toestaan. Wat wel tot de mogelijkheden behoort, is een proces van municipalisering op te starten buiten het machtssysteem en politieke partijen om. Het is interessant wat Bookchin daar over zegt – in zijn ‘minimum programma’ en ‘maximum programma’ van het communalisme. Dat moet een ieder zelf eens in BdO lezen en overdenken!

En verder?

Dat is te veel om op te noemen. Ik laat het bij enkele titels van bijdragen: ‘De anarchistische beweging moet wakker worden’ (lijkt mij ook), ‘Anarchisme en de revolutie’ (vergeet de romantiek), ‘Anarchosyndicalisten in Griekenland’, ‘Antifascisme, wel en wee’, ‘Tentoonstelling: Nieuw Babylon’, en nog meer…

Thom Holterman

BUITEN DE ORDE, nr. 3, 2016, 75 blz., prijs 2,50 euro.

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: