Skip to content

Anarchistisch Verzet In Een Fascistiserende En Commerciële Wereld

31/05/2017

Anarchisten propageren ideeën die niet aansluiten op gebruikelijke handelingspatronen binnen de bestaande wereld. Dit noodzaakt hen om bij het uitdragen van die ideeën enerzijds kritiek te formuleren op de zojuist bedoelde handelingspatronen en er vervolgens verzet tegen aan te tekenen. Anderzijds drijft het tot uitwerken van andersoortige handelingspatronen, namelijk die ingebed liggen in een antikapitalistische en libertaire structuur. Dit is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Dat blijkt ook uit de nieuwe uitgave van Buiten de Orde (BdO), nr. 1, 2017.

Scheppende drift

Wie het bovenstaande als een ‘format’ beschouwt, zal zien dat in het voorliggende nummer van BdO opmerkelijk veel aandacht aan kritiek en verzet wordt besteed. Maar aan het slot van de opgenomen (en bekorte) tekst uit 1921 van de Italiaanse anarchist Luigi Fabbri (1877-1935) komt men toch de zin tegen: ‘… Bovendien is revolutionaire actie moeilijker, in de zin dat haar taak niet enkel vernietiging is, maar tegelijk ook opbouw’ (p. 74). Deze uitspraak lijkt mij geënt op die van de jonge Bakoenin (1814-1876): ‘De drift van de vernietiging is tegelijk een scheppende drift’ [de slotzin van zijn De reactie in Duitsland, 1842; bedenk dat Bakoenin dit in zijn ‘voor-anarchistische’ periode schrijft; Bakoenin noemt zichzelf pas anarchist vanaf 1864]. Het kan niet voldoende worden benadrukt, dat het woordje ‘tegelijk’ cruciaal is om van deze uitspraak op juiste wijze gebruik te maken. Luigi Fabbri heeft dat goed begrepen.

Onderwijl is het niet vreemd dat in dit nummer van BdO vooral de kritische kant de nadruk krijgt, hoewel… Het mini-thema over de Italiaanse anarchistische kunstenaar Enrico Baj (1924-2003) toont veel scheppende drift. Met een korte schets van diens leven en een beschrijving van zijn werk en werkwijze wordt duidelijk gemaakt dat we hier met een geëngageerde kunstenaar van doen hebben. Uitgebreid wordt stilgestaan bij de kwestie hoe het zit met het anarchistische engagement in een commerciële kunstwereld.

Ruk naar rechts

Deze titel draagt het thema van het nummer en handelt in feite over de fascistiserende tendensen in onze en omliggende maatschappijen. Door het fascisme onder de loep te nemen maakt dit tevens mogelijk te discussiëren over het verzet tegen repressie, welke discussie in dit nummer dan ook plaatsvindt met antifascisten uit Den Haag. Terecht vindt men in BdO eveneens een kritisch geluid over het te pas en onpas gebruiken van de term ‘fascisme’. Onder meer Peter Storm gaat daar uitgebreid op in. Hij loopt de betekenis ervan na ‘van analytische term tot scheldwoord’. Het effect van het laatste is, dat het krachteloos wordt. Wil je de term doeltreffend gebruiken, dan is het goed om acht te slaan op al dan niet aanwezigheid van een aantal ermee samenhangende verschijnselen. Peter Storm behandelt er enkele.

Eén ervan is nationalisme in een bijzondere vorm. Het gaat dan niet om een ‘eigen haard is goud waard’ patriotisme. Dat is een sentiment – waarvan overigens wel handig gebruik wordt gemaakt. Het nationalisme dat bij Peter onder de loep ligt, is de tegenhanger van internationalisme, zoals dat in socialistische kringen leefde (leeft?) en op solidariteit ‘aller landen’ mikt tussen arbeiders (klassensolidariteit). Het nationalisme in het fascisme maakt bovendien de natie tot het hoogste goed. Peter wijst daarop om aan te geven hoe daar weer gebruik van wordt gemaakt: een ‘gezonde’ natie moet niet worden aangetast met ‘ziektekiemen’. Het volk dat de natie vormt, moet zich dus ontdoen van ‘volksvreemde elementen’. Daarop bouwt het fascisme dan weer een zondebokpolitiek en verschijnt het inherente racisme van die ideologie.

De natie spint een ondeelbare loyaliteit van de mens met de staat. Die eenheid wordt belichaamd door de eenhoofdige leider: geen fascisme zonder een onaantastbare Führer, Duce… In zijn beschrijving van het systeem verwijst Peter Storm naar moderne teksten. Ik dook nog eens in wat oud materiaal. Als je dat leest, dan zie je hoe gelijksoortig bepaalde verschijnselen zich voordoen. Twee citaten slechts. In Der Faschismus, Lehre und Grundgesetze, een bundel met teksten van Mussolini (Rome, 1935), heet het: ‘De natie is als staat een zedelijke werkelijkheid, die zich in de massa als zodanig ontwikkelt, bestaat en leeft. Bestaan blijven, betekent dat je voor haar sterft’ (p. 14).

Een tweede citaat ontleen ik aan een tijdens de tweede wereldoorlog in Nederlandse vertaling uitgegeven boekje getiteld Benito Mussolini (door Giorgio Pini; uitgave De Amsterdamse Keurkamer). Betreffende het programma van actie van Mussolini leest men: ‘Wij zijn overtuigd, dat de bestaande strijd op straat, en nergens anders, gestreden zal worden, (…)’ (p. 23). Om die strijd te leveren werden in de jaren 1920 de fascistische ‘knokploegen’ opgericht. In het heden komt men bij het Franse ‘Front National’ (Marine Le Pen), onder de afkorting DPS, een gelijksoortig ‘Département Protection Sécurité’ tegen (Afdeling bescherming en veiligheid).

In het voetspoor van fascisme

 

Trump vermomd als Mussolini?

Peter Storm kijkt vervolgens naar het heden en merkt op dat makkelijk is te zien waarin huidige uiterst rechtse politici en stromingen in het voetspoor van het fascisme treden. Het is precies die natie die door mensen als Wilders, Le Pen en Trump op het voetstuk wordt gehesen. Ook wordt door hen het gevoel aangewakkerd dat die natie acuut wordt bedreigd. Dit wordt naar twee kanten door hem uitgewerkt: (a) vereisten van absolute loyaliteit binnen de ‘natie’ en (b) het kweken van de hetze ten aanzien van mensen die bedreigingen heten te vormen (zondebokpolitiek; ‘volksvreemde elementen’). Langs deze analytische weg blijken hedendaagse vormen van fascisme vooral een politiek van radicale nationalistische restauratie op te leveren.

Vervolgens verwijst Peter Storm naar het verschijnsel van de preventieve contrarevolutie. Die komt mede ter sprake in het in BdO opgenomen artikel van Luigi Fabbri. De laatste beschrijft wat de fascistiserende ontwikkelingen waren in het Italië van rond 1920 met het aan de macht komen van Mussolini (de bedenker en doorvoerder van het fascisme). Om nog een keer wat oudere literatuur te citeren maak ik gebruik van het in 1930 uitgegeven Fascisme et syndicalisme (van Bruno Buozzi en Vincenzo Nitti, uit het Italiaanse vertaald). Wat de preventieve contrarevolutie aangaat, lezen we daar dat de arbeidersbeweging verplicht was om op twee fronten te vechten. Na de gevechten met fascisten, arresteerde de politie en veroordeelden de rechters bijna altijd de aangevallenen (de arbeiders) en lieten de agressors lopen (de fascisten) (p. 89). Dit kon mede plaatsvinden omdat de fascistische beweging van Mussolini de steun van vele kapitalisten had. Die zagen in de fascisten de verdedigers van hun plutocratische concept van de maatschappij en wensten zich een instrument om wraak te nemen op de arbeidersbeweging (p. 102-103).

Vanuit de door Peter Storm beschreven context kan men nu op zoek gaan naar een antifascistische strategie van de 21ste eeuw. Daniël de Klerk besteedt daaraan vijf pagina’s in BdO. Het is altijd goed om iets van de gang van zaken in de geschiedenis te weten. Die komt aanbod wat Italië betreft in de reeds genoemde tekst van Luigi Fabbri. ‘De weg naar het Derde Rijk’ komt men tegen in het in BdO opgenomen stuk van Rudolf Rocker.

En verder is in dit nummer een overzichtsartikel van de hand van Kees Stad te lezen met betrekking tot de machtsovername van een infantiel en daarom gevaarlijk persoon, Trump; over vluchtelingen en Griekenland informeert Tom Hendrix ons.

Thom Holterman

BUITEN DE ORDE, nummer1, 2017, 76 blz., prijs 2,50 euro.

 

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: