Skip to content

De Terugkeer Van De Reactionaire (H)Orde En De Noodzakelijke Afweer

26/03/2017

Het maandblad Le Monde libertaire (LMl) is geen thema-tijdschrift zoals de AS. Het begint er wel op te lijken, gelet op de omvang van wat in het blad ‘dossier’ wordt genoemd. Dat dossier krijgt steevast een naam mee. Maar in tegenstelling tot de redactie van de AS, die vaak zwaar piekert over een goede typering van het thema in een of twee woorden, lijken de Franse kompanen onbekommerd in deze. Het dossier van het nieuwe nummer van LMl (nr. 1786) luidt: ‘Tegen de terugkeer van hun orde: aanval op de reactionairen!’. De aanpak levert een op de prakrijk gerichte beschrijving op van wat moet worden bestreden. Twee bijdragen zijn doorslaggevend voor het inzicht erin. Het ene gaat over de ‘terugkeer van de reactie’ en het andere betrekt zich op de vraag wat ‘rechtsextremisme’ omvat.

Reactionaire horde

De zegswijze ‘terugkeer van de reactie’ duidt op iets dat zich voorheen ook al (op cyclische wijze) heeft voorgedaan. Een van de beschreven momenten in de eerste bijdrage van het dossier betreft dan bijvoorbeeld een verwijzing naar de Parijse Commune van 1871, die door de reactie in bloed werd gesmoord. Daarna keert de (h)orde en de morele, republikeinse moraal terug èn het antisemitisme, het fascisme, het franquisme, het stalinisme, het nazisme, allemaal ‘orde’ geheten – en nu mag voor eens en altijd duidelijk zijn wat anarchisten bedoelen met ‘Uw orde is de onze niet!’ –, dit alles vergezeld van twee wereldoorlogen…

De auteur construeert vervolgens twee reactionaire assen. De eerste is die van het racisme en de vreemdelingenangst (xenofobie) die hij actualiserend uitwerkt. Hetzelfde doet hij met de tweede reactionaire as, die door seksisme en homoangst wordt gekarakteriseerd. In de tweede bijdrage van het dossier, over de vraag wat ‘extreemrechts’ inhoudt, vinden we de elementen van de twee assen terug.

Ongelijkheid als kijk op de wereld

Extreemrechts maakt van de genoemde elementen om verschillende redenen gebruik. Daarbij is het natuurlijk niet vreemd allerlei gewone rechtse verschijnselen tegen te komen. Het eerste verschijnsel is de ongelijkheid als kijk op de wereld. Die kijk ligt vast in de kapitalistische ideologie, in de ongelijkheid van de baas/knecht verhouding. Die ongelijkheid repeteert zich onder meer naar sekse (de vrouw is ondergeschikt aan de man), naar etniciteit (blank gaat voor zwart; ‘wij’ gaan voor de ‘anderen’). Kortom, we komen hier een integraal patriarchaal denken tegen, dat bij ‘extreem’ rechts door vijf ideologische pijlers wordt gedragen: racisme, seksisme, nationalisme, traditionalisme en autoritarisme.

Het racisme en het seksisme wordt vooral gebruikt om identiteiten te definiëren. Het nationalisme is er ter verzekering van de cohesie van de groep. Daarbij wordt vaak gedaan dat het gaat om een historische constructie, terwijl het veelal mythologie betreft. Wat de Nederlandse situatie aangaat: Willem van Oranje als ‘Vader des Vaderlands’; de nationale hymne, die ons leert dat ‘wij’ (wie?) van ‘Duitse bloed’ zijn… Het traditionalisme is er om de nationalistische visie evidente kracht te verlenen. Daarom willen juist christelijke politieke partijen – zo bleek weer eens tijdens de verkiezingen in Nederland van 15 maart 2017 –  dat scholen onze kinderen het Wilhelmus leren inprenten en willen zij – voor de nationalistische cohesie – op voorspraak van politiek leider Buma (CDA) de sociale dienstplicht invoeren.

Het autoritarisme is nodig om dit alles uiteindelijk aan eenieder op te leggen en af te dwingen. Hier is sprake van een ondertoon van fascisticering, die met extreemrechts een boventoon krijgt. De bijdrage eindigt dan ook met er op te wijzen dat een antifascistische waakzaamheid meer dan ooit noodzakelijk is. Deze Franse waarschuwing geldt natuurlijk ook voor Nederland, dat bij de verkiezingen van 15 maart 2017 rechtser is gebleken dan al vermoed.

In de bijdragen in LMl die dan volgen in het dossier worden de genoemde verschijnselen stuk voor stuk (kort) uitgewerkt. Het kan bijna niet anders of je ziet grote overeenkomsten met wat er in Nederland op dit vlak – en tot in detail –­ aan de hand is. Zo wordt er bijvoorbeeld op gewezen, dat een normale gedachtewisseling in een reactionair discours onmogelijk is. Er wordt gewoon geweigerd regels te volgen die voor een rationale discussie nodig zijn. De terugkeer van de reactionairen is dan ook een terugkeer naar een zinloze en onbeschoft soort woordenwisseling (zo eentje als je kan aantreffen bij de extreemrechtse politicus van VoorNederland, Jan Roos). Tegelijk wordt de strijd tegen ongelijkheden ingeruild voor een overdreven aandacht voor normatieve waarden, ja, die van de wet, het gezag, de hiërarchie en de economische vrijheid (we zagen het van alle politieke kanten op ons afkomen). Voor de toepassing van die waarden moet ook het onderwijs worden ingezet: meritocratie eerst, kritisch geluid uitgezet…

Anti-islam discussie

In het reactionaire wereldje leeft ook een sterk anti-islam gevoel. En let op, dit betekent niet een overall anti-religie notie. Want in Nederland lopen dan wel politici rond die de islam bestrijden, maar tegelijk sterk hechten zij sterk aan het christelijk geloof. Overigens wordt bij de anti-islam discussie de bal vaak teruggekaatst in de vorm van een verwijt, islamfobie genoemd. Degenen die het islamfobie-verwijt maken laten lijken alsof zij bij de ander een anti-moslim racisme ontmaskeren. Mensen die zich antiracist menen voel zich overrompeld waardoor zij monddood raken: zij houden op om zelfs kritiek op het islamisme te hebben (de fundamentalistische, gewelddadige uitwerking van de islam). Dit is dan ook de politieke bedoeling was van de onzinnige omkering.

In de bijdrage in LMl over die kwestie wordt terecht opgemerkt, dat anarchisten zich niet tot deze discussie moeten laten verleiden. Zij hebben zich altijd en tot op heden verzet tegen religie, elke religie, dat wil zeggen ‘geloof’ als institutie, als Kerk. Dat instituut wil overheersen, het is erop uit geloven af te dwingen, mensen daarvoor te onderwerpen en desnoods af te slachten – en dat ongeacht over welke religie je spreekt. Dat is waar anarchisten altijd tegen te hoop zijn gelopen. Dit alles staat weer los van wat iemand als individu wenst te geloven – dat gaat niemand wat aan. De libertaire religiekritiek ziet dus op alle institutionele, patriarchale vormen van overheersen die manifest wordt door geloofsdwang.

Het extreme lijkt normaal geworden

Je zou kunnen zeggen dat het dossier over de ‘reactie’ de afwijking observeert ten opzichte van het normale. Gezichtsbedrog. In het nummer van LMl is een aantal bijdragen buiten het dossier gehouden. Daarmee zou kunnen lijken dat sommige ervan zich niet met extreme of reactionaire zaken bezighouden. Dat is niet zo. De lezer  komt bijdragen tegen over (a) ‘vakbonden in 2017’ die hun positie moeten heroveren, (b) Frankrijk als tweede land in de wereld wat wapenhandel aangaat, (c) het aanzetten van patriarchaal geweld, mede door een grotere inzet van politie en gevangenissen. Wat het laatste onderwerp aangaat, wordt de kritische Amerikaanse jurist Dean Spade geciteerd: de meest gevaarlijke personen, dat wil zeggen zij die de meeste levens vernietigen, verblijven nog altijd buiten de gevangenis. Het zijn de lui die banken leiden, die van regeringen en rechtbanken deel uitmaken en die militaire en politie-uniformen dragen. Het extreme in de genoemde bijdrage is door zijn veelvuldig voorkomen normaal geworden. ‘Normaal’ dus begrepen als statistisch verschijnsel!

Naast dit alles treft men in LMl nog een goed gedocumenteerd artikel aan onder de titel ‘Fidel Castro (1926-2016): de misdaden van het Cubaanse militarisme’. Hier wordt een voorbeeld uitgewerkt van het libertaire doel/middel denken (het doel heiligt niet alle middelen). Castro en zijn kompanen krijgen niet verweten, dat zij een eind maakten aan de Batista dictatuur op Cuba in 1959. Maar wat ervoor in de plaats kwam, was (en is) opnieuw dictatuur. Dit afglijdingsproces wordt beschreven, met zijn (stalinistische) showprocessen, zijn ’bootvluchtelingen’, zijn executies, gevangenissen. Terwijl het bij de afwenteling van de Batista-dictatuur toch moest gaan om het waarmaken van de belofte dat vrijheid een absolute zou zijn, dat ieder individu naar zijn of haar ideeën kon handelen, dat de boeren het land in eigendom zouden krijgen. Het is er nooit van gekomen onder de Castro’s…

Anarchistische archipel

Verder treft men in dit nummer aan het tweede deel van een vraaggesprek onder de titel ‘Neen meneer de bankier, de boer is geen ‘agri-manager’!…’. Daarnaast zijn er de boekbesprekingen, enkele filmbesprekingen plus ‘een kleine les over film’. Het opgenomen portfolio is van Mahn Kloix, een street art kunstenaar van wie ik hier beeldmateriaal gebruik.

Thom Holterman

Le Monde libertaire, nr. 1786 (3 maart – 3 april 2017), 78 blz., prijs 5 euro.

 

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: