Spring naar inhoud

Leven… En Een Einde Maken Aan Het Misprijzen Voor Het Leven!

11/07/2021
Raoul Vaneigem

‘De misdaad tegen de mensheid is de stichtende daad van een economisch systeem dat de mens en de natuur uitbuit’, aldus de Belgische filosoof en maatschappijcriticus Raoul Vaneigem. Deze zin heeft een tamelijk hoge abstractiegraad. Plak daar eens de kop tegenaan die boven een artikel op de site Nu.nl stond: ‘Milieuvergrijpen kosten miljarden en aanpak van de overheid schiet tekort’ (Online). De overtredingen van milieuwetten hebben de Nederlandse samenleving vorig jaar 4,35 miljard euro gekost. Kijk, dat bedrag stopten de leiders van het economisch systeem, waarover Vaneigem sprak, als winst in hun zak. De winst die zij maakten via uitbuiting van mens en natuur. Ze lieten destructie achter. Dit gebeurt wereldwijd, waarmee de leiders van het systeem een misdaad tegen de mensheid plegen.

Raoul Vaneigem uit zijn ongenoegen over wat hij om zich heen ziet gebeuren vooral door middel van zinnen als waarmee dit item opende. Veel van zijn tekst leest dan ook als een lang gedicht, zoals Howl van de Amerikaanse dichter Allen Ginsberg in de jaren 1950. Geert Carpels vertaalde de tekst van Raoul die in het Frans op de site La voie du jaquar werd gepubliceerd. Hieronder een ingekorte en bewerkte versie. [ThH]

De verspreiding van een gevangenismentaliteit

In naam van de leugen die door de propaganda waarheid wordt genoemd, laat men de sanitaire aanpak, die niet meer nodig had dan de eenvoudige zorg voor het gemene goed, overnemen door een politieke en politionele aanpak. Woede en verontwaardiging hebben geen invloed gehad op de Staatsdruk die de graad van verachtelijkheid uittest waartoe de onderdanigheid van de bevolkingen kan zakken zonder te breken. De ellendelingen aan de macht hebben totaal lak aan enkele woede-uitbarstingen van vakbondszijde of uit het verenigingsleven.

Terwijl analisten en sociologen debatteren over het kapitalisme, zetten de ubu-achtige maffia’s van het profijt en hun staatkundige bleekneuzen (Fr palotins) de rente opbrengende slachting van het levende in volledige legitimiteit voort. In afwachting van het volgende epidemiealarm worden de gebakjes van het hedonisme opgediend aan diegenen die het risico namen zich te laten vaccineren met producten waarvan de enige aangetoonde doeltreffendheid verband houdt met de beursnotering en de concurrentiële baten. Alle lof voor de burgers die zich moedig in het strijdperk wagen van de verdienstelijke waspoeders, waar het ene wit nog witter wast dan het andere.

Het is waar dat niet bang zijn, niet dezelfde betekenis heeft als de bevolkingen gedurende elk ogenblik van het huisarrest aanvaarden blootgesteld te worden aan dodelijke stralingen en vergif. Of als ze, in tegendeel, in opstand komen tegen die overlast, die uitroeien en de decreten die de hinder legaliseren naast zich neerleggen. [..]

Nooit werd de misdaad tegen het leven met een dergelijk cynisme opgehemeld. Alles werd en wordt tegendraads aangepakt. In navolging van de beruchte bodemloze en redeloze schuld, slokt de afgrond van de pandemie alles op wat in zijn bereik komt. Verwoestingen door de klimaatverstoringen, dodelijke gevolgen van de verontreinigingen en de vergiftigde voeding, kankers, infarcten, agressiviteit met zelfmoordneigingen, psychische stoornissen, hokus pokus hupsakee !

De waarheid van het dominante economische systeem is de leugen die van de omgekeerde wereld de norm en de realiteit maakt. De maskers verbergen de glimlach, verstikken de stem, verbijsteren kinderen wanneer een bekende plots een onbekende is geworden.

De vloek van de arbeid is een dwanggedachte geworden, de leerkrachten zijn te begaan met veilige handelingen en voorschriften om hun eigen kennis en die van anderen te verrijken. Onze maatschappijen worden langzaam aangevreten door de banalisering van een gedrag onder belegering (fr comportement obsidional), zoals men de agressieve angst noemt die zich meester maakt van de inwoners van een belegerde stad. De doodsbenauwde terugtrekking, de achterdocht en de paranoia vinden dan interne vijanden uit om na te jagen. In dit geval is het duidelijk wie de belangrijkste vijand is: het leven en haar vrijpostige vrijheid.

We zijn de praktijken van de sociale jungle al lang gewoon, we zijn er tenslotte sinds onze geboorte in opgesloten. Nochtans behielden zelfs de ergste tijden van obscurantisme en van absoluut despotisme een open venster op een andere realiteit. Hoe bedrieglijk ook, het principe van de hoop prikkelde de neigingen tot opstand. De eeuwige opsluiting waartoe de ijstijd van het profijt ons veroordeelt, heeft de tralies aangebracht die onze dromen gevangen houden. [..]

De grote ommekeer

De fabel van een hemels mandaat, afgeleverd door de Goden, gaf de geslepen en tirannieke bruut de ontzagwekkende trekken van een buitenaards wezen, bliksems en betoveringen werpend. De onthoofding van God en van Lodewijk de zestiende, laatste monarch naar goddelijk recht, heeft een einde gemaakt, niet aan de Macht, maar aan de angst erdoor te worden gegrepen bij de minste neiging tot opstand. Daar komt nog de weerstand van de vrouwen bij, die met hun onverbiddelijke vinger het ‘kwade oog’ uitsteken dat het patriarchaat koppig op hen blijft werpen. [..]

Onder de berusting van miljoenen, veroordeeld tot de onderdrukking en de verveling (dat grote oplosmiddel van de energieën), stapelt zich een opstandige kracht op, die in de niet-meetbare tijd van een bliksemschicht, al onze kleine corporatistische, politieke, concurrentiële en sectarische gevechtjes zal wegvegen. Een verbrokkelde, gefragmenteerde, versnipperde revolutie zoekt verward naar haar scharnierpunt. Waar zullen het individu en het collectief, in een gemeenschappelijke woede, hun luciditeit en hun eenheid terugvinden?

Het gewicht van de leugen en van haar geloofwaardigheid hadden in de tijd van Goebbels het gewicht van een waarheid die door de nationalistische mystiek en door de kapitalistische dynamiek een denkbeeldige coherentie kregen. Hoe staat het er vandaag voor? Het dynamisme van de grootindustrieel – dat door de financiële en speculatieve focus van het kapitalisme werd achterwege gelaten – geeft niet de minste voeding meer aan de hoop op een sociale verbetering. De protectionistische, nationalistische, soevereine politiek wordt door de multinationals in de kiem gesmoord [hierboven lazen we het al: ‘de aanpak van de overheid schiet te kort’. Daar zorgen de multinationals wel voor; thh.].

Het aangetoonde bankroet van de grote wetenschappelijke waarheden, aangetast door het profijt, sleepte in haar ondergang het idee van de vooruitgang mee, lang aangevoeld als heilzaam omdat het overleven er comfortabeler door werd gemaakt. De erfgenamen van de experts die zweerden dat de wolk van Tsjernobyl de mooie lucht van Frankrijk vermeed, hebben onherroepelijk het milieu van de wijzen in het algemeen en van de geneeskunde in het bijzonder in diskrediet gebracht. Ik weet niet of de zelfverdediging van de gezondheid (Fr autodéfense sanitaire) zal leiden tot de ondersteuning van de zelfmedicatie maar het lijdt geen twijfel dat de relatie tussen patiënt en zorgverstrekker een minder mechanische, minder mercantiele toer op zal gaan en menselijker, affectiever zal worden.

Tegenover de peilingen, de statistische barometers en andere prefab opiniemakers, zullen de vernieuwing en de spitsvondigheid vrij baan krijgen, nieuwe territoria aanboren, kriskras dwalingen en geniale creaties rondstrooien. De gevoelige intelligentie zal haar aanhangers uitzoeken, louteren, herkennen door, zonder voorbehoud noch onderscheid, de gaven te verzamelen die de natuur verstrekt. De gevoelige intelligentie is de nieuwe rationaliteit.

Op de individuele en collectieve autonomie mikken

Ja, ik vertrouw op die gevoelige intelligentie die al zo lang door de intellectuele intelligentie werd verduisterd en in diskrediet gebracht. Zoals aangetoond door de voortschrijdende aftakeling van de hiërarchische piramide, was de intellectueel nooit meer dan het instrument van de hoogste klasse, de geest van de meester die heerst over het lichaam en over de lagere delen van de maatschappij. [..]

Als ik oproep tot de terugkeer van het leven, van de eenheid van het ik en de wereld, dan is het dat deel van het bewustzijn dat ik aanspreek, want het maakt deel uit van de menswording en het was ten allen tijd het licht dat ons leidt. Het menselijke bewustzijn is de kern van de universele gedachte die de best gedeelde realiteit en de meest onderdrukte is in onze geschiedenis. Wat haar in de banvloek sloeg, valt uiteen, wat haar laat gloeien – zelfs oplichten, in elke betekenis van het woord – is amper meer dan een vonkje, maar het dooft niet. Waarom niet alles zetten op de gloed die glinstert in het hart van onze begeerten?

De renaissance van de aarde en van het lichaam maakt deel uit van mijn dromen. Ik eis haar subjectieve gekte op. Ik sta me toe er de bedoelingen van waar te maken, zolang het spel van het mogelijke en het onmogelijke in ons en rondom ons uitbreidt. De activisten van de hoop en van de wanhoop zijn het gewoon, ik ben het ermee eens, veel van mijn ideeën als optimistisch te bestempelen, als hersenschimmen, als fantasme. Ze kunnen er zich nochtans aan laven door die niet als pure intellectuele kost tot zich te nemen.

Het ontwaken van het leven is een bedreiging voor de kleine markiezen van de ideologie. De schoppen onder de kont van de Macht raken hen in hun onderbouw.

Het leven is een feest, we bouwen een feest voor het leven

Ik ben geneigd te denken dat een wakker bewustzijn de wereld gemakkelijker aan het wankelen brengt dan een uitbarsting van het enthousiasme van de kuddegeest. De radicaliteit is een aantrekkelijke straling, een sluipweg die de gewone wegen van de hardwerkende overpeinzing doorkruist.

Mijn geluk waar maken door dat van de anderen aan te moedigen, daarin ligt mijn verlangen om te leven. Dat is beter dan het weeklagen van de kritische kritiek dat met zijn muur de horizonten afsluit, of toch minstens versombert. Er zijn zo van die opflakkeringen van ongeduld die me tot de uitroep brengen: Laat los! Veeg die wierookdragers (Fr thuriféraires) van het geld in de goot! Vier de touwen van de oude wereld, neem de enige vrijheid ter hand die ons menselijk maakt, de vrijheid om te leven!

De terugkeer van de levensvreugde heeft lak aan wraak, aan afrekeningen, aan volkstribunalen [luister naar de openingszinnen die Neil Young uitspreekt bij fundraising in de USA voor ‘Farm Aid’, voordat Crosby, Stills, Nash & Young beginnen aan de uitvoering van Helpless; thh]. De ademtocht van de individuen en van de collectieven gaat voorbij aan de corporatistische, syndicale, politieke, administratieve, sectaire structuren. Hij maakt een eind met het vooruitstrevende en met het conservatisme, die mise-en-scènes van het egalitarisme van de begraafplaatsen die inmiddels het lot zijn van de totalitaire democratieën. Hij opent voor de individualist, verbitterd door de egoïstische berekening, de toegang tot de wegen van een autonomie waar de ontdekking van zichzelf als individu, uniek, onvergelijkbaar, de beste garantie biedt om een volwaardig menselijk wezen te worden.

Het individu vraagt raad maar weigert bevelen. De eigen vergissingen leren rechtzetten ontslaat hem van verwijten. De autonomie maakt deel uit van de dolce stil nuovo [Italiaanse dichtstroming, ontstaan tweede helft 12de eeuw; thh.] die geroepen is het rijk van het onmenselijke te vervangen. Laten rotten wat rot en tref voorbereidingen voor de oogst van de wijndruiven. Dat is het alchemistische principe voor de transmutatie van de handelsmaatschappij in een levende maatschappij.

Dwalend tussen teloorgang en vernieuwing verkregen we het recht een macabere dans, waarvan we alle passen kennen, te ontspringen en te verlaten om een leven te verkennen waarvan we, helaas, slechts het steelse genot hebben leren kennen.

De nieuwe onschuld van het herwonnen leven is noch een gelukzaligheid noch een land van Eden. Het is de voortdurende inspanning van het harmoniseren van het samen leven. Het is aan ons om de sprong te wagen en te dansen op het graf van de bouwers van de begraafplaatsen.

Raoul Vaneigem (21 april 2021; vertaling Geert Carpels, bekort en bewerkt Thom Holterman; de Franse tekst is integraal te lezen op de site La voie du jaquar.)

[Beeldmateriaal elementen uit schilderijen van Jeroen Bosch, 1450 (?)-1516.]

One Comment leave one →
  1. nayakosadashi2020 permalink
    11/07/2021 14:43

    Ik snap niet wat hij bedoeld. Ik kan er geen chocola van maken, zoals ze dat zeggen.

    De transnationale eenheid van het levensvuur, flakkert de waarheid aan en bezingt de erotische oorsprong van ons mens zijn ! De liefde van het individu, vernietigd de wreedheid van de berekenende tirannen van de versluierde heerschappij !!!!

    – Raoel

    de transmutatie van de handelsmaatschappij in een levende maatschappij.

    Ja, ok, deze zin. Hier snap ik wel ongeveer wat hij wilt zeggen. Punt is alleen een beetje, dat je handel moeilijk kan doodslaan, zonder staat. En/of zonder vorm van dwang. Hoe wilt een anarchist de handel in de kiem smoren? Het is onmogelijk. Ik zet op marktplaats mijn fiets en vraag er honderd voor. Jij haalt hem op, voor honderd. Dat is al de handel. Alleen een communistische staat, kan dit in de kiem smoren.

    Wat is ‘een levende maatschappij’, vraag ik mij ook af? Een El Dorado? Wat is dat dan, die levende maatschappij? Ik vind het een ‘spooked’ term en je weet wat ik met ‘spooked’ bedoeld, want je hebt insider kennis.

    Welke maatschappij leeft? En wat kan mij ‘de maatschappij’ nou schelen? Wat is de maatschappij? Wat de buren doen en laten? Dat interreseert mij niets.

    Raoel en ik gaan armpje drukken. Wie wint heeft gelijk

    (Toxic masculinity)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: