Spring naar inhoud

2017: Anarchisten Nog Altijd Antimilitaristen!

07/03/2017

In de politieke wereld anno nu wordt stelselmatig getracht mensen op het verkeerde been te zetten. Laat je niets wijs maken: onderdrukken = onderdrukken, overheersen = overheersen. Onderdrukken en overheersen vindt plaats met behulp van fysieke middelen (vuisten, knuppels, geweren, tanks, etc.) en psychische middelen (inspelen op het sentiment, de onderbuik, formatteren van de geest, hanteren van newspeak). Tot de psychische middelen behoort ook het opdringen van allerlei geloofssystemen (religies, ideologieën, enz.). Anarchisten hebben daarin altijd een eigensoortige positie in genomen. Dat is niet zo vreemd: hun wijzen van bestrijding van onderdrukken en overheersen rust niet op overdracht van een eigen onderdrukking- of overheersingssysteem. Ik heb het idee dat zij daarin de enige in hun soort zijn.

Zij kunnen hun gedachten dan ook uitdragen zonder newspeak of ‘alternatieve feiten’, terwijl anderen altijd hun eigen onderdrukkingssystemen moeten (weten) te maskeren. Zo wist het neoliberalisme zich in 1973 te introduceren onder de dekking van de dictatuur van de Chileense generaal Pinochet. Wie zou het liberalisme met dictatuur durven verwarren? Toch gaan liberalisme en sterke staat juist heel goed met elkaar samen, want economisch draait het bij liberalen om kapitalisme en dat hangt per definitie samen met onderdrukking en uitbuiting. Dat maakt het bestaan van een industrieel-militair complex noodzakelijk. Om dat alles aan de kaak te stellen pakt de redactie van Le Monde libertaire (LMl) eens uit over antimilitarisme. Een dossier.

Altijd antimilitaristen

De behandeling van het onderwerp heeft een groot aantal bijdragen opgeleverd. In de opbouw van het dossier zijn drie stappen te onderkennen om de bijdragen een plaats te geven: (1) bijdragen over de geschiedenis van het antimilitarisme, (2) die over het bestaan van het militarisme en de antimilitaristische propaganda daartegen en (3) die over de mogelijke herintroductie van de dienstplicht, militair of sociaal.

In de eerste stap wordt onder meer aandacht aan het volgende besteed. Een anarchist is antimilitarist; geen enkele militair is anarchist. Dat geldt als uitgangsstelling. De anarchist wijst hiërarchie, onderworpenheid, blinde gehoorzaamheid af terwijl de militair het juist voor zijn bestaan ervan moet hebben. Daar komt bij dat het doel van het militaire apparaat is: verdedigen van de staat en het heersende economische systeem – het kapitalisme –. Anarchisten wijzen staat en kapitalisme juist af.

Antimilitarisme is geen pacifisme. Pacifisten zijn niet per definitie anarchisten omdat zij vaak de sociale kwestie laten zijn voor wat die is. Een anarchist kan een niet-gewelddadige (non-violence) optiek met betrekking tot sociale verandering aanhangen. Er zijn evenwel anarchisten die geweld niet schuwen. Dat laatste verschijnt in de discussie rond volksmilities en revolutie en het mogelijke afglijden naar militarisering van zulke milities (zoals de geschiedenis van de Spaanse burgeroorlog laat zien). De propagandistische slogan blijft dan ook: ‘Geen uur en geen cent voor het militarisme!’.

In de tweede stap wordt de antimilitaristische propaganda behandeld. Dit vindt onder meer een uitwerking in LMl door middel van een uitgebreid vraaggesprek met activisten van de Franse sectie van de WRI (War Resisters International). Het betreft de in 1961 opgerichte Franse Pacifistische Vereniging (UPF; Union Pacifiste de France). In het jaar van oprichting was de Franse anarchist Louis Lecoin (1888-1971) actief (hongerstakingen) ten behoeve van de invoering van een dienstweigeringswet (het weigeren van militaire dienst leidde tot cumulerende gevangenisstraffen). Ook al behoort dit tot het verleden, oorlog wordt tot heden op grote schaal gevoerd.

Militaire machten en dictaturen drukken hun stempel op de huidige maatschappelijke werkelijkheid (fact checking!), is het niet via een staatsgreep dan wel via andere vormen van repressie (of ondersteuning door het militaire apparaat daarvan). En zoals men ook elders kan lezen ‘De oorlog is een middel geworden om te regeren’, het is wat hedendaagse regeringen van Bush hebben geleerd aldus Capitaine Martin op de site Le Grand Soir. Ten behoeve van machtsvertoon en geweldsgebruik zijn wapens nodig. De wapenhandel tiert welig, zo leest men in LMl. De UPF is op al die gebieden propagandistische bezig alleen of samen met anderen (individuen en organisaties). Zo is er een band ontstaan tussen de UPF en de Franse anarchistische federatie (FA), maar ook met de Franse vrijdenkersvereniging (rehabilitatie van terechtgestelde dienstweigeraars), de Internationale liga van vrouwen voor de vrede, enz.

Tenslotte komt aan de orde dat er in Frankrijk al jaren door de politiek wordt gestudeerd op herinvoering van de militaire dienstplicht. De redenen voor de wenselijkheid ervan zijn voor de hand liggend: naast voorbereiding op oorlogvoering het bijbrengen van discipline en nationalisme – want daar mankeert het volgens politieke machthebbers bij ‘het volk’ nogal aan.

Voor het leveren van kritiek op dit alles mag niet het integrale feminisme over het hoofd worden gezien. Ook al zou het alleen gaan om sociale dienstplicht, dan is de kernhouding die via de dienstplicht moet worden bijgebracht de patriarchale. In een van de laatste bijdragen van het antimilitarisme dossier wordt terecht nadrukkelijk gewezen op de feministische perspectieven op de organisatie van het geweld.

Het industrieel-militair complex weet zijn activiteiten beter acceptabel te maken en te bedrijven waar een patriarchaal wereldbeeld de overhand heeft. De vrouwenbeweging wordt opgeroepen zeer alert hierop te zijn. Ook bij wat genoemd wordt de ‘Pax neoliberalia’ zijn de eerste slachtsoffers vrouwen (feminicide). In de betreffende bijdrage wordt nadrukkelijk aandacht geschonken aan een recente studie daarover van de Franse feministe Jules Falquet, Pax neoliberalia, Perspectives féministes sur (la réorganisation de) la violence (2016).

De laatste bijdrage van het dossier is die van de anarchist Pierre Sommermeyer. En met wie opent hij die bijdrage? Met een verwijzing naar de Nederlandse anarchist en antimilitarist Bart de Ligt (1883-1938): ‘(…) het militarisme is niet alleen een verschijnsel eigen aan de staat van oorlog, maar ook een verschijnsel eigen aan de staat van vrede, (…). Zowel in de fabrieken als in de kazernes heerst precies dezelfde geest: die van automatische onderschikking’ (Bart de Ligt in Anarchistisch Tijdschrift nr. 2, 1922). Altijd nog anatimilitarist!

Anarchistische archipel

In dit nummer verder nog bijdragen als ‘Seksisme in de artsenopleiding’ en ‘Waar laten we kernafval?’: 500 meter onder het bos van 220 ha bij het Franse dorp Bure langs de Maas. De sociale beweging maakt zich al op met een ‘BAS’: ‘bois à défendre’. Als er later Groningse toestanden optreden, gaat Nederland en België mee profiteren van vrijkomende straling die via de Maas weg lekt. Leuk perspectief, niet? Verder aandacht voor film, muziek en boeken.

Thom Holterman

Le Monde libertaire, nr. 1785, 3 februari – 3 maart 2017, 78 blz., prijs 5 euro.

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: