Spring naar inhoud

Natuur En Anarchie

29/11/2020
tags:

Vorig jaar publiceerde de Franse schrijver en uitgever Jack Déjean het boek getiteld Nature et anarchie (2019). De ‘Bibliothèque Fahrenheit 451’ besprak het boek op een bijzondere manier. Tussen de citaten en korte samenvattingen door plaatste de bespreker telkens een aantal relevante boektitels, zodat het geheel uiterst informatief is voor degene die zich gedegen wil informeren. Uit de opening van de bespreking die Bibliothèque Fahrenheit maakte, vertaalde ik twee alinea’s die verwijzen naar vroege verbanden van de manier waarop natuur en anarchie op elkaar inspelen. Aan het eind van de bespreking wordt  een conclusie getrokken, die ik eveneens vertaalde en aan het eind van mijn beschouwing heb opgenomen.

Jack Déjean heeft zelf een samenvatting van zijn boek geplaatst op de site van de uitgeverij waar het boek verscheen, Local Apache. Ook daaruit vertaalde ik enkele onderdelen, inclusief de inhoudsopgave van het derde deel van het boek. [ThH]

Natuur en anarchie

‘Anarchisme is vanaf het begin een aanval op de kapitalistische ontwikkeling en zijn rampen. Van Bakoenin tot Bookchin lopen er in deze stroming verbanden met de natuur’, aldus Jack Déjean. Je kan wijzen op Bakoenin, die vertrouwen heeft in de vooruitgang, maar hij bekritiseert tegelijk het idee van het beheersen van de natuur, gezien het feit dat de mens een product is van de natuur en vervolgens van de maatschappij. Hij denkt over de natuurlijke en sociale omgeving als verschijnselen in continuïteit. De eerste, zonder vooraf bepaald te zijn, conditioneert de tweede, die door de mens kan worden getransformeerd. De mens kan zich niet bevrijden van de natuur, maar geeft vorm aan zijn sociale wereld door middel van activiteit, de bron van zijn vrijheid. Vrijheid is niet alleen een idee, maar vooral een praktijk. De vrijheid van anderen is geen limiet, maar een bevestiging en uitbreiding van de mijne tot in het oneindige (Bakoenin).

In dezelfde periode, eind 19de eeuw, is daar Élisée Reclus die de meedogenloosheid aan de kaak stelt waarmee het industriële kapitalisme bezit neemt van de aarde. Hij stelt de lineaire en intrinsiek positieve opvatting van vooruitgang ter discussie en relativeert de plaats van het Westen. Hij stelt de technologie niet ter discussie zolang ze een libertaire en egalitaire samenleving toelaat, dat ze de leefomgeving in stand houdt, dat ze ten dienste van de mens blijft staan. ‘De natuur en de mensheid zijn met elkaar verbonden’. ‘De achteruitgang van de leefomgeving verlaagt het leven zelf’.

Jean Déjean heeft zijn boek Natuur en anarchie in drie delen opgebouwd. Deel 1 gaat in op de oorspronkelijke verbanden (zoals die lopen via Bakoenin en Reclus). Dan volgt Deel 2, ‘Cyclische impasses?’ (zoals onder verwijzing naar Kropotkin en de ambivalentie van het communistisch anarchisme, naast de industrialisatie en de taylorisatie door ‘regerings-anarchisten’). Deel 3 draagt als titel ‘Anarchie tegen de maatschappij van de industriële en technologische ravages’. Dit deel ligt dus het dicht tegen het boek van Anselm Jappe over beton aan. Ik verschaf hier de hoofdstukopbouw van Deel 3, zodat de lijn van behandeling door Déjean duidelijk is:

De eerste critici van de wetenschap, p.77

Shmuel Marcus (1893-1985) tegen machines, p.85

Anarchisten tegen kernenergie, p.88

Bookchin’s sociale en vaag-libertaire ecologie, p.93

Miguel Amoros en anti-industrieel anarchisme, p.109

Anarchisme, anti-speciësisme, primitivisme, p.115

Een andere klote wereld is mogelijk, de ecologisten bouwen die, p.125

De impasses van het alternativisme, p.132

Loskomen van energie- en technologieketens, p.139

‘Ik ben klaar met het schilderen van de bomen, de Parijzenaar kunnen komen.’

Aan de samenvatting van de tekst op Local Apache is verder het volgende te ontlenen: ‘Om te zeggen dat anarchisme van oorsprong een ‘ecologische’ gedachte is, zou een anachronisme zijn. Het is juist niet ‘ecologistisch’ om de valkuil van het reformistische en instrumentele denken te vermijden. Het biedt wapens tegen zowel het destructieve industriële handelen van het kapitaal als tegen het meer innovatieve handelen dat zichzelf als ‘groen’ of ‘duurzaam’ bestempelt. Bovendien is er nooit sprake van een scheiding van de natuur en de mensen die daarin leven, zoals in het ‘environnementalisme’ [een environnementalist richt zich alleen op de kwalijke kanten van menselijk handelen, zoals luchtvervuiling, gezondheidsrisico’s], noch van een ‘geheiligde’ natuur, zoals bij de Gaia confusionisten [confusion, verwarring] of sommige primitivisten [terug naar bijvoorbeeld voor de industrialisatie; anarchoprimitivist John Zerzan is een bekende onder hen]. De kwestie van de natuur kan niet los worden gezien van de onnoemelijke aantallen manieren waarop de mensen erin wonen. Het anarchisme probeert de planeet niet te redden zonder zich zorgen te maken over de verschillende manieren van onderdrukkingen die mensen ondergaan en zonder tegelijkertijd te streven naar een vrijer en meer egalitair leven, gebaseerd op wederzijdse hulp en het verzet tegen verhoudingen van de overheersing.’

Het algemene oordeel van Bibliothèque Fahrenheit 541 aangaande het boek luidt: ‘Na een korte geschiedenis van de kritiek op de techniek en de verbanden tussen ecologie en anarchie, stelt Jack Déjean serieuze grondslagen voor, zowel theoretisch als praktisch, voor een hedendaagse ecoloog-anarchist (of anarcho-ecoloog). Dit gaat vergezeld van enkele persoonlijke beschouwingen. Afgezien van een paar zijpaden die waarschijnlijk overbodig zijn want te oppervlakkig, levert hij een zeer nuttig bedrage voor de discussie.’

Thom Holterman

Déjean Jack, Nature et anarchie, Éditions du Local Apache, Caen, September 2019, 180 blz., prijs 4 euro. Te bestellen bij Local Apache, klik HIER.

2 reacties leave one →
  1. nayakosadashi2020 permalink
    30/11/2020 15:51

    Kropotkin heeft ook vertrouwen in de natuur. Als je het allemaal los laat, komt het vanzelf goed, wegens de natuurlijke sociale instincten, die in mensen zitten, is wat hij zegt

    Dat gaat best wel in tegen de huidige manier van doen, van vele anarchisten. Deze ‘anarchisten’ leggen vele zeden en gedragsregels op, omdat de mensen hun slechtigheid moeten afleren, volgens hen. De mens is slecht gemaakt door het systeem en dit moeten we hen afleren.

    Vanuit Kropotkin gezien, is dat niet nodig en hoef je mensen niet te heropvoeden. De natuur maakt namelijk dat we goed genoeg zijn, omdat dit in onze DNA besloten ligt. Kropotkin’s theorie is dus subtieler, dan de social justice theorie, waar vele ‘anarchisten’ van nu vanuit gaan.

    Er is een natuurlijk sociaal evenwicht. In die zin is er ook een link te leggen tussen Kropotkin, en taoisme. Daarom viel Kropotkin in de smaak, in China, in de 19de eeuw. Men las er taoisme in.

  2. nayakosadashi2020 permalink
    02/12/2020 21:50

    Ik ben eigenlijk tegen de natuur

    Natuur zou verboden moeten worden. Natuur is vies !

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: