Spring naar inhoud

Réfractions nr. 48 – Affecties, Brandstof Voor Activisme En Denken

07/08/2022
tags:

‘Dat wat ons raakt’ (Ce qui nous affecte) leest men op de voorkant van het lentenummer 2022 van het Franse halfjaarlijkse tijdschrift Réfractions (nr. 48). Het is de titel van het ‘dossier’ in dit nummer. De redactie van het tijdschrift schrijft dat de artikelen uitdrukking geven aan het affectieve leven. Dat kan dus van alles zijn. Maar omdat Réfractions, zoals de ondertitel ervan leert zich bezighoudt met ‘Anarchistische onderzoekingen en uitingen’, mag men verwachten dat er de verbinding met het anarchisme of de anarchie gelegd wordt. Wel die is niet of nauwelijks aanwezig. Kortom, je zou ook bijvoorbeeld een psychologisch tijdschrift hebben kunnen openslaan. De redactie meent evenwel dat het doel van het dossier is ‘het openen van wegen van reflectie, om een ​​dialoog tot stand te brengen tussen uiteenlopende perspectieven en om te getuigen van het effectieve deel van het libertaire engagement’ (p. 5). Is de poging geslaagd? [ThH]

Dossier ‘affecties’

Een van de bijdragen in Réfractions betreft een vraaggesprek van Anatole Lucet met de Franse filosoof en kunsthistoricus Georges Didi-Huberman. Het behandelt ‘De pathos en de kracht van beelden’ (foto’s, etsen, enz.). Hoe kijk je ernaar om wat te ontdekken? Wat, welk element, valt op, spitst je aandacht? Het gaat dus over ‘lezen’ van ‘beeldtaal’, niet over anarchisme. Maar in de anarchistische beweging is het gebruik van beeldtaal wel een belangrijke bezigheid, waarin veel omgaat en waarover veel te vertellen is. Naast ander werk zou bijvoorbeeld gewezen kunnen worden op De strijd van de tekens, 40 jaar politieke stickers (St-George d’Oléron, 2009) van de Franse docent toegepaste kunst, Zvonimir Novak. En in het onlangs verschenen nummer van Buiten de Orde (nr. 2/2022) treft men aan het artikel ‘Een visuele geschiedenis van het antifascisme’ (p. 16-20).

In het bedoelde vraaggesprek zegt Didi-Huberman over een door Gustav Landauer verkozen kubistische gravure: ‘Landauer heeft gezien dat het is alsof je een andere bril opzet om verschillend te kijken. En daar was het kubisme ook om te doen: het kraken van het conformisme’ (p. 108-109). Is dat dan een libertaire engagement te noemen of  heeft het meer met wetenschapstheorie van doen? 

In de twee andere opgenomen vraaggespreken ontbreekt – althans voor mij – de vibratie met het anarchisme geheel. De verhalen over de affectieve elementen blijven, zowel in ‘Vraaggesprek met Fabien’ (een activistische syndicalist bij de Franse spoorwegen), als in het vraaggesprek met iemand die een levensbedreigend ongeval achter de rug heeft, los staan van het anarchisme. Emotioneel herkenbaar, maar dat is te weinig voor een anarchistisch tijdschrift.

Een goed artikel vind ik dat van Gilles Gourc, getiteld ‘Van affecties afblijven’. Het maakt nog eens duidelijk hoe ongeloofwaardig de ‘human resources’ (personeelsbeleid) in de sfeer van het neoliberale management werkt. Je moet mensen laten denken dat zijzelf bepalen wat ze doen (zelfbestuur-suggestie); je moet hen aanspreken op wat ‘in hen zit’ om ze daarmee het gevoel te geven dat ze voor het bedrijf belangrijk zijn. Terwijl het gewoon om uitbuiting van maximale inzet gaat. Het artikel zou zo in een kritisch niet-anarchistisch tijdschrift passen.

Jean-Christophe Angaut bespreekt wat er door hedendaagse Franse theoretici (een econoom, twee filosofen) over affecties wordt bediscussieerd. Het gaat om Frédéric Lordon (die niets van het anarchisme moet hebben), Catherine Malabou (de anarchiste, die mede Lordon bestrijdt; zie Online) en Michel Foessel (filosoof, schreef het boek Le plaisir et la gauche. 2022). De laatste houdt zich bezig met de libertaire herwaardering van het plezier. Maar wees de anarchiste Emma Goldman (1869-1940) daar bijna een eeuw geleden al niet op met de aan haar toegeschreven leus: ‘Als ik niet dansen kan,wil ik geen deel uitmaken van jouw revolutie’.

Anarchief

Verder treffen we nog twee artikelen aan in de archiefsfeer, een van de Franse anarchist, schrijver en journalist, Charles Malato (1857-1938), het andere van de Oekraïense partizanenleider onder anarchistische vlag, Nestor Makhno (1888-1934). Malato publiceerde in 1888 zijn eerste politieke boek, Filosofie van de anarchie. Daarin treft men aan het hoofdstuk getiteld ‘De passies’, de ‘grote motor’ van de mensheid. Dit hoofdstuk is opgenomen in het onderhavige nummer van Réfractions. Van Nestor Makhno is overgenomen het artikel ‘ Enkele woorden over de nationale kwestie in Oekraïne’ (uit: Dielo trouda. 1928). Het is interessant te lezen wat hij een eeuw geleden van deze kwestie vond, mede in het licht van het feit die weer aan de orde is. Het nummer van Réfractions sluit af met een aanzienlijke hoeveelheid boekbesprekingen.

Tot slot is er nog een vraag die ik moet beantwoorden: of de poging geslaagd is? Het zal duidelijk zijn, dat ik dit niet vind. Waar dat aan ligt, heb ik reeds hiervoor duidelijk gemaakt. Ben ik de enige die dat zo ervaart? Ik kan niet voor een ander spreken. Wat ik doe is de aanbiedingswoorden voor Réfractions nr. 48 vertalen die ik aantrof in Librairie Publico van juli 2022 – nr. 82: ‘Wat ons raakt, is niet alleen wat ons overkomt. Het is ook wat ons mobiliseert. De wereld om ons vormt evenwel steeds meer een slagveld, met verschillende frontlinies. Maar is het niet nog steeds in het affectieve leven, dat we de bron van onze implicaties in de wereld moeten zoeken?’. Ik had dit ook voor de aanbieding van een psychologieblad kunnen lezen. Mijn oordeel doet overigens niets af aan de verzorging van geheel, die is zoals gebruikelijk top.

Thom Holterman

Réfractions nr. 48, lente 2022, 189 blz., prijs 15 euro

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: