Spring naar inhoud

Geweldloos Actief Verzet En Prefiguratieve Praktijk

18/07/2021

André Bernard

De Franse anarchist André Bernard loopt al een ruime halve eeuw in libertaire kring mee. Zijn activisme stamt uit de jaren 1950. Het betreft de periode dat hij als Franse dienstweigeraar in ballingschap ging, in Zwitserland en België. Antimilitaristische en anti-kolonialistische motieven dreven hem ook tot activisme tegen de oorlog die Frankrijk in Algerije voerde. Op grond van de overweging dat niet alle middelen het doel heiligen, huldigde hij een activisme dat gedragen werd door een libertair non-violence. Bernard huldigt dit alles nog steeds, zoals ook valt op te maken uit teksten op zijn site De la désobéissance.

De uitwerking van dit al is terug te vinden in zijn nieuwe boek Être à l’écoute de l’actualité et du passé, Chroniques (2020-2021) et textes (Wees op de hoogte van heden en verleden, Kronieken (2020-2021) en teksten). Hieronder een bespreking ervan. [ThH]

Scharnierpunt

In het genoemde boek heeft Bernard een bespreking door hem opgenomen van het driedelige werk van José Peirats over de anarchosyndicalistische CNT in de Spaanse revolutie. In de laatste paragraaf ervan vat Bernard een gedachte over de inhoud van de geschiedenis van Peirats samen. Bernard: ‘Om de oorlog tegen een opstandelingenleger (dat van Franco) met een overtal aan geoefende soldaten te winnen waren de anarchisten gedwongen de samenwerking aan te gaan met de republikeinse regering en deel te nemen aan staatsactiviteiten. Het gewapende volk moest gemilitariseerd worden. Allerlei zaken dus die vreemd waren aan het klassieke anarchisme. De anarchistische legerleider Durruti en enkele anderen dachten zelfs aan het organiseren van een revolutionair leger om de macht over te nemen en een soort anarchistische dictatuur in te stellen, een idee dat door activisten van de hand werd gewezen. Men moet zich, in alle oprechtheid, afvragen of het mogelijk is een libertaire samenleving op te bouwen met behulp van gewelddadige en autoritaire middelen…’.

In het bovenstaande formuleert Bernard het scharnierpunt om zijn keuze voor non-violence, voor actieve geweldloosheid, te beargumenteren. Op velerlei manieren is dit in zijn kronieken terug te vinden. Met geduld zoekt hij wegen om de wereld te veranderen. Op enkele aspecten daarvan ga ik onder twee noemers in: verzet en prefiguratieve praktijk.

Verzet

Geen theoretische verhandelingen zijn te verwachten. Verzet wordt aangetekend tegen voorgenomen destructie van de leef- en (agrarische)werkomgeving. Die destructie zal plaatsvinden als de aangekondigde bouw van een nieuw vliegveld doorgang zou vinden, zo selecteert hij een voorbeeld. De duivel kwam uit het doosje in de omgeving van de Franse stad Nantes in 1972. Het dorp Notre-Dame-des-Landes moest er aan geloven. Daar ontstond de strijd tegen ‘grote onnutte werken’, daar ging de afkorting ZAD naam maken (ZAD, zone à défendre, zone om te verdedigen).

Bij ‘grote onnuttige werken’ gaat het in feite alleen om het dienen van een financieel belang en ziet men de bankenmaffia en de betonmaffia (aanleggen vliegveld, autosnelwegen, hoge snelheidslijnen) zich verstrengelen. En men ziet de politieke oligarchie een racket vormen met de financiële oligarchie.

In de kroniek Habiter en lutte (Wonen door strijd) beschrijft Bernard de strijd die dan volgt tegen deze aantasting van het milieu voor financieel gewin. Het gaat daarbij om een uitdrukking van de strijd door op alle mogelijke manieren her-bewonen te realiseren en het verrichten van kleinschalige agrarische activiteiten. Waar ‘hier’ door politieoptreden het opnieuw beginnen werd vernield, werd het ‘elders’ weer heringericht. Een strijd die tientallen jaren in beslag nam en tegelijk ook gevoerd werd via sociaaleconomisch wetenschappelijke (aantonen van het ‘onnut’ van het vliegveld) en juridische wegen. Het leidde in 2018 tot het afblazen door de Franse regering van het hele project.

Bernard beschrijft, uiteraard, meer van die strijdtonelen. Hij vergeet evenmin een tekst op te nemen die het begin van de burgerlijke ongehoorzaamheid in Frankrijk (1959-1960) uit de doeken doet. Hij wijst eveneens in een kroniek op enkele voorlopers van het anarchisme, die het zaaigoed van de non-violence leverden: Godwin, Bellegarrique, Proudhon. Onder de aandacht komen ook verschillende verzetsmethoden zoals sabotage en boycot. Bernard blijft niet in Frankrijk alleen, waar hij bijvoorbeeld naar de hedendaagse Algerijnse niet-gewelddadige protestbeweging Hirak verwijst. Die bedient zich van burgerlijke ongehoorzaamheid om een ‘revolutionair proces’ op gang te helpen. Aangestuurd wordt op een langzame rijping die ondergronds plaatsvindt waarna er een plotselinge uitbarsting van de bevolking volgt. Zo werd de Algerijnse president Bouteflika verjaagd…

Prefiguratieve praktijk

Het verzet, de non-violence, de burgerlijke ongehoorzaamheid hangen samen met allerlei vormen van prefiguratie (vooruitwerpen). Zo vindt men in de kronieken bij Bernard terug het opzetten door arbeiders van tegen-maatschappijen, van autonome netwerken van coöperaties (productie- en consumptie), sportverenigingen, bibliotheken, avondscholen (volksuniversiteiten), crèches door en voor arbeiders. Dit alles drukt in de ogen van menigeen de weg uit naar een andere toekomst. Verzetsgemeenschappen en volksrestaurants hangen op die manier met elkaar samen. Wat in de ZAD Notre-Dame-des-Landes door activisten werd opgezet, en tot op heden in stand wordt gehouden, doet denken aan wat Gustav Landauer begin vorige eeuw als ‘prefiguratieve praktijk’ werd uitgedacht (zie p. 115 bij Bernard).

De manier waarop Bernard in een kroniek aandacht schenkt aan de zapatistische rebellie in Mexico, geeft eveneens goed weer hoe verzet en prefiguratie met elkaar verbonden kunnen zijn. Bij de zapatisten ligt dat in het verlengde van de creatie van autonomie, van de creatie van een parallelle maatschappij om te bestaan onafhankelijk van de staat (de Mexicaanse in dit geval).

André Bernard heeft er een kennelijk plezier in dit alles te verzamelen en te bespreken. De lezer(es) vangt zo twee vliegen in één klap: die wordt over een bepaald libertair deelonderwerp geïnformeerd en krijgt tegelijk geserveerd waar verder te zoeken.

Thom Holterman

Bernard, André, Être à l’écoute de l’actualité et du passé, Chroniques (2020-2021) et textes, Éditions Atelier de création libertaire, Lyon, 2021, 227 blz., prijs 9 euro.

3 reacties leave one →
  1. nayakosadashi2020 permalink
    18/07/2021 11:18

    Mutualisten spreken over ‘pacifistisch gradualisme’. Daar doet dit mij een beetje aan denken.

    Proudhon sprak dan over vrijwillige instituties, die de staat zo stapje voor stapje overwoekeren. Dit gaat dan langzaam en gestaagd en daardoor is het volgens mutualisten (en individualisten) heel sterk. Het is namelijk iets dat langzaamaan groeit en groeit en een praktijk word. De cultuur veranderd dan, vanbinnen uit. En als iets langzaam aan, drastisch veranderd is, valt het moeilijk meer terug te draaien. Net als dat wanneer je leert te fietsen, dan leer je het niet meer af. Een beetje een vreemde vergelijking. Het is een beetje als met de homo emancipatie. Vroeger werden homo’s gezien als ‘raar’ en ‘vies’. Maar nu ziet men dit niet meer zo. Toch kan je niet zeggen, dat deze emancipatie kwam door één specifieke ‘revolutie’, geleid door één specifieke held. Het is meer dat de homo emancipatie tot stand kwam, door eindeloze, eindeloze, jarenlange agitatie.

    Een revolutie daarentegen, komt super snel op, maar kan ook weer snel in elkaar storten. Of het leid tot dictatuur. Het zou kunnen, dat Durutti zich als een soort Stalin zou ontwikkelen, als hij zijn anarchistische dictatuur geïnstalleerd had. Dat zou nooit gebeurt zijn, zegt de devote anarcho communist dan, maar je kan hierover gewoon niets zeggen. Ik sluit niets uit

    Als we het over de Spaanse civil war hebben. Durutti organiseerde een een officieel anarchistisch leger, met anarchistische generaals. De Spaanse anarchisten traden zelfs toe tot de regering (wat mij betreft compleet belachelijk). Het punt is, is zo’n soort van officieel leger nodig ? Kunnen honderden losse milities, niet ook tegen het fascisme strijden, zonder dat er sprake is van een officiële CNT ? Heb je de CNT nodig, om fascisten af te schieten ? Ik ben niet iemand die verstand heeft van militaire zaken, etc. Maar je snapt mijn punt. Ik las in een boek over de civil war, dat er ook verschillende anarchistische milities waren, die buiten de CNT stonden en op eigen houtje te werk gingen en niet meededen aan een revolutionair project. Dat zou dan een individualistische respons zijn, op fascisme. Losse verbanden, van kleine buurtmilities. Niet iets waar je dan officieel lid van was. Maar letterlijk twintig mensen uit je straat, die je kent en die in hetzelfde schuitje zitten en slechts hun leven willen beschermen.

  2. nayakosadashi2020 permalink
    18/07/2021 11:34

    Jongens en meisjes en personen en dieren en wezens

    Ik sprak de eigenaar van deze site. Hij wilt meer reuring op deze site. Jullie moeten gaan reageren, op stukjes etc. Zo niet, dan krijg je een anarcho boete thuis gestuurd !!!

    Als je niet op deze reactie reageert, krijg je een anarcho boete ! En die boetes kunnen oplopen. geïnitieerd door het ministerie van anarchie !

Trackbacks

  1. Prefiguratie, Een Modieus Begrip Voor Een Aloude Libertaire Visie? | Libertaire orde

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: