Spring naar inhoud

Het Yanomami Volk Tussen ‘Beschaving’ En Uitroeiing

16/12/2018

Het november-nummer van het Italiaanse anarchistische maandblad Rivista A(nr. 429) behandelt heel wat onderwerpen. Sommige zijn ons minder bekend, zoals de Italiaanse anarchistische beweging in historisch perspectief; vele komen ons evenwel bekend voor: migratiekwestie, pedagogie, muziek, zang. In de sfeer van het laatste is er aandacht voor de al jaren geleden overleden Italiaanse anarchistische songwriter en zanger Fabrizio De André (1940-1999), van wie ook de uitspraak is overgenomen op de voorkant van dit november-nummer : ‘Neen, er bestaat geen goede macht’ (tevens de titel van een boek dat over hem uit gaat komen). Maar wat mij het meest intrigeert is wat de Italiaanse antropoloog Andrea Staid in zijn rubriek beschrijft. Het gaat over een volk waarvan er in de regenwouden van het Braziliaanse Amazonegebied nog stamleden leven. Die worden echter met uitroeiing bedreigd. [ThH]

 

De val van de hemel

Niets ontziende kapitalisten hebben al heel wat uitgestorven dieren op hun kerfstok. Nu moet ook de mens eraan geloven… Wij, hier in Europa bijvoorbeeld, worden ook geraakt door die ‘schurken zonder grenzen’, maar voorlopig nog langs de omweg van langzame maar gestage vergiftiging van lucht, water, grond en de daarop groeiende, voor consumptie bedoelde gewassen. Bij het Yanomami-volk is dat anders. Andrea Staid meldt daar het volgende over in Rivista A.

Andrea Staid: ‘In 2018 werden veel boeken over antropologie gepubliceerd. Een aantal is belangrijk voor professionals, sommige boeken hebben de mogelijkheid om populair te zijn en meer mensen dan alleen professionals te bereiken. Maar een van deze boeken is een uniek en fundamenteel boek. Het is het boek van Davi Kopenawa en Bruce Albert, dat nu in een Italiaanse vertaling is uitgekomen, getiteld De val van de hemel (eerder verscheen een Franstalige editie, getiteld La Chute du Ciel en een Engelstalige editie The Falling Sky). Het betreft een reeks van gesprekken tussen de antropoloog Bruce Albert en een sjamaan (een ziener die in zijn of haar gemeenschap de communicatie verzekert met de wereld van de geesten), in dit geval de woordvoerder van het Yanomami-volk van het Braziliaanse Amazonegebied, Davi Kopenawa. Het is een ongekend relaas van en over de Amazonekosmos geworden.

Davi Kopenawa is een zoon van het regenwoud die een deel van zijn volk zag sterven aan de gevolgen van epidemieën die door overheidsambtenaren en missionarissen werden geïmporteerd. Vervolgens onderneemt hij een lange sjamanistische leertijd als reactie daarop; hij is een  gelegenheidsreiziger en terughoudend; hij is ook een woordvoerder en activist voor inheemse rechten die nu internationaal worden erkend en die een sleutelrol hebben gespeeld in het redden van zijn volk. [Vermoedelijk wordt hier verwezen naar het ILO ‘Verdrag betreffende inheemse en in stamverband levende volken in onafhankelijke landen’, 1989; thh.] In tegenstelling tot veel hedendaagse inheemse activisten is hij nooit naar school gegaan en heeft hij altijd in het bos gewoond. Hij is ongeveer tweeënzestig jaar oud (zijn exacte leeftijd is onbekend) en heeft vanuit zijn eigen stam vaak andere stammen bezocht.

Kopenawa vertegenwoordigt een volk dat met uitsterven wordt bedreigd door de opmars van de ongebreidelde ‘beschaving’ van de blanke man. Kopenawa schetst een onvergetelijk beeld van de Yanomami-cultuur die leeft in het hart van het regenwoud – een wereld waarin oude inheemse kennis vecht tegen de mondiale geopolitiek en haar commerciële belangen. Vanaf zijn sjamanistische inwijding tot zijn ontmoeting met blanken, en naast zijn reizen rond de wereld als ambassadeur van zijn volk, doet Kopenawa in feite verslag van een hele geschiedenis van culturele repressie en milieuvernietiging. Daarmee toont hij een resolute en radicale kritiek op de westerse industriële samenleving en de hypotheek die zij heeft gelegd op de toekomst van de menselijke en niet-menselijke wereld.

De antropoloog Bruce Albert heeft de gesprekken met Kopenawa verzameld en uitgeschreven zodat ze een weg kunnen vinden, zelfs ver van het Amazonewoud. Hij heeft dit gedaan door middel van een echt co-auteurswerk, ontstaan gedurende tientallen jaren van aanwezigheid in het bos en bij zijn bewoners. Zo kon hij vele uren van gesprekken met Davi Kopenawa opnemen en de mondelinge verhalen groeperen en uitschrijven om ze vervolgens samen te bewerken. Het gaat dan ook om een echt werk van gedeelde antropologie, waarbij de rol tussen wat wordt waargenomen en de waarnemer wordt gedeconstrueerd door een echte participatieve antropologie in praktijk te brengen. [..]

Het geweld en de bloedbaden die in het boek worden beschreven zijn slechts een hedendaagse echo van een litanie van genociden waar de indianen van alle Amerika’s de afgelopen eeuwen mee te maken hebben gehad en die tot op de dag van vandaag voortduren. In die zin leveren de gesprekken met Davi Kopenawa zeker de meest gedetailleerde verslagen die ooit door de slachtoffers zijn geregistreerd: een hartverscheurende beschuldiging over de werkelijke prijs van de grondstoffen uit inheemse landen, die nooit wordt betaald door degenen die ervan profiteren. De verhalen die Davi Kopenawa te vertellen heeft in De val van de hemel geeft ons ook een buitengewone reeks essays en visies over het leven van het Yanomami-volk. De manier waarop de Yanomami naar de wereld kijken, kan niet anders zijn dan de onze, en ze willen het zo houden, althans sommigen van hen. Het zet wel een domper op de wijdverbreide en uitgesproken puberale overtuiging van het Westen over zijn veronderstelde culturele, materiële en burgerlijke superioriteit.’

Andrea Staid (integraal in Rivista A, klik HIER; vertaald en bewerkt Thom Holterman)

Rivista Anarchica, nr. 429, November 2018, 100 blz., prijs 4 euro (aan te schaffen in de internationale boekwinkel ‘Het Fort van Sjakoo’, Amsterdam.

 

Ik mag erop wijzen dat zeer onlangs is uitgekomen mijn boekje Volken zonder staat dat antropologie en anarchistische leerstukken tot uitgangspunt van beschrijven van de menselijke verhoudingen binnen dit type volken tot onderwerp heeft. Informatie over het boekje zie de site van: Kelderuitgeverij, Utrecht. [thh]

 

 

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: