Spring naar inhoud

Niet-Gewelddadig Anarchisme In Theorie En Praktijk

13/12/2020

Niet-gewelddadig anarchisme kent een omvangrijke actiepraktijk. Die praktijk hangt weer nauw samen met een bepaalde theorievorming. Tezamen richt het zich op het doel: anarchie. Dat laatste verwijst naar een sociale orde gebaseerd op solidariteit, afwezigheid van overheersing, vrijwillige samenwerking, wederkerige hulp en non-violence (afwezigheid van geweldsuitoefening). De Oostenrijkse auteur Sebastian Kalicha houdt zich al jaren met deze kwestie bezig. Hij werkt daarvoor mee aan diverse libertaire media, alsmede schrijft hij over het anarchisme.

In 2017 verscheen bij de Duitse uitgeverij Graswurzelrevolution zijn boek Geweldsvrij anarchisme & anarchistisch pacifisme. Het boek werd onlangs gepubliceerd in een Franse vertaling, met als titel Anarchisme non-violent et pacifisme libertaire, Une approche théorique et historique (2020). Hoewel er enkele minimale verschillen kunnen worden aangewezen, houdt de auteur het erop dat de twee termen in de titel synoniemen zijn (noot 1, p. 5).

Opzet van het boek

Het boek telt drie delen, waaraan vooraf gaat een inleiding van de auteur en aan het eind treft men nog een nawoord van drie Franse activisten. In het eerste deel wordt de basis besproken van een theorie – in relatie tot de praktijk – van het niet-gewelddadig anarchisme. Dit staat in het licht van het doel, de anarchie, zoals hierboven met enkele kernwoorden getypeerd. Verder wordt de gebruikte terminologie verklaard, mede aan de hand van voorbeelden van niet-gewelddadige actie. Hier is te denken aan een term als ‘een prefiguratieve politiek’ en het fundamentele uitgangspunt van ‘het doel heiligt niet alle middelen’. Degenen die bekend zijn met teksten van bijvoorbeeld Bart de Ligt en Clara Wichmann, die zij over niet-gewelddadige opvattingen hebben geschreven, zullen niet veel nieuws tegenkomen (dit eerste deel omvat 30 pagina’s van het boek).

Wat mij evenwel in dit deel opvalt, is het volgende. Tegen het eind ervan vindt men een paragraaf getiteld ‘Anarchisme, geweld en geweldloos’. Daarin komt aan de orde dat het anarchisme ook het gebruik van geweld gekend heeft, zoals het plegen van bomaanslagen, het ‘anarchisme van de daad’, het aanvaarden van geweld in een burgeroorlog. Enerzijds betreft het geweldsactiviteiten als historische gevallen, waarvan sprake is binnen een beperkte periode, anderzijds hebben dit soort activiteiten anarchisten ook toen al onderling verdeeld gehouden. Kalicha bespreekt dit en hij laat zien dat die geweldsactiviteiten niet tot een constitutief bestanddeel van het anarchisme behoren. Ik kan daar geheel in meegaan. Toch vind ik het vreemd dat hij geen woord besteedt aan de hedendaagse opvatting van de Amerikaanse anarchist Peter Gelderloos.

Gelderloos betoogt in zijn boek How Nonviolence Protects the State (2005) dat geweldloos actievoeren de staat beschermt en dat niet-gewelddadige sociale bewegingen ineffectief zijn. Hoeveel aanhang Gelderloos heeft weten los te krijgen voor zijn zienswijze weet ik niet, maar enkele jaren geleden is zijn boek ook in het Frans verschenen onder de titel Comment la non-violence protège l’État: Essai sur l’inefficacité des mouvements sociaux (2018). Ik wijs de opvatting van Gelderloos volstrekt af, maar dat wil niet zeggen dat je hem ongenoemd moet laten, juist in een hoofdstuk dat geweld/geweldloosheid in een theoretisch kader behandelt. Vrijwel onmiddellijk na het uitkomen van de Franse vertaling van Gelderloos’ boek publiceerde het Franse collectief Déobéissances libertaires (Libertaire ongehoorzaamheid) een anarchistische kritiek op de rechtvaardiging van geweld, in een antwoord op de publicaties van Peter Gelderloos en de autoritaire tendensen binnen het ‘black bloc’; zie het boek getiteld Une critique anarchiste de la justification de la violence (2019).

Het tweede deel presenteert korte biografieën van een aantal persoonlijkheden die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van het niet-gewelddadige anarchisme. In totaal 54.  Het gaat in het bijzonder om mensen die van zichzelf hebben gezegd te behoren tot die stroming. Maar daarnaast heeft Kalicha ook mensen opgenomen die slechts zijdelings een rol hebben gespeeld in de gedachteontwikkeling. Kortom, het gaat om een heel divers gezelschap mensen van allerlei huize, religieus (christenanarchist bijvoorbeeld) of niet religieus, socialisten, (ex-)marxisten (zoals Henriëtte Roland Holst, die zich nooit anarchist heeft genoemd). Dit deel omvat 120 pagina’s.

Het vinden van de personen in deze catalogus van biografieën is niet makkelijk, omdat er geen alfabetische volgorde is aangehouden. Als er al een volgordesysteem is aangelegd dan misschien naar geboortejaar? Ook daarnaar is niet systematisch gegroepeerd. Een voorbeeld. Men vindt Thoreau, Gandhi, Tolstoi in deze opeenvolgde manier behandeld. Hun respectieve geboortejaren zijn: 1817, 1869, 1828.

Het derde deel levert een beschrijving van zeer uiteenlopende activiteiten, bewegingen en organisatie die Kalicha heeft ondergebracht onder de hoofdstuktitel ‘Een libertaire stroming van verzet en tegencultuur’. De beschrijvingen moeten de veelheid van manieren van niet-gewelddadig (sociaal, politiek) handelen, toelichten. Kalicha begint zijn opsomming met een beschrijving van het activisme van de Freie Arbeiter-Union Deutschland. We komen daarna van alles tegen, van Food Not Bombs en Animal liberation Front tot aan het eind Crass, een punk band, om de veelheid van anarchistische muziek te presenteren. Dit deel recenseert 42 organisaties en bewegingen.

Anarchisme et non-violence

De Franse versie van het boek van Kalicha wordt afgesloten met een nawoord van drie Franse activisten en auteurs van het ‘eerste’ uur. Het zijn mensen die zich de jaren 1939-1940 als kind herinneren en die over de oorlog, dat wil zeggen de Eerste wereldoorlog, van hun ouders en grootouders hebben gehoord. Die ervaringen hebben zich bij hen in antimilitaristisch en anarchistisch activisme omgezet en immer is dat bij hen van een niet-gewelddadig type geweest. In het begin was dat individueel gericht (zoals vrijwillig in ballingschap gaan om de Franse militaire dienstplicht te ontlopen). Later leerden zij dat er in Frankrijk een beweging bestond, de ‘Action civique non-violente’, die de weg opende voor collectieve actie.

Enkele deelnemers van die beweging plus het netwerk van de ‘Jonge libertairen’ en de drie activisten, die nu het Nawoord schrijven, richtten in 1965 een klein tijdschrift op, Anarchisme et non-violence. Zij deden dit naar voorbeeld van het Engelse tijdschrift Anarchy (opgericht door de Engelse anarchist Colin Ward). Hun tijdschrift, waarin zij onder meer kwesties van libertaire ongehoorzaamheid behandelden, bestond tot 1974. Sebastian Kalicha schrijft over dit Franse tijdschrift dat het misschien beschouwd kan worden als de voorloper van het Duitse anarcho-pacifistische tijdschrift Graswurzelrevolution (opgericht in 1972), maar er zullen ook andere invloeden geweest zijn, vult Kalicha aan. De reactie van de drie nawoord-auteurs daarop luidt: ‘Wij twijfelen daar niet aan. Maar zeker is dat wij in 1971, op een camping in Blainville (Normandië), ontmoet hebben Wolfgang Hertle en Wolfgang Kroner, de toekomstige oprichters van Graswurzelrevolution’. Aldus tekenen voor het Nawoord Pierre Sommermeyer, Anita Ljungqvist en André Bernard. Alle drie zijn zij nog steeds actief in het verspreiden van het gedachtengoed van het niet-gewelddadige anarchisme…

Aan hun geschiedenis over Anarchisme et non-violence ontleen ik weer een positieve aanvulling op mijn visie hoe bepaalde tijdschriften een rol als ‘merkpaal’ kunnen spelen.

Thom Holterman  

Kalicha, Sebastian, Anarchisme non-violent et pacifisme libertaire, Une approche théorique et historique, Atelier de création libertaire, Lyon, 2020, 275 blz., geïllustreerd, prijs 16 euro 

One Comment leave one →
  1. nayakosadashi2020 permalink
    14/12/2020 21:39

    Vanuit individueel/egoistisch anarchisme is het vrij simpel eigenlijk. De hele discussie of geweld goed/slecht is, revolutionair/niet revolutionair is irrelevant. Als ik geweld wil gebruiken, gebruik ik geweld….Ik ben individueel anarchist. Als iemand zegt, je mag geen geweld gebruiken, dan interesseert mij dat niet. Het interesseert mij niet wat iemand anders vind haha. Ik vervul mijn eigen verlangens.

    Punt is meer. Geweld is vaak gewoon niet in je voordeel. Het levert alleen maar narigheid voor je op. Als je dus een egoist bent, vermijd je geweld. Als iemand in de kroeg ruzie met mij zoekt, dan ga ik niet het geweld aan. Omdat ik een egoist ben. Ik heb geen zin in geweld. Geweld is niet in mijn voordeel. Of ik het gevecht met de man in de kroeg nou win of verlies. Echt in mijn voordeel is het niet haha. Dus ga ik het uit de weg.

    Het opblazen van een politicus ? Dan ga je levenslang de gevangenis in. Heb ik geen zin in. Dus, dan blaas ik geen politici op hahaha. Vanuit het boeddhisme gezien, is men ook tegen geweld, maar (vaak) ook vanuit egocentrische motieven.

    In een politieke context is geweld alleen vaak onvermijdelijk. Dat maakt het pacifisme een beetje te abstract, wat mij betreft. Franco kwam met zijn legers de straten binnen. Wat doe je dan ? Je kan vluchten, of je kan vechten. Aan jou de keuze. Iemand valt je aan, wat doe je dan ? Vluchten of vechten ? Het een is niet beter dan het ander. Geweld kan je beter defensief inzetten.

    Non violence beschermd de staat ? Ja, dus ? Ik bedoel, als je non violent wilt zijn, ben je non violent. Gelderloos gaat daar niet over. Het is dus een non discussie. De mensen die non violent zijn, zijn dat meestal niet om de staat te beschermen, maar om zichzelf uit de ellende te houden. Om zichzelf te beschermen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: