Skip to content

Verkiezingen. Zijn Die Niet Vooral Een Valstrik?

19/04/2017

Het kon niet uitblijven. Ook het nieuwe nummer van Le Monde libertaire (nr. 1787, april 2017) wijdt haar dossier aan de verkiezingen in Frankrijk. De titel ervan luidt ‘Verkiezingen, vindt u die nog amusant?’. Die verkiezingen moeten een nieuwe president aanwijzen. Eigenlijk zit je als anarchist in verlegenheid: alles wat er over verkiezingen is op te merken, is in de loop van meer dan een eeuw al gezegd. Het enige artikel in het dossier waar nog over nagedacht kan worden is dat van René Berthier, getiteld ‘Directe democratie of representatieve’. Hij legt uit dat we ons niet moeten vermoeien met de verkeerde discussie. Verkiezingen? Best, dat wil zeggen, ten behoeve van vertegenwoordigers in organen die ertoe doen, organen geëntameerd door anarchisten in decentraal-federalistische stelsels. Anarchisten zijn dus niet tegen verkiezingen en vertegenwoordigers. Wat is dan het probleem?

Industriële democratie

De verkiezingen waarin we in een burgerlijke maatschappij worden getrokken, richten zich op het parlementaire systeem. Dat is een systeem afgestemd op de overheersing van het kapitalisme. Daarvoor is ‘democratie’ ook getransformeerd [zie daarover ook de oude maar nog messcherpe analyse van de marxistische Italiaans-Duitse politicoloog Johannes Agnoli, De transformatie van de demokratie, Nijmegen, 1971]. Al midden 19de eeuw is Proudhon overgestapt naar een ander stelsel (na zijn teleurstellende parlementaire ervaringen in 1848; zelfde ervaringen deed Domela Nieuwenhuis op (periode 1888-1891) als eerste socialist in het Nederlandse parlement). Proudhon vond dat de arbeidersklasse zich moest organiseren op basis van hun rol in het productieproces en buiten het parlementaire stelsel om (vooruitlopend op het anarchosyndicalisme). Zijn idee was het beheren van industriële sectoren en je kan dan denken aan industriële democratie buiten de staat om.

Kiesrecht, verkiezingen, vertegenwoordiging, het zijn geen verschijnselen die anarchisten verwerpen. Ook gaat het er niet om, zo geeft Bertheir aan, dat de anarchistische kritiek op de vertegenwoordigende, parlementaire democratie een kritiek op het democratisch beginsel is. Het eerste is gewoon iets heel anders dan het tweede. De kritiek richt zich dan ook op de kapitalistische context waarbinnen dat beginsel in toepassing heet te zijn. Een universeel kiesrecht in een maatschappij die gefundeerd is op economische en sociale ongelijkheid is een valstrik voor de bevolking, aldus Berthier. Het kapitalisme zoekt met verkiezingen naar stromannen om zijn bestaan te legitimeren, zou ik zeggen.

Zou die economische en sociale ongelijkheid opgeheven zijn en zou er sprake zijn, naast industriële democratie, van een combinatie met lokale en bovenlokale coördinatieorganen (stelsels van ‘dubbele intercommunale verbinding’), dan is een kwestie als directe of representatieve democratie een kwestie van debatteren over maatvoering. Want iedereen begrijpt dat waar het beslissingsniveau vele duizenden of miljoenen mensen betreft ‘directe democratie’ uitgesloten is [en in plaats van verkiezingen zou het aanwijzen per lot van vertegenwoordigers eveneens in overweging genomen kunnen worden en met een snelle rotatie zouden op die manier veel mensen een ‘lerende ervaring’ opdoen]. En ja, zolang de ingebouwde sociale en economische ongelijkheid de basis van de bestaande maatschappij blijft, vormt ‘parlementaire democratie’ de valstrik voor de meerderheid van de bevolking. Zoals Élisée Reclus al meer dan honderd jaar geleden beargumenteerd betoogde: Stemmen, is afstand doen; stemmen is in de val lopen.

Het gaat dus om de context, want ook in antikapitalistische maatschappijconstructies zal er, zodra het om grote aantallen mensen gaat, met vertegenwoordigers gewerkt moeten worden, oppert Berthier. Daaraan voegt hij onmiddellijk het volgende toe. De vraag is dan om te weten welke bevoegdheden deze vertegenwoordigers worden toegekend, hoe zij worden gecontroleerd en door wie, hoe zij teruggeroepen kunnen worden, wat de duur van hun mandaat zal zijn en welk ritme bij de roulatie van mandaten wordt aangehouden.

Anarchistische archipel

De verkiezingen zijn dus niet amusant, want de overwegingen die Berthier in zijn bijdrage bespreekt, doen niets af aan de reeks van bijdragen, die kritiek formuleren op hetgeen waarmee wij in onze maatschappelijke werkelijkheid worden geconfronteerd: een stel clowns dat de macht wil om ons van alles op te leggen, of die als kapitalistische stromannen zich duur laten betalen voor hun bijbaantjes, zoals bijvoorbeeld de Belgische politicus Guy Verhofstadt. Die clowns zijn in Nederland op dit moment bezig een regering te vormen ten behoeve van de continuering van de maffiose neoliberale orde die heerst (vlak zo’n clown als bijvoorbeeld de Nederlandse politicus Jan Peter Balkenende niet uit). In Frankrijk van hetzelfde laken een pak (waarin een aantal parlementsleden zich laten naaien, voor 7000 euro per maatpak door ‘vrienden’ betaald). Dit alles met als valkuil de chantage in keuze tussen (neo)liberalisme en fascisme. In Frankrijk is daartegen opgestaan, onder meer, door de ‘Génération ingouvernable’ (Onregeerbare generatie).

Ook andere terreinen van sociale strijd worden in Le Monde libertaire bestreken, zoals de vakbeweging, de ecologische orde in relatie tot de groei van de wereldbevolking, internationaal nieuws. Op het culturele vlak is er weer veel aandacht voor film, maar ook boeken worden niet vergeten. Tevens zijn er gedichten opgenomen van lezers.

Thom Holterman

Le Monde Libertaire, nr. 1787, 4 april – 4 mei 2017, 78 blz., prijs 5 euro.

Advertisements
One Comment leave one →
  1. Bakoenine permalink
    20/04/2017 18:39

    Geen goden, geen verkiezingen – Revolutie!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: