Spring naar inhoud

Guy Debord, Strategie, Klassenoorlog

28/12/2018

Guy Debord

Het archief van de Franse auteur, filmer, revolutionair en stichter van de Situationistische Internationale (SI), Guy Debord (1931-1994) is een aantal jaren geleden aangekocht door en onderbracht in de Franse nationale Bibliotheek (BnF) te Parijs. Dat heeft toen een tentoonstelling van zijn werk en leven in de BnF opgeleverd onder de titel Un art de la guerre. In het archief bevinden zich duizenden bureaukaartjes en notitiebriefjes met aantekeningen voor allerlei projecten waaraan Debord werkte of die hij in zijn hoofd had om te verfilmen of te publiceren. Een van die projecten had van doen met verschijnselen waarvan ‘strategie’ deel uitmaakte (zoals het voeren van actie). Om die berg notities te sorteren en voor het publiek toegankelijk te maken is op aandrang van Alice Debord opgericht ‘La Librairie de Guy Debord’. In die reeks is onlangs verschenen een lijvig geheel van meer dan 500 pagina’s getiteld Stratégie. De conservatrice van het Debord archief bij BnF, Laurence Le Bras, trad op als samensteller. Het nawoord is van de docent-onderzoeker in de kunstgeschiedenis aan een Parijse universiteit en bij de BnF, Emmanuel Guy.

 

Oorlogsspel

Emmanuel Guy houdt zich vooral bezig met wat bij Debord het ‘spel van de oorlog’ heet (hij verzamelde ook tinnensoldaatjes en had bijzondere ‘schaakborden’ ontwikkeld om slagordes na te spelen). Om te begrijpen waarover het bij strategie gaat, bestudeerde hij het werk van Machiavelli, Napoleon, Clausewitz en anderen en wat over hen was of werd geschreven. Die aandacht voor strategie vormt ook de kern van het denken van Guy Debord. Samen met zijn metgezellen zocht hij naar een nieuwe weg voor een zo breed mogelijk verzet in relatie tot de levensvoorwaarden in de moderne maatschappijen. Zij hielden niet op de strijd die eerst binnen de kunst verliep, concreet over te brengen in het domein van het dagelijks leven: de revolutie moet eerst de perspectieven  in het binnenste van dat leven veranderen. De theoretische voorstellen van Guy Debord gaan dan ook steeds weer vergezeld van een sterk verlangen naar actie om het gezicht van de wereld te veranderen. Hij verwerpt de schone schijn van dat gezicht. De richtlijn in zijn werk is steeds om de effectiviteit van een revolutionair project tot uitdrukking te brengen.

Alice en Guy Debord spelen ‘Oorlogsspel’, augustus 1987

Volgens Emmanuel Guy getuigt zijn essay Le Jeu de la guerre (Het oorlogsspel) van het feit welke grote plaats de gedachten heeft ingenomen omtrent de noodzaak strategisch te denken in elk actiegericht project. In zijn Oorlogsspel is hij als strateeg en cartograaf te herkennen. In een doorwrocht artikel opgenomen in Artlas (Vol. 1, 2012), onderzoekt Emmanuel Guy dit ‘spel’ als synthese van zijn strategische en cartografische werk, alvorens Debord terugkeert naar situationistische kaarten (urbanisme). Dit doet hij om de problematiek in termen van strategie op verschillende fronten te bestuderen: intern, binnen de Situationistische Internationale, of extern, om de kunstwereld, het stedelijk beleid, de internationale geopolitiek en, uiteraard, de spektakel maatschappij aan te pakken. (Voor het Franstalige artikel, klik HIER.)

Klassenoorlog

Het voorgaande doet denken dat het overwegend om oorlog in een klassieke zin (dood, bloed, vernietiging) gaat zeker als er verwezen wordt naar Napoleon en Clausewitz. Maar Debord is een maatschappijcriticus die fundamentele verandering van de bestaande maatschappij nastreeft. Zijn denken in termen van oorlog werkt als een puntenslijper voor zijn denken in termen van strategie, nodig om effectief de bestaande maatschappij om te kieperen. De inzet bij Debord is dus niet de klassieke oorlog maar het voeren van de arbeidersstrijd. Dat is ook te vinden bij de uitleg van de Franse filosoof Thierry Paquot. Die vat de strategie kwestie in een artikel in het Philosophie Magazine (20 juni 2013) getiteld ‘Tactique et stratégie’ als volgt samen:  ‘Bij Debord gaat het niet om oorlog louter als eenvoudige confrontatie tussen legers, neen het betreft een sociale oorlog, het is een oorlog tussen klassen. Het zijn niet natiestaten en uniformen die elkaar tegenwerken, maar sociale groepen’. We maken het heden weer mee in de strijd van de gele hesjes-beweging tegen de uitzuigers van het dominante systeem.

‘De confrontatie kan gepaard gaan met stedelijke guerrillaoorlogsvoering (zoals indertijd bijvoorbeeld door de Rode Brigades in Italië). Uit deze tactische praktijk volgt echter bij Debord een meer globale strategie. Die is gebaseerd op de publicatie van boeken en manifesten, op een protest in actie, zelfs in academische kringen, op humor, plagiaat en afleiding, op de afwijzing van ideologieën en partijen’.

‘Debord en zijn metgezel-situationisten maken bijvoorbeeld gebruik van collage, geïnspireerd door surrealisten; ze recreëren advertenties, parodiefilms en fotomontages en publiceren zelfs een handleiding over het gebruik van de afleiding. Ze nemen George Orwell’s kritiek op de totalitaire samenleving over en zijn constatering dat de media en de reclame de geest en het dagelijks leven in bezitnemen (koloniseren). Ze gebruiken hun eigen instrumenten om ze aan de kaak te stellen en te ondermijnen, waarbij ze voortdurend dromen van ‘de bewuste en collectieve vestiging van een nieuwe beschaving’, aldus Thierry Paquot.

Toegankelijk maken

In de onlangs verschenen bundel Stratégie vindt men geen samenhangende, systematische, analytische verhandelingen, als waarvan ik er twee hierboven citeerde. Dat was ook niet de opzet omdat het er alleen om ging ongepubliceerde teksten in de vorm van aantekeningen van Debord vrij te geven. De enige verklarende bijdrage in de bundel is het genoemde nawoord van Emmanuel Guy. Het ‘in kaart’ brengen van de aantekeningen van Debord is al met al een loffelijk uitgevoerd monnikenwerk. Het maakt mogelijk teksten van Debord nauwkeuriger te bestuderen. Soms heeft Debord daar zelf aan meegewerkt, maak ik bij Emmanuel Guy op. Die verwijst bijvoorbeeld naar een contact tussen Jaap Kloosterman (IISG, Amsterdam) in 1981 en Debord over de vertaling van een tekst van hem – waarbij Debord’s bedoeling natuurlijk van eminent belang is om de juiste vertaling te vinden. Toch zou het handig zijn geweest als de uitvoering van de bundel een zekere gelijkenis had gehad als de bij dezelfde uitgeverij verschenen bundel onder de titel Lire Debord (uit 2016). Een mens kan blijkbaar echter niet alles tegelijk willen en we zullen dus deelstudies over ‘strategie’ moeten afwachten – want ik ben ervan overtuigd dat spontaniteit in het anarchisme één is, maar strategie is de andere kant van die ‘munt’.

Thom Holterman

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: