Spring naar inhoud

Werkloosheid Als Keuze

02/09/2021

De journalist Benoît Collombat, samen met de illustrator Damien Cuvillier, bestudeerden uitspraken en teksten van voormalige ministers, adviseurs van presidenten van de Republiek, directeuren van de schatkist of het IMF, economen, juristen, sociologen, filosofen en bankiers. De aanleiding was dat allen bijgedragen hebben tot of getuige waren van de ideologische overwinning van het neoliberalisme. Die overwinning maakte het mogelijk dat de Staat uitsluitend ten dienste kwam te staan van de markt en de organisatie van de wereld van de economie en de financiën.

Collombat en Cuvillier maakten daar een stripboek over. Het is het resultaat van drie-en-een-half jaar onderzoek en geeft een overzicht van de ‘historische keerpunten’, waarbij het laat zien hoe de werkloosheid de afgelopen veertig jaar doelbewust gebruikt is in het belang van het economisch systeem. In zijn bespreking van dit stripboek wijst Ernest London daar met nadruk op (zie de site van Bibliothèque Fahrenheit). Het stripboek is getiteld, en ik vertaal, Werkloosheid als keuze, Van Pompidou tot Macron, een onderzoek naar de wortels van geen gewelddadige economie.

Wie niet wil werken kiest er voor werkloos te zijn. Het is een filosofie die bij een van de neoliberale voormannen te vinden is (Hayek, The road to freedom, 1944, p. 212). En wie werkloos is, krijgt minder te eten van een neoliberaal en sociaal-darwinist als CDA-lijstrekker Wopke Hoekstra. Hij komt met de verkiezingsleus: korten op de werkloosheidsuitkering! ‘Want van werken houd je levensgeluk over’, predikt hij.

Het besproken stripboek gaat vooral over de Franse situatie. Maar de aanvang en uitweiding over het neoliberalisme is gelijk voor Franse, Nederlandse of andere lezers. En wat de ideologische impact aangaat: er is geen wezenlijk verschil tussen Macron of Rutte: zij bedienen de rijken. Bovendien al die schurken zonder grenzen, blijven schurken wat hun ‘nationaliteit’ ook is. Eenzelfde stripboek zou gemaakt kunnen worden met een op Nederland betrokken inhoud. Hieronder laat ik verder het woord aan Ernest London. [ThH]

Geboorte van het neoliberalisme

Om te beginnen wordt een aantal chronologische mijlpalen in herinnering gebracht: van de oprichting van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) in 1919 met als doel ‘een universele en duurzame vrede (…) op basis van sociale rechtvaardigheid’, tot het Franse ‘Nationaal Verzetsprogramma’ in 1944, dat voorzag in de oprichting van ‘een echte economische en sociale democratie’ en de verdrijving van de ‘grote economische en financiële feodale machten uit de leiding van de economie’. Dan komt aan de beurt dat in 1933 Roosevelt de Glass-Steagall Act uitvaardigde, waarbij spaarbanken werden gescheiden van investeringsbanken, een wet die in 1999 door Bill Clinton werd ingetrokken.

Ook de invoering van de dollar als referentievaluta bij de overeenkomst van Bretton Woods van 22 juli 1944 en de gevolgen daarvan komen ter sprake, evenals de geboorte van het neoliberalisme tijdens het Walter Lippmann Colloquium in augustus 1938, waarvan de theoretici later bijeen zouden komen in het kader van het Mont-Pèlerin Genootschap, opgericht in 1947. Zij waren in afwachting van de mogelijkheid om hun ideeën op te leggen: ‘staten ten dienste van de markten’. [..]

Een lang hoofdstuk is gewijd aan de Europese eenwording, waarbij eraan herinnerd wordt, dat de grondslagen zijn gelegd door Jean Monnet en Robert Marjolin. De opbouw van de Gemeenschappelijke Markt, gebaseerd op een project dat voortkomt uit het Mont-Pèlerin Genootschap, volgt van meet af aan een liberale horizon. Het project van het bedoelde genootschap is in dit kader mede beschouwd als een middel om het nationale staatsinterventionisme af te breken. [..]

Marktgeloof en de ontsnappen aan democratische controle

Een pagina uit het stripboek

Talrijke vertrouwelijke zaken en verwerkte analyses dragen bij tot het verhaal van het boek. Er worden uiteenlopende inzichten verschaft en de complexiteit van de kwesties en debatten worden weer gegeven. Die zaken en analyses onthullen vaak ook de ware bedoelingen van de toenmalige besluitvormers. Zo vertrouwt Alain Minc toe dat ‘de eenheidsmunt het ultieme punt is dat Frankrijk in staat stelt te worden ingekaderd in een systeem dat het dwingt zichzelf van binnenuit te hervormen’ [wat natuurlijk ook voor Nederland geldt; thh.]. De jurist Alain Supiot legt uit dat ‘het specifieke van het neoliberale geloofssysteem is, dat het beweert op wetenschap gebaseerd te zijn en dus aan democratische controle weet te ontsnappen’. De ‘valse Nobelprijs’ voor economie is dan ook in het leven geroepen om de economische wetenschap in de positie te plaatsen van ‘een dogma dat zichzelf oplegt en ver verwijderd is van democratische beraadslaging’ [herinner je nog hoe ondemocratisch de PvdA minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, via zijn positie in de Eurogroep, kon handelen, waarover de Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis een boekje open deed; thh.]. [..]

Ook de hervorming van de pensioenen en de crisis van 2008, toen de vier grote Franse banken op de rand van het faillissement stonden, komen even scherpzinnig als andere zaken aan bod [vergelijk de soortgelijke situatie van 2008 in Nederland toen onder meer met Wouter Bos (PvdA) aan het financiële roer; thh.]. Het cynisme van de neoliberale logica wordt op meesterlijke wijze aan het licht gebracht, door de hoofdrolspelers zelf. Zo gaf de regering-Jospin [Lionel Jospin, lid Franse socialistische partij (PS) en ex-trotskist] in 1998 ondernemingen toestemming om hun aandelen terug te kopen, waardoor hun belangen werden verward met die van hun aandeelhouders.

Om koste wat kost financieel rendabel te zijn, moet bespaard worden op de kosten, door arbeidsplaatsen te vernietigen waar zij het duurst zijn en door delokalisatie. Repressie is nu het enige antwoord op volksopstanden als gevolg van economisch geweld. Verscheidene ondervraagden wijzen op de dreiging van een convergentie van neoliberalen met uiterst rechts [in Nederland de communicerende vaten tussen VVD en extreemrechts; thh.]. Vele andere feiten, die zich opeenstapelen, verdienen het hier nog te worden vermeld… Zij tonen aan hoe economisch geweld inderdaad een politieke keuze is. Wij bevelen dan ook aan dit goed gedocumenteerde werk te lezen om te begrijpen wat er om ons heen gebeurde en gebeurt om die gang van zaken een poot dwars te zetten.

Ernest London

Collombat, Benoît et Damien Cuvillier, Le choix du chômage. De Pompidou à Macron, enquête sur les racines de la violence économique, Éditions Futuropolis, Paris, 2021, 288 blz., prijs 26 euro.

[De bespreking is integraal te vinden op de site van Bibliothèque Fahrenheit; vertaling Thom Holterman]

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: