Spring naar inhoud

Élisée Reclus in Brussel ** Hedendaagse Kunst als Staatsoplichterij ** Algemene Nationale Dienst

28/02/2021

Dood gaan en verdwijnen blijkt net zo veel-facettig te zijn als talloze andere verschijnselen. Dat is tenminste op te maken uit het februarinummer 2021 van het anarchistische maandblad Le Monde libertaire (LMl; nr. 1825). Is het een verschijnsel dat het anarchisme overstijgt? Op de voorkant van het bedoelde nummer zie je wat de doodgraver zoal in de aanbieding heeft om voor de verdwijning te zorgen. In dit nummer is er een ‘dossier’ aan gewijd: ‘dood, en dan?’. Maar voordat het zover is: eerst zullen alle jongeren algemene nationale dienst doen. Vervolgens komt hier aan de orde dat tegen het eind van zijn leven de Franse geograaf en anarchist Élisée Reclus avonturen in Brussel beleefde. Tot slot gaat het over de hedendaagse wansmaak in de kunst. Allemaal in Le Monde libertaire. [ThH]

Algemene nationale dienst

Bij dit nummer zat ingesloten een flyer over de ‘Algemene nationale dienst’ in Frankrijk (Franse afkorting SNU). Sinds de afschaffing van de militaire dienstplicht wordt het erop gehouden dat de jeugd in het algemeen geen discipline meer wordt bijgebracht, niet patriottisch denkt, zich niet langer als ondergeschikte gedraagt. Met name in Franse rechtse kringen zijn er tijden terug stemmen opgegaan de jeugd (jongens en meisjes) een paar maanden in een kamp onder te brengen. Daar zou hen discipline, patriottisme, ondergeschikt gedragen geleerd worden. Dat is ook goed gevallen bij de huidige Franse president Macron.

De flyer over de SNU maakt duidelijk dat politici van allerlei soort naar jongelui verlangen die begrijpen dat ze gewillig moeten doen, wat boven hen gestelden verlangen: Chirac in 2002, Sarkozy in 2005, Royal in 2007, Mélanchon, Macron, Le Pen in 2017 – het autoritarisme heerst in alle kringen. Allen zijn het op meerdere punten eens: (1) Frankrijk ontbreekt het aan nationale cohesie, (2) de SNU kan de verschillen uitvlakken, iedereen is gelijk (dragen van een uniform vlakt dat ongelijkheden uit? Hoe zit dat met de kapitalistische, seksistische, racistische, neokoloniale overheersing?). Hoe dan ook in juni 2019 is de SNU (Service National Universel) van start gegaan: 2000 vrijwilligers in de leeftijd van 15 en 16 jaar, zorgvuldig gekozen uit 4000 kandidaten, vertrokken naar de voor hen in gereedheid gebrachte plekken in Frankrijk.

De dagen werden doorgebracht met het volgen van modulen als ‘preventief anti-aanslag handelen’, cursus ‘Nationale roman en waarden van de Republiek’, ‘Eerste hulp bij ongelukken’ en veel gymnastiek… Doel: kweken van gehoorzame burgers. Het past in een levensprogramma van de politieke partij van Macron (verlopend in stadia vanaf de ‘conceptie tot drie jaar’ tot ’18 jaar en ouder’ (zie p. 20-21 van Le Monde libertaire nr. 1825). In Nederland is men nog zo ver niet, maar let op mijn woorden: het zit er aan te komen en van links tot rechts zal er steun voor zijn, net als in Frankrijk.

In het onderhavige nummer komt men nog twee onderwerpen tegen, die hun introductie en vervolg al in vorige nummers hebben gevonden. Ik behandel die onderwerpen nu als verzameling. Het ene betreft ‘Élisée Reclus in Brussel’ het andere ‘Art contemporain’ (label AC) [Hedendaagse kunst].

Avonturen van Élisée Reclus (1830-1905) in Brussel

Op 25 oktober 1894 werd in Brussel een universiteit geopend die in de literatuur bekend staat als Université Nouvelle (Nieuwe Universiteit), maar waarvan de officiële naam is École Libre d’Enseignement Superieur (Vrije School voor Hoger Onderwijs). Zij ontving als docent in haar midden een van de beroemdste Franse geleerden uit die tijd, een zekere Élisée Reclus, de internationaal gerenommeerde geograaf en…verklaard anarchist. Zijn academische carrière op Belgisch grondgebied heeft in het begin heel wat voeten in de aarde gehad. Dat begon toen hij een benoeming aanvaardde als leerstoelhouder voor Vergelijkende geografie in de bestaande Brusselse Vrije Universiteit, in 1892.

Christophe De Mos, van de Belgische anarchistische federatie, is gaan uitzoeken hoe een en ander is gaan rollen en waarop het in die dagen is uitgelopen. Zijn relaas beslaat vijf afleveringen. De eerste aflevering vindt men in Le Monde libertaire nr. 1822 (november 2020, p. 11-12). Het vervolgt in nr. 1823 (december 2020, p. 12-14). Het derde deel, dat gaat over de anarchistische beweging (in België) in de tijd van de affaire Reclus, treft men in nr. 1824 (januari 2021, p. 12-13). Als vierde aflevering wordt de relatie tussen Reclus en de Belgische anarchisten toegelicht (nr. 1825, februari 2021, p. 8-9). Het slot van de avonturen van Reclus in Brussel leest men in nr. 1827 (april 2021, p. 22-23). Bij elkaar levert het een aardig overzicht van wat er rond Reclus’s benoeming in die eindjaren van de 19de eeuw aan de hand was.

Wat heel moeilijk lijkt, is (onderwijs)materiaal te vinden van wat in de Université Nouvelle gedoceerd werd. Zelf ben ik benieuwd geweest naar een collega van Reclus, de jurist Edmond Picard (1836-1924), die hoogleraar Recht aan deze ‘Nieuwe Universiteit’ werd. Hij publiceerde het boek Les constantes du droit (1921) dat vooral het programma voor zijn hoorcolleges geeft (en mij weer inspireerde voor mijn boek Constanten in het publiekrecht, 1995). Veel meer heb ik niet kunnen vinden. Daarvoor zal archiefonderzoek nodig zijn. Het is wachten op een ‘jonge onderzoeker’.

Art contemporain (AC) of wel ‘Hedendaagse kunst’

Het tweede onderwerp, over hedendaagse kunst, is eveneens verspreid over meerdere uitgaven van Le Monde libertaire. Art contemporain / Hedendaagse kunst is een misleidende benaming. Het lijkt erop dat het gaat over alle kunst in onze periode. Maar in feite gaat het over wat helemaal geen kunst is. Het is meer een ‘kunstje’ om razend veel poen te verdienen, zo begrijp ik van Juan Chica Ventura aan wie ik dit ontleen. Hij maakte vijf aflevering voor LMl over dit onderwerp, die ik hier zal vermelden. Onderwijl ontleen ik aan hem het een en ander over de oplichterij die ‘Art contemporain’ moet zijn. De afkorting ‘AC’ is het label van dit dure ‘opzetje’ geworden.

AC verwijst tegelijk naar een kaste van mensen, technocraten, financiers, kunstenaars en politici. Die vormen een ‘fort’, dat ze als totaliteit voor ‘hedendaags’ houden. Onder hen zitten kunstenaars die zich zien als erfgenamen van Marcel Duchamp (1887-1968). Die begon als kunstschilder en vond vervolgens ‘ready mades’ uit, door bestaande gebruiksvoorwerpen ‘om te keren’ (denk aan het fietswiel op een kruk [1913] en aan zijn urinoir ‘Fontain’[1917]).

AC is handelsmerk voor de dominante kunst, beheerst door een stel miljardairs, de media en allerlei instituties. Dat alles is weer op de een of andere manier aan de staat gekoppeld. Juan Chica Ventura komt er niet over uitgepraat. Het voorgaande is pas de opening van de eerste aflevering over dit onderwerp in LMl nr. 1819 (zomer 2020, p. 30-31). Dit stuk heeft als titel meegekregen ‘AC, genealogie van een statelijke oplichterij’. Het tweede deel is in nr. 1820 (september 2020, p. 48-49) opgenomen en draagt als titel ‘AC of de schok-strategie’.

De kunst is kitsch – de Jeff Koons’ aan het werk –, maar omdat het heel erg duur is, moet het wel van waarde zijn. Natuurlijk wordt er van alles op gezet om de kunst wat te laten lijken. Het moet tenslotte verkopen, deze ‘Financial Art’. Je ziet dan ook multimiljardairs als Bernard Arnault mee doen – de man van de dure tassen-fabriek Louis Vuitton, in Parijs. Dit wordt verteld in deel drie (LMl nr. 1821, oktober 2020, p. 46-47), getiteld: ‘AC, een antropofage kunst, foute rebellie’ (antropofaag = menseneter).

In de poging indruk te maken met de wansmaak, blijkt de Franse minister van Cultuur een handje te helpen. Zo wordt toegestaan, dat, wat je normaal als product van aanrotzooien zou betitelen, op publieke plaatsen wordt tentoongesteld. Aldus pikt AC een graantje van staatswaardering mee. De staat stelt zich zo ten dienste van financiële speculatie. Dat vindt men terug in deel vier (LMl nr. 1825, februari 2012, p. 48): ‘De kunst van de slechte smaak: het daubisme’. Omdat ik iets meer over dat daubisme wilde weten, ging ik op zoek via het internet.

Aan een web-tijdschrift dat voorbij kwam, Le Magazine du Schtroumpf Emergent, nr. 80 (februari 2019), ontleen ik het volgende over het ‘daubisme’. Het artikel draagt als titel ‘Le Daubisme, vous connaissez?’ (Kent u het daubisme?). Dat wordt een nieuwe artistieke stroming genoemd, die verder gaat dan het linkse-duchampisme, het processualo-discursivisme, het supporter-surfascisme, de gele attitude, de pop-art en de street-art samen. Dat zijn dus ook allemaal artistieke stromingen. Ik moet erkennen dat ik hier niets mee kan. Maar de lezer misschien wel?

Onderwijl vond ik nog enkele kenmerken, die ik de lezer niet wil onthouden, Het daubisme is rechts noch links, en zelfs niet in het midden; daub’art is trans-gender en trans-cultureel. Het is een synthese tussen internationale ‘Financial Art’, besprenkeld met hersensap, zoals van Koons, McCarthy, Favier en Cattelan. Het is een kunst waarin het absurde, slechte smaak, vulgariteit, intellectuele domheid, spot, cynisme, nog verder worden doorgedreven, als teken van eigentijdsheid, als teken van distinctie en behorend tot een klasse. Iets wat ik niet vond, maar bij Ventura overduidelijk wordt, is dat er in deze ongein ontzaglijk veel geld moet rondgaan.

In het vijfde deel (eveneens opgenomen in LML nr. 1825, p. 49) wordt onder de kop ‘Een financierderskunst’ uit de doeken gedaan (a) wie zich al jaar en dag met de financiële instelling AC bezighoudt en (b) hoe die rond de foute-kunstenaars van AC georganiseerd is. Je hoort wel eens de uitdrukking ‘De wereld wil belazerd worden’. Wel, met AC – Art contemporain – wordt dat gedaan. Met dank voor de informatie hierover aan Juan Chica Ventura voor zijn afleveringen over dit onderwerp.

Thom Holterman

Le Monde libertaire, nr. 1825, februari 2021, 56 blz., prijs 4 euro. 

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: