Skip to content

Herstelrecht: Reparatie Geen Vergelding

21/02/2017

boekencol

Herstelrecht is een verzamelterm voor vormen van conflictbeslechting waarbij de betrokkenen verantwoordelijkheid nemen, benadeelden erkend worden en veroorzakers van schade deze zoveel mogelijk, met steun van naasten of maatschappelijke instellingen herstellen of compenseren. Ten behoeve van de bestudering daarvan verschijnt al jaren het Tijdschrift voor Herstelrecht.

In een recent nummer van dit tijdschrift (nr. 3, 2016) is door een initiatiefgroep een proeve van wetgeving gepubliceerd onder de titel ‘Op weg naar een Wetboek van herstel- en strafprocesrecht’. Het idee is dat een landelijke praktijk van herstelgerichte afdoening in het strafrecht zal ontstaan. Aan de hand van wat de initiatiefgroep daarover heeft geformuleerd, zal ik hieronder enkele algemene zienswijzen verwerken over deze vorm van afdoening. Voor alle duidelijkheid wijs ik nog op het volgende.

herstelrecht088

Horizontale communicatievormen

Het gaat om een instrumentarium dat in anarchisme kan passen. Evenwel heeft de initiatiefgroep het voorstel nadrukkelijk in een vorm gegoten, die zich voor parlementaire discussie en besluitvorming leent. Als het voorstel al wordt aangenomen, leidt dat tot statelijke wetgeving. Dit alles staat kortom buiten het anarchisme. Toch meen ik dat het onderwerp bestudering waard is, want ‘mediation’ (conflictbemiddeling) – en dat is wat er tussen slachtoffer en dader, onder beider goedkeuring procesmatig plaatsvindt – past zeker wel binnen het anarchistisch denken. Of, zoals de initiatiefnemers formuleren: het strafrecht staat voor een verticale vorm van moraliteit, die echter met herstelrecht dient te liggen in horizontale, communicatieve vormen van moraliteit. Die laatste vormen, aldus de initiatiefgroep, zijn het feitelijke morele draagvlak voor alledaagse omgang in buurten, op schoolpleinen en in bedrijven, overal dus waar mensen samenkomen.

Herstelgerichte afdoening

Deze vorm van afdoening verloopt via bemiddeling (mediation). Het betreft in dit geval strafzaken, waarmee we in een publieke context zitten. Onder bemiddeling wordt een proces verstaan, dat aan personen toestaat in een uit een strafbaar feit ontstaan conflict, deel te nemen aan het regelen dan wel oplossen van de moeilijkheden, die voortvloeien uit een strafbaar feit. De betreffende personen moeten daarmee vrijwillig instemmen. Bij het proces wordt hulp geboden door een beëdigde mediator of een gekwalificeerde facilitator in stafzaken. De bemiddeling heeft tot doel de communicatie tussen personen in conflict te vergemakkelijken en hen te helpen zelf te komen tot afspraken, die leiden tot herstel en conflictoplossing dan wel –regeling. De genoemde afspraken worden neergelegd in een herstelovereenkomst.

De initiatiefgroep maakt duidelijk dat het vooral gaat om herstel van door strafbare feiten veroorzaakte en door het slachtoffer en de samenleving geleden materiële en immateriële schade. Daarmee komen het slachtoffer en de samenleving centraal te staan als belangrijke betrokkenen bij de herstelrechtelijke reactie op die delicten. In die optiek is het de plicht van de dader, als veroorzaker van de schade, om te proberen de schade zo goed mogelijk te herstellen. Het herstelrecht kent langs die weg een herstelverplichting.

talking

Het herstelrecht is géén slachtofferhulpverlening. Het betreft een sanctionerende interventievorm die de (bekennende) dader in staat stelt om zich te distantiëren van zijn strafbare handelen. Het herstelrecht verlangt erkenning van de fout, opname van verantwoordelijkheid voor de schade en het doet een beroep op de dader om zijn toekomstige verhouding tot zijn medemensen te doordenken. De dader laat daarmee zien dat hij niet wil dat zijn handelen hemzelf als persoon typeert. Ik zou zeggen dat hiermee verschijnt wat in gesegmenteerde samenlevingen zonder staat nog aldoor van toepassing is bij sommige bevolkingen in Afrikaanse regio’s. Ik ontleen dit aan de studie van de Duitse etnoloog Hermann Amborn, die onder meer het in die regio’s actuele herstelrecht bestudeerde en wiens nieuwe boek daarover ik onlangs besprak. Het herstelrecht als door de initiatiefgroep opgesteld wijkt daar evenwel weer vanaf, waar het mede gaat om integratie van de bemiddeling in het ruimere statelijke kader van de strafrechtspleging.

Het herstelrecht stelt de kernpartijen, slachtoffer en dader, in staat om voorstellen te doen aan de straffende justitiële autoriteiten. Het is aan die autoriteiten om al dan niet aan te sluiten met een bekrachtiging en eventuele aanvulling met minimale formele sancties. In de gesegmenteerde samenlevingen zonder staat ontbreken dat soort autoriteiten, terwijl zij toch ‘herstelrecht’ toepassen. Dat is reden waarom van die samenlevingen is te zeggen, dat daar (positieve) anarchie heerst, maar niet dus dat bij hen geen recht geldt. Daarmee valt op hoezeer ons type maatschappijen (de Westerse) onder curatele blijft staan van de staat. Maar nogmaals, om die reden zou ik het herstelrecht niet willen bagatelliseren. Wel blijkt weer eens wat voor primitieve volken wij vormen om die curatele te accepteren.

Thom Holterman

BLAD, John, J. Claessen, A. Van Hoek, en anderen, ‘Op weg naar een Wetboek van herstel- en strafprocesrecht’, in: Tijdschrift voor Herstelrecht, nr. 3, 2016, p. 7-27.

Aanvulling

Op november 2010 is opgericht de Stichting Restorative Justice Nederland (RJN). De hierboven genoemde initiatiefgroep maakt daarvan deel uit. Deze RJN-groep en de Universiteit Maastricht zal op 21 februari 2017 het in een boekje verwerkte wetsvoorstel Herstelrecht via de petitieprocedure aan de Tweede Kamer aanbieden. Voor meer informatie en voor het eventuele bestellen van het boek, zie de site van RJN, klik HIER.

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: