Skip to content

Tolstojanen in Nederland

04/10/2016

voorkant-revolution

Anarchisme en christen-anarchisme in Nederland Nederland vormde van oudsher een vruchtbare voedingsbodem voor libertaire beginselen.  Naast een traditionele afkeer van centraal absolutistisch gezag en grote provinciale zelfstandigheid ten tijde van de Republiek speelde ook het (vrijzinnige) protestantisme daar een rol in. Er wordt dan ook vaak gesproken over ‘anarchisme in domineesland’ en ‘iets domineeachtigs’ heeft het Nederlandse anarchisme volgens Hans Ramaer altijd behouden. Aldus Dennis de Lange ter introductie van zijn boek Tolstojanen in Nederland. Hier onder treft men het vervolg van zijn betoog.

Het Tolstojanisme als sociale beweging

tolstojan

Veel Nederlandse anarchisten van rond de eeuwwisseling hadden dan ook een theologische achtergrond. De bekendste is ongetwijfeld Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Zoals reeds blijkt uit de titel van zijn autobiografie – Van christen tot anarchist – kon Domela Nieuwenhuis zijn anarchistische opvattingen op den duur niet meer verenigen met zijn religieuze opvattingen. In hetzelfde sociaal-politieke spectrum komen we nog een aantal anarchistische predikanten tegen. Zij zijn de geschiedenis ingegaan als de tolstojanen en hebben, in tegenstelling tot Domela Nieuwenhuis, hun religieuze principes helemaal niet overboord gezet. Hun anarchisme was dan ook van een heel andere orde dan dat van Domela Nieuwenhuis.

De geschiedenis van de tolstojanen is onlosmakelijk verbonden met het tijdschrift Vrede. Orgaan tot de bespreking van de praktijk der liefde. De oprichting van dit orgaan in oktober 1897 vormde het begin van hun gezamenlijk optreden naar buiten. Met de praktijk der liefde doelde men op de leer van het niet weerstaan, zoals deze door Christus werd uitgesproken in de Bergrede en door Tolstoj tot de kern van zijn visie op het christendom werd gemaakt. Lijdelijk verzet werd het uitgangspunt van het antimilitarisme van de Nederlandse volgelingen van Tolstoj, om die reden ook vaak ‘tolstojanen’ genoemd. Zelf gaven zij overigens de voorkeur aan de term christen-anarchisten; de grote Rus werd immers niet in alles nagevolgd. Toch zal Dennis de Lange naast de term christen-anarchisten ook de term tolstojanen hanteren, omdat deze in internationaal verband voor alle volgelingen van Tolstoj wordt gehanteerd en bovendien ook het verschil met christen-socialisten en latere religieuze anarchisten onderstreept… Lees door op de site van de Kelderuitgeverij, klik HIER.

Duitse vertaling van Tolstojanen in Nederland

voorkant-revolution

In Duitsland is de belangstelling naar religieus getinte politieke activiteit groeiende. Dat komt mede tot uitdrukking in een groter aantal theologiestudenten dan voorheen. Mede vanuit die hoek is er een toenemend verlangen naar politieke teksten waarin een samenhang wordt verwoord met, in dit geval, christelijke zingeving, zo werd mij enige tijd geleden door een Duitse libertaire kameraad voorgehouden. Hoe dat ook zij, het boek van Dennis de Lange is nu vertaald in het Duits en draagt als titel Die Revolution bist Du! (De revolutie ben jij!), met als ondertitel: Het tostojanisme als sociale beweging in Nederland. Het is van commentaar voorzien en uit het Nederlands vertaald door Renate Brucker, die zich in het recente verleden ook al met teksten van Clara Wichmann heeft beziggehouden. Het boek is uitgekomen bij Graswurzelrevolution.

 

[ThH]

LANGE, Dennis de, Tolstojanen in Nederland, Kelderuitgeverij, Utrecht, 2010, 2011, 176 blz., geïllustreerd, prijs 15 euro.

LANGE, Dennis de, Die Revolution bist Du! Der Tostojanimus als soziale Bewegung in den Niederlanden, Graswurzelrevolution, 2016, 177 blz., prijs 16,90 euro.

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: