Spring naar inhoud

We Worden Geregeerd Door De Angst

05/10/2022
Karikatuur Raoul Vaneigem

Raoul Vaneigem voelde de behoefte te schrijven over de geprogrammeerde teloorgang van het leven en over de spontane heropleving ervan. Hij deed dat in eenentwintig punten. De tekst verscheen eerst in het Italiaans en het Frans op de site Barraventopensiero. Geert Carpels vertaalde die vervolgens in het Nederlands.

In de loop van eeuwen is de angst door machthebbers regelmatig als probaat middel ingezet. En de angst is voor de welgestelden de meest zekere vestingmuur gebleken tegen de sociale opstand die hen dreigt uit te roeien, oppert Vaneigem. Nu worden we geconfronteerd met een ecologische crisis…onderwijl vernietigen de maffia’s van staat en wereld de planeet straffeloos en draagt men de burger op om te besparen ten voordele van een systeem dat, door steeds meer op diezelfde burger te besparen, hem onder de drempel van de armoede duwt. Vaneigem aan het woord. Hieronder zijn eenentwintig punten in de vertaling van Geert Carpels. [ThH]

1. De angst vult het gapende gat tussen de leugenachtige realiteit en de geleefde werkelijkheid, tussen de fictieve economie en de kerneconomie. De cijfers van de overheid hangen als drones over de teloorgang van de ziekenhuizen, van de scholen, van het vervoer, van de sociale verworvenheden.

2. De angst is voor de welgestelden de meest zekere vestingmuur geworden tegen de sociale opstand die hen dreigt uit te roeien. Ze zullen voor niets terugdeinzen om deze angst te vernieuwen en te verlengen. Ze onderwerpen ons als laboratoriumratten aan een experiment waarbij ze nagaan in welke mate en tot op welk punt van berusting en van vernedering we hun decreten zullen slikken.

3. De instellingen van de Staat en van de wereld gebruikten eerst het voorwendsel van een virus, dat door de publieke gezondheidssector en het onderzoek had kunnen aangepakt worden, indien het principe van de rendabiliteit ze niet ten gronde had gericht. Verspreid onder de naam ‘Covid’ – als een vervloeking erin gehamerd – heeft een paniek meer doden gekost dan het virus zelf. Om maar te zwijgen over de vaccins en de pseudovaccins die in lucratieve haast werden geïmproviseerd. De constructie van het afgrijzen had een dubbel voordeel. Ze verhulde het schandaal van de aantasting van de ziekenhuizen en ze versterkte het gezag van de steeds verder verzwakkende Staat.

4. Nu de veiligheid het had gehaald van de gezondheid, werd doorgestoten met een lokale oorlog waarvan het aantal slachtoffers geen invloed had op de boekhouding van de wapenhandelaars, van de financiële monopolies, van de door de mentale behoeftigheid van hun leiders belachelijk gemaakte Staten. Het nucleaire gevaar werd in allerhaast gereactiveerd. De strategie van de zondebok kreeg een nieuw kleedje: pro-Oekraïners en pro-Russen namen de plaats in van het pro- en het anti-vaccin. De belachelijke en bloederige schijnvertoning verhulde even de geleidelijke invoering van een Sociaal Krediet op z’n Chinees en de sociale verwoesting ten gevolge van de wervelwind van het gek geworden geld.

5. En dan is het nu de beurt aan de ecologische en energetische apocalyps om het vaandel over te nemen. Terwijl de maffia’s van Staat en wereld de planeet straffeloos vernietigen, draagt men de burger op om te besparen ten voordele van een systeem dat, door steeds meer op diezelfde burger te besparen, hem onder de drempel van de armoede duwt. Een energiepolitie, besteld door de schaamteloze energiehandelaars, zal worden gemachtigd om de temperatuur in de huishoudens na te gaan. Gesterkt door de Wetenschappelijke Commissies die een deel van de luchtverontreiniging toeschrijven aan de flatulentie van de koeien, mag je je eraan verwachten dat ze uiteindelijk zullen overgaan tot het heffen van belasting op onze scheten. Trouwens, wie weet of een referendum, ruim gesubsidieerd en door de media goed ondersteund, er niet welwillend tegenover staat?

6. Het deel van de publieke opinie dat nog gespaard bleef door de ontherseningsmachine, ging er, met het oog op al die aberraties, van uit dat we werden geregeerd door gestoorde geesten. Dit kwam neer op het toekennen van een menselijk gezicht aan de raderen van een systeem dat het leven verhakselt. Men werd snel wijzer: we worden niet geregeerd door zieken maar door de ziekte, of juister, door de angst voor de ziekte.

In de veronderstelling dat er families te vinden zijn die een proces willen aanspannen tegen de verantwoordelijken van de dodelijke politiek waarvan hun naasten het slachtoffer werden, kan men ervan uitgaan dat ze ofwel tegenover gestoorde geesten met beperkte aansprakelijkheid komen te staan, ofwel tegenover een vanzelfsprekend onverantwoordelijk Noodlot. Alleen de amnestie en de amnesie kunnen een dergelijke juridische leegte vullen. Er is geen gebrek aan precedenten: de misdaden van de kolonisators werden nog nooit veroordeeld.

7. De enorme omvang van de leugen aan de macht heeft de dominante taal opgezadeld met een omkering van betekenisdie Orwell ‘newspeak’ noemt. Wie overtuigd is dat ‘de slavernij de vrijheid is’ zal zonder probleem en zonder plezier toegeven dat het geld en het profijt naar gezondheid en geluk geuren.

8.  We dwalen in een niemandsland tussen een dodelijke beschaving die niet ophoudt te sterven en een levende beschaving die aarzelt om dapper voor zichzelf op te komen. Het is een sombere horizon die door de almacht van het geld wordt geblokkeerd.  Het meest hopeloze is zonder twijfel het gemak waarmee het geratel van de raderen die ons verpletteren een gespin wordt. Maar het spinnen van de kat verhindert haar niet om plots wakker te schrikken.

9. Het grootste gevaar van de wijdvertakte hebzucht bevindt zich niet bij de maffia’s van de wapenindustrie, van de banken, van de narco-farmacopee [officieel handboek met voorschriften voor de analyse van geneesmiddelen], van de makelaardij, van de beheerders van het bedrog. Het is te vinden in de corruptie van het bewustzijn. De armoede is slecht bestand tegen de verleidingen van het hebben dat wordt verkregen ten koste van het zijn. Als zo veel behoeftigen ongelukkig worden door zich aan de meest biedende te verkopen, dan betekent dit dat het omgekeerde ook mogelijk is. We bevinden ons op een kantelpunt in de geschiedenis. Het verlies aan hebben geeft het zijn de voorrang terug die het werd ontnomen.

9. De verleiding is groot om het geweld te mobiliseren dat langzaam maar diep vanbinnen bij de bevolking wordt opgeroepen. Het huftertje op het Elysée en zijn zeiklakeien zullen gewillig de parodie van een burgeroorlog in scene zetten. Maar wie zal hun gekheid ernstig nemen? De barricaderetoriek verbrandt slechts auto’s en vuilnisbakken. De Guevara- en stadsguerrilla’s hebben zichzelf met hun overwinningen meer schade toegebracht dan met hun verliezen. De enige die de macht nog gelijk geeft is ‘links’, dat na het verraad aan het proletariaat, zich van haar schuld kwijtscheldt door op te trekken tegen het fascisme in leren laarzen terwijl het overal aanwezig is in pantoffels en met das. Als het retro-nazisme al een gevaar is, dan zit het in de voorbode van een oorlog van allen tegen allen, uitlaatklep voor de tot uitbarstenstoe opgehoopte weerzin. De wereldmaffia’s hebben er baat bij want de chaos is goed voor de zaakjes. Men moet zich niet vergissen van strijd. Het antifascistische militantisme richt zich meestal tegen psychopathische marionetten in plaats van het op te nemen tegen diegenen die aan de touwtjes trekken. Tegen diegenen die de aarde verontreinigen, vergiftigen, vernielen door er een onmenselijk oord van te maken.

10. De woede verliest zichzelf gemakkelijk in het verwijt. Door het stigmatiseren van zij die de verontreiniging en de pesticiden door deuren, vensters en berusting, in hun keuken binnenlaten, voegt men slechts de individuele schuld toe aan de collectieve. Er zal niets veranderen zolang de ecologische verheerlijking zich tevreden blijft stellen met mondaine betogingen in plaats van over te gaan tot het verlammen van de ondernemingen die verantwoordelijk zijn voor de vergiftiging van het voedsel, van het water, van de lucht, die meer doden veroorzaken dan de epidemieën. Ik roep hier niet op tot een agressief militantisme, ik denk veeleer aan de woorden van Gébé (Frans cartoonist Georges Blondeaux (1929-2004) en onder andere ex-redactiechef van Charlie Hebdo): ‘We stoppen alles, we denken na en het is niet zielig.’ 

De Gele hesjes op de rotondes, in de straten en in de vergaderingen hebben deze ondeugende en gulle naïviteit onverwachts een aanzienlijk gewicht verleend. Ze hebben dit onvermoede belang met hun hardnekkigheid nog doen groeien door het geluk van de individuen en de collectiviteiten te stimuleren. Wat eerst een hersenschim, een utopie, een delirium leek, bevestigt haar realiteit in het licht van de opstanden die in de meest verspreide uithoeken van de wereld opflakkeren.

11.  Alle vormen van militarisatie, ook de militante, stuiten me tegen de borst, niet om tactische redenen maar omdat men geen toegang krijgt tot een levende maatschappij met de wapens van een maatschappij die doodt. In klare taal. We laten ons de keel niet ooensnijden, we geven niet toe aan de krachten van de onderdrukkende Orde, we geven de territoria die werden bevrijd van het handelsjuk slechts op om nieuwe te vormen. Hoe kan je in dialoog gaan met de Staat in het besef dat de monoloog zijn enige uitdrukkingsmiddel is? De situatie zit muurvast. Dat is ze niet. De geschiedenis heeft meerdere pijlen op haar boog.

12. Het is goed dat de belangrijkste debatten zich verwijderen van de sociologische steekspelen, van de kritische kritiek, van de intellectualiteit die, hoe emanciperend ze in het verleden ook was, zich zelden heeft ontdaan van de oppermacht die het hoofd zich aanmatigt op het impulsieve lijf. Naarmate de traditionele autoriteit instort, laat ze twee verdorrende functies, afkomstig uit de arbeidsverdeling, achter op de oevers van het denken: de intellectuele functie, voorrecht van de meesters, en de manuele functie, voorbehouden aan de slaven.

13. Het nieuwe Bewustzijn levert beetje bij beetje de wapens voor de ongewone guerrilla van een leven dat, door haar pesterijen, een einde zal maken aan de eeuwenoude vervreemding. De emancipatie zal er niet komen van de menigte maar van een kleine groep autonome en radicale individuen. Het is ‘van binnenuit’ – vanuit de subjectieve radicaliteit – dat ze de kleine mannen (zie Reich) van de egoïstische berekening en hun kudde-individualisme zal uitroeien. De afschaffing van de transformatie in dingen – wat men reïficatie noemt – begint met de voorrang van het individu (le sujet) op het ding (l’objet), van het leven op de handelswaar.

14. Naarmate de beursspeculatie zich opdringt als de nieuwe predatortactiek, wordt de toe-eigening van middelen – typisch voor het oude dynamisme van de grootindustriëlen – naar de achtergrond verwezen samen met een kapitalisme dat het productivisme achterliet voor een consumentisme dat geoordeeld werd lucratiever te zijn.

Een holle weelde mummificeert de eigenaar. Genieten van de verworvenheden is onmogelijk omdat de kunst van het genot onverenigbaar is met het beheer van de zelfzucht. Het hebben is een verval van het zijn. Terwijl de arme rijken ‘puriteinser worden’ in de verveling  van hun glitterhedonisme, wijst de verpaupering ons een wapenschuilplaats aan: het genot is voor de wederzijdse hulp wat de toe-eigening is voor de roofzucht. Zich daarvan bewust worden, is het oprichten van autonome en solidaire maatschappijen waarop het kapitalisme zich de tanden zal stukbijten.

15. De geschiedenis is aangekomen op een kruispunt dat op een breekpunt wijst. De eigenaar verveelt zich met zijn jachten, zijn jets, zijn verhandelde neukpartijen en andere tierlantijntjes. Het hebben maakt het vleselijke lijf zielig. De beroofden daarentegen, eens ze zich weten te ontdoen van hun financiële moeilijkheden, hebben om een beetje op adem te komen genoeg aan de vrije lucht van het kosteloze genot. Ze ervaren een welzijn bij het voorgevoel dat de liefde, de solidariteit, de feestelijke ontmoetingen, het ontwaken van de gedachte, de kiemen bevatten van de vernietiging van de maatschappij van het profijt. Ze weten dat de herontdekking van de wederzijdse hulp de roofzucht afschaft. Dit heeft niets van een troost noch van een hoop, het is een rijkdom die wordt ervaren. Dit is het mooiste cadeau dat de Gele hesjes en de opstandelingen van het dagelijkse leven de mensheid hebben geschonken.

De weelde van het zijn schaft het hebben af. De levende doden aan de macht en de transhumanistische doodgravers die hen tegen het licht beschermen, hebben geen enkele kans om dit te begrijpen zolang de dageraad van het heroplevende bestaan ze niet zal hebben verbrand en tot as herleid.

16. Opnieuw schroomloos leren genieten geeft weer aanknoping met de levensvreugde. De hartstochtelijke aantrekkingskracht van het leven (zie Fourier)  verschaft het geluk een burgerrecht dat alle aanmaningen achterhaalt van het puritanisme, van het misprijzen, van de haat van zichzelf en van de anderen, die door de Macht en het geld zo overvloedig worden rond gespoten.

Behalve als het een verplichting wordt, is het genot de meest zekere weg om zich te ontdoen van de angst voor het genot, oorzaak van alle andere angsten. Het zal aan de kinderen toekomen om al wie nooit iets anders leerde dan te verouderen en te sterven, te leren leven.

17. De emancipatie van het menselijke geslacht zal onafscheidelijk sociaal en existentieel zijn. De economische onderdrukking die ons vervreemdt, zit verankert in ons karakterieel harnas. Sinds het ontstaan van de handelsbeschaving blokkeert een spierpantser onze levensimpulsen om ze aan het werk te zetten. Het verwildert onze emoties, brengt hen ertoe zich onderling te verscheuren, voedt onze intieme psychodrama’s. Een aaneenschakeling van ontelbare frustraties stuwt de wreedste eigenschappen van de barbarij en van de onmenselijkheid de wereld in. Dit is de oorsprong van de doodsreflex, dit is het nest van de zelfvernietiging die ons achtervolgt en waarvan de waanzin ons verbijstert.

18. De machine die ons vernietigt is ons eigen werk. Het is aan ons om ze te vernietigen. Zich toespitsen op haar mechanismen weerhoudt ons ervan ten strijde te trekken tegen diegenen die de radertjes onderhouden en met ons zweet smeren. Het profijt gaat verloren wanneer het verval wordt gerentabiliseerd. De rentabiliteit verhinderen helpt de ineenstorting.

19. De verpaupering die ons bedreigt, spoort ons aan om de kosteloosheid aan te moedigen, om het manna dat het leven ons heeft geschonken terug te nemen, vooraleer de laatste dinosauriërs er nog meer van opknabbelen. Laat een vrij volk ook vrij om de aardse tuin te bewerken! De wederzijdse hulp is een poëtische realiteit. Ze brengt autonome individuen samen volgens affiniteit. Door zich open te stellen voor de vrijheid van hun begeerten, openen ze bressen in de citadel van de wereldlijke macht, die overigens door interne tegenstellingen wordt ondermijnd.

20. Vandaag een ascetisme opleggen, is niet de minste incoherentie van het kapitalisme dat gisteren nog een uitzinnige promotie van het markthedonisme voorstond. Na de armen ervan te hebben overtuigd toe te treden tot de handelsovervloed, roepen de regeringen hen nu op om steeds armer te worden om de planeet te redden. De waarschuwing indachtig van de revolutionairen van 1789 ‘Houden jullie ons voor de gek? Dat zullen jullie niet lang meer doen!’

21. De bezinning en de bewustwording schikken zich niet naar ordewoorden, hoe pertinent ook – zoals ‘We verbranden onze facturen!’, ‘We betalen niet meer!’. Het wordt tijd om de kleine gebaren die echt plezier doen, niet meer te versmaden. Ze geven levensgewicht aan de ommekeer van perspectief. Ze helpen de ijstijd van de angst, van het schuldgevoel, van het karakteriële harnas opwarmen voor de levenszon die dag en nacht schijnt. De hartsbegeerte verzaakt aan niets. Er is geen mens, in weerwil van het sarcasme van de handelsrationaliteit, die er niet intiem van overtuigd is. De realistische kracht van de droom is niet vreemd aan de zelforganisatie van het volk dat het hart is van de spontane opstanden. We dromen dat de werknemers in de sector van de elektriciteit, van de belastingen, van het vervoer, van de scholen, van de gezondheidszorg, van de landbouw met stakingen en kosteloosheid die het profijt aantasten, ‘een betere wereld’ aanwakkeren.

Het opstarten en verspreiden van gebieden van coöperatieve voeding zijn een antwoord op het risico van een hongersnood, ze ontsnappen aan de vergiften van de industriële landbouw, ze versterken de macht van de wederzijdse hulp en verspreiden een voorbeeld van vredelievende opstand die wapent tegen de opstanden van de honger en de oorlog van iedereen tegen iedereen.

De uitdrukking ‘De Staat stelt niets meer voor, wij zijn alles!’ openbaart hier, door haar existentiële en sociale aantrekkingskracht, haar praktische poëzie.

Raoul Vaneigem [19  september 2022; vertaling uit het Frans, Geert Carpels; in het Italiaans en het Frans op de site Barraventopensiero, zie Online.]

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: