Spring naar inhoud

De Staat Als Wreker En Als Beschermer Van Eigendom

02/10/2019

Het Franse anarchistische maandblad Le Monde libertaire (nr. 1809, september 2019) heeft een dossier opgenomen onder de titel ‘Eigendom, een doodlopende weg’. Het wordt op de voorkant van het nummer visueel tot uitdrukking gebracht. Aan het dossier gaat een groot aantal (korte) bijdragen over strijdperken, manifestaties, een boekenbeurs en oproepen vooraf. Ik selecteer daar één item uit, de oproep om de Libanese revolutionaire strijder Georges Abdallah vrij te laten. Dat komt hieronder aan de orde in de paragraaf ‘De wrekende staat’. Uit het dossier licht ik het artikel van de Franse libertaire historicus, René Berthier, die de visie van Proudhon behandelt, dat ik samenvat in de paragraaf ‘Eigendom’. Eerst nu de wrekende staat.

De wrekende staat

In het westelijke denken gelden verschillende argumentaties als rechtvaardiging van het geldende strafrecht. Een van die rechtvaardigingen is: wraak-uitoefening. ‘Jij hebt een strafrechtelijk relevante handeling verricht, wij zullen dat vergelden’. ‘Je hebt anderen leed toegebracht, wij zullen je dat laten voelen door leedtoevoeging’. Oog om oog, tand om tand, zo iets. Dat het westerse strafrecht op wraak is gestoeld, is afgekeken van de christelijke religie. Die kent het ‘Mij komt de wraak toe; Ik zal het vergelden’, zegt God de Heer (Romeinen 12). De staat treedt in het westelijke denken op als plaatsvervanger van God. De wraak is verwereldlijkt en anoniem gemaakt (niet het slachtoffer of diens familie mag zich wreken, de staat neemt dit als taak over).

In het septembernummer van Le Monde libertaire (LMl) is een item op genomen dat met het voorgaande spoort. Het betreft de oproep aan de Franse staat om de Libanees George Ibrahim Abdallah vrij te laten, om te stoppen met wraakneming op hem. Abdallah werd in 1984 in Lyon gearresteerd. Hij maakte deel uit van het FARL (Gewapende fractie van Libanese revolutionairen). Hij werd verantwoordelijk gehouden voor onder meer de executie van geheime Israëlische agenten in Frankrijk en veroordeeld tot een lange onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Als iemand die sinds 1984 in de gevangenis zit, zou hij in 1999 voorwaardelijk vrijgelaten kunnen worden. Het negende verzoek daartoe is in 2012 gedaan. De staat blokkeert die verzoeken steeds bij monde van de minister van Binnenlandse Zaken. Die verwijt Georges Abdallah dat hij zijn politieke engagement niet opgeeft.

Met zijn 66 jaar gaat hij in oktober 2018 zijn 35ste gevangenisjaar in. Dit betekent materieel dat hij een levenslange gevangenisstraf ondergaat en waarmee hij tevens de oudste politieke gevangene van Frankrijk is. Hij is en blijft communist, verdediger van de zaak van het volk strijdend tegen imperialisme, zionisme en voor de bevrijding van Palestina. De kwestie voor LMl is: kunnen anarchisten een Libanese communistische internalist steunen in zijn verzoek tot voorwaardelijke vrijlating? De anarchisten die neen zeggen, vergissen zich meent de auteur. De anarchistische strijd wordt niet geleverd alleen ten behoeve van anarchisten. Bovendien, de situatie van Abdallah maakt het mogelijk belangstelling te hebben voor de sociale strijd over de hele wereld, de Palestijnse in het bijzonder en de situatie van gevangenen in algemeen en meer in het bijzonder die onder het Franse regime vallen. De strijd die Georges Abdallah voert moet ook ons als anarchisten interesseren, voert de auteur aan, ook al verschillen wij van mening omtrent de inzet van middelen.

Voor wie meent dat Abdallah zijn lot over zichzelf heeft afgeroepen met zijn handelen, geef ik zelf nog het volgende als aanvulling. In dezelfde periode van handelen door Abdallah wordt het actieschip van Greenpeace, de Rainbow Warrior, varend onder Nederlandse vlag, in 1985 door het plaatsen van twee mijnen, tot zinken gebracht in de haven van Auckland (Nieuw-Zeeland). Daarbij kwam een opvarende, de fotograaf Fernande Pereira door verdrinking om het leven. De daders? Leden van de Franse geheime dienst. Een  geweldsdaad uitgevoerd met toestemming van de Franse socialistische president François Mitterrand, die evenwel in het openbaar de aanval sterk veroordeelde. De daders kregen, eenmaal in Frankrijk terug, de hoogste militaire onderscheiding, het Légion d’Honneur. Hiermee zijn het soort strafrechtelijke handelingen van Abdallah niet goed te praten. Wel blijkt hoe verschrikkelijk hypocriet het veroordelend en wrekend systeem is. De mensen die aan het stuur ervan zitten zijn dat navenant (vergelijk Mitterrand). Het is een systeem dat staatsterrorisme bedrijft als het dat nodig oordeelt en terzelfdertijd zich op anderen wreekt als die het wagen zich met de staat te meten…

Eigendom

Dan is er nog een andere kwestie, die van de eigendom (zoals van land en productiemiddelen) dat, zoals gezegd, een heel dossier beslaat. De meeste bijdragen daarover in LMl vertolken een herhaling van wat al zo’n kleine twee eeuwen in anarchistische kringen wordt betoogd. Het lijkt me ook niet makkelijk iets nieuws erover te zeggen. Eén bijdrage neem ik eruit, die van René Berthier, getiteld ‘Overdenkingen aangaande Proudhon en de eigendom’.

Iedereen weet wel over Proudhon (1809-1865) te vertellen dat die in zijn jonge jaren schreef dat eigendom diefstal is (in: Wat is eigendom?, 1840). In een van zijn laatste boeken, Theorie van de eigendom (1862, postuum uitgegeven 1871) zegt hij evenwel ‘Eigendom is vrijheid’. Hij geeft daarbij weer dat hij niet van visie veranderd is! Het probleem is eenvoudig legt Berthier uit: Proudhon is altijd sterk gekant gebleven tegen eigendom. Het gaat er nu om te doorgronden waartegen Proudhon zich binnen een gegeven context verzet en dus over welke vorm van eigendom hij het heeft.

Een van die vormen is die tot uitbuiting leidt. Daar hebben we de ‘eigendom is diefstal’. Die doet zich voor in de patroon/arbeider verhouding. De patroon betaalt loon uit, maar het geproduceerde neemt hij in en hij verkoopt dat voor een dusdanige prijs dat daar winst uit voortvloeit, die hij opstrijkt. In de dagen van Proudhon in Frankrijk wordt de maatschappelijke context voor 90 % uitgemaakt door het landelijke, het rurale (agrarische activiteiten) en de eigendom (van het land) van de boerenbevolking. Moet je in een revolutie – zoals die van 1848 in Frankrijk – de agrarische gemeenschap de eigendom van het land ontnemen, terwijl je ook wil dat er voor iedereen te eten is? Voor een antwoord op deze kwestie redeneert Proudhon, aldus Berthier, in termen van politiek.

Als je zou willen spreken over ‘strategie’ bij Proudhon, dan meent Berthier, dat zijn strategie was het bevoordelen van het ontstaan van structuren van wederkerige hulp bij de boeren (zijn mutualisme) om zo, beetje bij beetje, te werken aan het laten verdwijnen van de eigendom. Vervolgens verwijst Berthier naar een strategie die uit een andere ideologische hoek komt, die van de bolsjewisten, te weten de gedwongen collectivisaties in Rusland. Daarbij bleek dat het onvermijdelijk was om een overheersingssysteem in te stellen, met een omvangrijke bureaucratie. Dat was precies wat Proudhon wilde vermijden en wat Bakoenin begreep wat vermeden moest worden. Wat Berthier hier verwerkt noemt hij ‘een constante bij belangrijke libertaire theoretici’. Ondertussen heeft hij wel een bijdrage geleverd om de samenhang tussen bekende visies inzichtelijk en bruikbaar te maken in een actuele sfeer.

Betrof de bijdrage van Berthier het werken met elementen uit het verleden, in een ander artikel dat gaat over granen, groeten en noten voor iedereen, zijn we terug in het heden. De context ervan wordt uitgemaakt door (1) het recente klimaatrapport van de IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) en (2) wat allemaal onder de term ‘handel’ verder verziekt zal worden bij het aanvaarden van CETA (Handelsverdrag tussen EU en Canada). Het gaat over opdrijven van inkomsten in een kapitalistisch regime: vinden van nieuwe bronnen en hoe die zo snel mogelijk uit te buiten. Daar hebben we Proudhon’s ‘eigendom is diefstal’ terug, nu in de vorm van uitbuiting van het milieu.

Verder uiteraard nog: boekbesprekingen.

Thom Holterman

Le Monde libertaire, nr. 1809, September 2019, 60 blz., prijs 4 euro.

Advertenties
One Comment leave one →
  1. Gerard J permalink
    04/10/2019 19:41

    Dat boekje van ijzer ( Proudhon ) , is een top werkje. Ik zou het zeker kopen !

    het is jammer, dat er zo weinig ruchtaarheid aan gegeven is, toen het uit kwam. Maar zoals de heer van ijzer ook zelf aangaf, anarchisten kopen niet . Ze delen gratis boeken online, of ze zijn arm.

    Maar een boek in je pootjes hebben, is zoveel lekkerder, dan naar zo’n scherm staren.

    Proudhon is sowieso zwaar ondergewaardeerd, binnen het anarchisme. Een beetje ook, omdat hij dus blijkbaar seksitisch en jodenhater was. Het was een akelig ventje. Maarja, ook een geniaal ventje. Net een beetje zoals Michael Jackson. Controversieel én getalenteerd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: