Spring naar inhoud

Actie, Brede Campagne, Geweldloosheid

27/11/2022

In het onlangs verschenen nummer van Buiten de Orde (BdO, 3/2022) is veel ruimte voor actie: je vindt er een ooggetuigenverslag van de mensonterende situatie in Ter Apel, een verslag van No Border Camp 2022 en een actieverslag van de Rotterdamse klimaatmars. Er is een artikel met strategieën voor voedselzekerheid voor iedereen, en in het artikel over ‘Huur omlaag, loon omhoog!’ wordt een voorstel gedaan voor een brede campagne. Ook zijn in dit nummer enkele vaste rubrieken opgenomen, waaronder het ‘Dialoogje’ en ‘Sjakoo’s boekentips’. Er is uitgebreidere aandacht voor een recensie van het boek Renaissance van de Haat van Jeroen van der Starre. [ThH]

Het bovenstaande ontleende ik aan het redactioneel bij dit nummer van BdO. Het is een greep uit de veelheid aan actievormen, zonder volledig te willen zijn wat de totale omvang van het nummer aangaat. Het is informatief en nuttig om te weten. Ik heb daar niets aan toe te voegen. Wel heb ik over enkele hierboven niet genoemde artikelen iets op te merken. Het betreft in het ene geval de gebruikte terminologie en in het andere geval het idee ‘geweldloosheid’.

Terminologie

In het artikel ‘Kraken en patriarchaat’ (p. 21-23) wordt de bekende actievorm ‘kraken’ zodanig verbijzonderd, dat door versnippering het doel verloren dreigt te gaan. Er is namelijk sprake van ‘queer-kraakpanden’. Binnen de kraakbeweging moet dus bediscussieerd worden welk pand aan welke ‘groep’ toevalt om te kraken? Begrijp ik het goed, dan gaat het in feite om bestrijding van geconstateerde ‘discriminatie’ binnen de kraakbeweging. Daar lopen kennelijk cis-mannen en cis-vrouwen rond (over wie of wat hebben we het dan?), wat tegen het zere been van anderen is (?). Valt aldus de kraakbeweging niet uit elkaar? Deze opmerkingen staan los van de kwestie dat het evident is, dat het patriarchale denken en handelen bestreden moet worden.

Een ander artikel gaat over herstelrecht (de term wordt niet genoemd maar is van herstellen, repareren, helen) en over de afschaffing van gevangenissen (abolitionisme). Gesproken wordt over ‘transformative justice’ (p. 30-33). Maar is in anarchistische kring daarvoor al niet decennia lang in gebruik ‘restorative justice’ (zie Online). In dat artikel verschijnen ook termen als ‘cancelcultuur’ en ‘woke’. Wat is dat allemaal? Ik heb de indruk dat een belangrijke onderwerp verwrongen wordt door een nieuwlichterij vanuit windhoeken die van buiten het anarchisme komern. ‘Cancel’ en ‘woke’ zijn te vermijden – transformatie kan wel, want het is de bedoeling een systeem of de maatschappij te veranderen. Laten we verder niet vergeten dat bijvoorbeeld de Russische anarchist Peter Kropotkin ruim een eeuw geleden al pleitte voor afschaffing van gevangenissen (zie Online). Waar is het historisch besef gebleven?

Geweldloosheid

Peter Storm beweert dat geweldloosheid niet bestaat. Ik wil het van hem aannemen, want het lijkt mij geen ding. Zijn artikel beoogt ‘Ontkrachting van de pacifistische mythe’ (p. 37-42). Hij voert er, wat hij noemt, twee bewijsstukken voor aan. Het eerste bewijsstuk is de onafhankelijkheidstrijd van India, het tweede de burgerrechtbeweging in de VS. Maar maakt hij de zin ervan ook duidelijk, waarom hij zo voldaan besluit te hebben bewezen dat geweldloosheid feitelijk helemaal niet bestaat? Neen. Bovendien blijkt nergens in zijn artikel dat al vele decennia geleden de in anarchistische kring bekende anarcho-pacifist en antimilitarist Bart de Ligt (1883-1938) de term ‘geweldloosheid’ relativeerde – niets de mythe dus. En ook de grote man van de onafhankelijkheidstrijd in Inda, Gandhi, was relativerend op dat vlak. Men kan dit weten. In 1983 publiceerde de ‘Anarchistische uitgave’ het boek getiteld Geweldloosheid. Een briefwisseling tussen Bart de Ligt en Mohandas K. Gandhi (Bergen, 1983). Wie zich snel wil oriënteren omtrent die briefwisseling kan een aantal brieven in het Engels lezen op Internet (zie Online en Online).

Beschermd zonnen

Het effect van de argumentatie van Peter Storm is dat geen beroep meer gedaan kan worden op het criterium ‘geweldloosheid’. Er blijft alleen ‘geweld’ over. Dat is wat we kennelijk moeten gebruiken in welke actievorm ook. In een ultieme vorm is dat gebruikt tijdens de Spaanse burgeroorlog. En wat heeft dat voor anarchisten opgeleverd? In het novembernummer van het Franse anarchistische maandblad Le Monde libertaire (nr. 1844/2022) is daarover een artikel te vinden. Het betreft een ‘Nawoord’, van het ‘Collectif Désobéissance libertaire’ (CDl; Libertair Ongehoorzaamheidscollectie), bij een omvangrijk boek getiteld Les avatars de l’anarchie (De gedaantewisselingen van de anarchie; 2022) van Michel Froidevaux, met als ondertitel ‘De revolutie en de burgeroorlog in Catalonië (1936-1939)’.

Na een inleiding over activisme tipt CDl kort het volgende aan. In 1934 was het strijden de de Spaanse libertairen voor hun waardigheid in Asturië: de revolte eindigde bloedig op last van de (rechtse) Republiek en uitgevoerd door een zekere generaal Franco. Daartegenover staat, in 1936, na het verslaan van de nationalisten, de vreugde van de ‘korte zomer van de anarchie’ in Catalonië. Er zijn evenwel talrijke tegenstrijdigheden en onevenwichtigheden op te merken als je een en ander vanuit een libertaire gezichtshoek bekijkt. De auteur van het boek beschrijft er vele. CDl kiest er twee ‘vergissingen’ (van libertairen) uit: (1) deelname van anarchisten in de centrale (Spaanse) regering en (2) deelname aan de militarisering van de milities.

Zeker, in die tijd waren de libertairen in Spanje talrijk en machtig. Maar op geen enkel moment hadden zij de meerderheid. Om hun revolutionaire project levend te houden moesten zij dus een groot deel van de bevolking voor zich weten te winnen. De anarcho-syndicalisten ruimden echter onvoldoende plaats in voor ambachtslieden, mensen uit de middenklasse en de kleine bourgeoisie. Daarvan profiteerde vervolgens de Spaanse communistische partij.

Op internationaal niveau was de situatie nog onvoordeliger: tegenstanders werden aan de ene kant geholpen door Hitler en Mussolini en aan de andere kant door Stalin. Daarenboven werd men in de steek gelaten door democratieën als Frankrijk, Engeland, USA. Die landen zagen het evenmin zitten dat zich een anarchistisch politiek systeem zou vestigen… Wat valt er dan nog te overwegen?

(a)  Een overgang naar een ideale, harmonieuze maatschappij voltrekt zich niet via de mythe van de ‘Grand soir’.

(b)  De vereiste coherentie tussen doel en middelen levert een wezenlijk probleem op als aan het gebruik van geweld wordt gedacht. In de tijd waarover we spreken was er geen sprake van niet-gewelddadige actie. Nochtans kan men van Pierre Ramus (1882-1942; Oostenrijkse anarchist en pacifist) lezen in La Voix libertaire (nr. 372, oktober 1937) – geciteerd door CDl: ‘Elke revolutie bedient zich van middelen en methodes van de politiek-historische revoluties: wapens, militarisme, burgeroorlog. Nooit zal men daarmee een sociale revolutie, laat staan de (positieve) anarchie bereiken… Deelname aan een oorlog is vreemd aan het anarchistische project van een vreedzame samenleving. Collectief geweld – revolutionair of niet – loopt al snel uit op de manifestatie van het recht van de sterkste. Het geweld, zo bleek voor de anti-autoritairen die geacht worden libertairen te zijn, in het tegendeel te verkeren voor wat zij voorstaan: dwang en macht uit oefenen’.

(c)  De auteur van het boek, Froidevaux, wijst er nog op: ‘Anarchisten stigmatiseren de ‘dictatuur van het proletariaat’, zo dierbaar voor communisten, omdat de laatsten er de onderdrukking mee willen versterken ten behoeve van het bereiken van een maatschappij van vrijheden. Anarchisten hameren erop dat je met zo’n onderdrukking alleen het tegendeel van de bedoelde maatschappij versterkt. Deze argumentatie werkt ook voor anarchisten zelf als zij menen dat met behulp van bruut geweld een broederlijke samenleving zou zijn te smeden.’

Zo ver is het nooit gekomen. CDl kan citeren: ‘Het anarchisme heeft ongetwijfeld zijn ontmoeting met de geschiedenis gemist, echter de geschiedenis van het anarchisme, die wordt vervolgd’.

En Peter Storm, die gaat met het diametrale, door mij aangedragen, ‘bewijsstuk’ van de Spaanse burgeroorlog in de hand, zeggen: ‘Zie je nu wel, een vreedzame samenleving bestaat niet?’ Kortom, einde van het anarchistische verhaal? 

Thom Holterman

Buiten de Orde, nr. 3/2022, 55 blz. , prijs 3,50 euro.

[Cartoon overgenomen uit Siné Mensuel, nr. 120, juli-augustus 2022.]

Advertentie
One Comment leave one →
  1. 27/11/2022 21:59

    Wat betreft ‘woke’ en andere wat nieuwere woorden: natuurlijk zit in anarchisme al het tegen-alle-vormen-van-onderdrukking-zijn en vóór alle vormen van betrokkenheid en solidariteit/meeleven met de medemensen, toch zijn er ook verdere ontwikkelingen, vormen van bewustwording en is er uitbreiding van kennis op het gebied van de praktijk van het niet-onderdrukken, niet-uitsluiten enz. Dus wat mij betreft: prima die nieuwe termen, ook al zou een consequente anarchist ze misschien niet ‘nodig’ hebben. Het is bovendien belangrijk om nieuwe ontwikkelingen te volgen en naar andere mensen met andere ervaringen te luisteren. Overlapt het wat je al wist, des te beter!
    Wat betreft het thema geweldloosheid: daar ben ik erg blij met wat je schrijft!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: