Spring naar inhoud

De Voorkeur Gaat Uit Naar…Anarchisme

19/05/2019

Het nummer van Buiten de Orde (nr. 1/2019) met daarin het thema ‘Anarchisme-discussie’ was net uit of een week later verscheen het Franse anarchistische maandblad Le Monde libertaire (nr. 1806, mei 2019) met een ‘dossier’ over…anarchisme! De omslag van dat nummer spreekt zich openlijk uit: ‘Wij geven de voorkeur aan het anarchisme’. Dat is niet vreemd voor een anarchistisch tijdschrift. Opvalt dat het onverkort om anarchisme gaat, anarchisme zonder franje, zonder enige toevoeging, dus. En dat past ook bij het anarchisme. Zodra er namelijk bijvoeglijke naamwoorden bij worden gezet, wordt er al snel een bijzondere claim gelegd zo van: dit is het enig echte of juist anarchisme – wat we vaak bij religies tegen komen. In anarchisme zonder franje kan iedereen zijn of haar eigen anarchisme kwijt om daarmee aandacht te vragen voor bijzondere zaken, onder meer ten behoeve van de discussie. Zoveel is ook op te maken uit de redactionele inleiding, die ik grotendeels vertaalde, ten behoeve van het ‘dossier’ in LMl,. Zie hier onder. [ThH]

Inleiding redactie Le Monde libertaire

“Wij geven de voorkeur aan anarchisme!”, een politieke theorie die tot doel heeft een samenleving te creëren waarin individuen vrij en gelijkelijk deelnemen en zo een anarchie laten ontstaan, dat wil zeggen een vorm van samenleven in afwezigheid van een meester, van een soeverein (dixit Proudhon). Burgerlijke media maakten daarvan vaak een karikatuur: er werden bolsjewieken afgebeeld met een mes tussen hun tanden en anarchisten met een bom in hun handen. Zeker, tijdens een korte periode in de sociale geschiedenis, rond 1890, gebruikten anarchisten de bom als middel voor het vragen van aandacht. Ze waren een minderheid en dachten dat ze het systeem ermee konden veranderen. Er viel doden, zoals mensen tot op de dag van vandaag doelwit zijn van bommen. Het is echter moeilijk om een ideologie te vinden of een religie met minder bloed aan de handen dan anarchisten.

Het anarchisme dat wij verdedigen is geen pleidooi voor vernietiging om de vernietiging en het is verre van ons te pleiten voor afwezigheid van overeenkomsten of contracten tussen individuen (wat zou neerkomen op een pleidooi voor de wet van de jungle). Het verenigt juist deze individuen in het belang van de emancipatie en sociale gelijkheid. We spreken evenwel niet over een project in de marge van de kapitalistische samenleving. Het is vanzelfsprekend dat het laatste zal moeten verdwijnen.

Een ambitieus project? Zeker, maar gaan we Algerijnen die de straat opgaan voor een andere toekomst vertellen, dat hun project ambitieus is? Zijn wij utopisten omdat we willen dat kinderen naar school gaan in plaats van te moeten afdalen in mijnen? We willen natuurlijk dat werkdagen niet langer duren dan acht uur en we willen betaalde vakanties…. Oké, deze drie voorbeelden zijn al gerealiseerd. Maar toen arbeiders, anarchisten of niet, van tevoren zulke eisen op tafel legden – ooit –, werden ze voor utopisten uitgemaakt. Ze werden ontslagen, ingepakt of gedood, het zou ze leren…

En het anarchisme vandaag, hoe staat het ermee? Zeker, het is nog de enige geloofwaardige theorie om niet tegen de muur te lopen. Het gaat erom terug te keren naar de bronnen van de menselijkheid, dat wil zeggen om ons te verenigen om zo economisch mogelijk in onze behoeften te voorzien, of het nu gaat om het gebruik van hulpbronnen of de hoeveelheid werk die verricht moet worden om dit te bereiken. Een aantal bijdragen in het dossier ‘anarchisme’ heeft meer betrekking op het verleden dan op het heden. Het heden is in aanbouw, hier en daar verschijnen experimenten. Soms is het moeilijk de tijd te vinden om daarover te schrijven. Laat je echter niet weerhouden tijd te nemen om te lezen”, aldus de redactie van Le Monde libertaire (LMl).

Een wereld te winnen met anarchie

Neemt met de bijdragen in ogenschouw dan gaat het niet om ‘het’ anarchisme maar om verschillende vormen ervan. Zoveel anarchisten, zoveel soorten anarchisme, leest men wel eens. De eenheid die ondanks de veelheid ontstaat, wordt gevormd door een aantal constanten (zoals autonomie, decentralisatie, gelijkheid, vrijheid, solidariteit). De inzet daarvan varieert weer in een wisselende context naar tijd en plaats. Dat blijkt ook uit de verzamelde teksten in het ‘dossier’ in LMl.

Het anarchisme, voordat het een politieke theorie werd, is als sociale filosofie heel oud. Die rust op het idee dat menselijke wezens niet bestaan om onderdrukt en overheerst te worden door anderen en dat hun collectieve bestaan berust op een aanleg tot genereuze wederkerige hulp. Het opvallende van deze manier van verwoorden is, dat die in dit geval niet wordt uitgewerkt in termen van anarchisme maar in die van de antropologie. Het betreft namelijk iets dat binnen het kader van die wetenschap is ontdekt over de ontwikkeling van het menselijke samen handelen.

Verbazend is om te zien hoe de antropologische en etnologische beschrijving als het ware het anarchisme binnenloopt. Hoewel dus de term anarchisme niet wordt gebruikt, komen we in de beschrijving bekende elementen omtrent interactie tussen groepen mensen tegen als: wederkerige hulp, mutualisme, coöperatie. Het gaat om dezelfde termen als waarmee over anarchisme is te schrijven. Hiermee wordt tevens duidelijk dat je niet over anarchisme hoeft te spreken om het er, paradoxaler-wijs, toch over te hebben. De bijdrage in LMl waaraan ik dit ontleen heeft als titel ‘De morele waarden van het anarchisme en de libertaire gedachte vanuit de gezichtshoek van de antropologie’. Het is geschreven door de Amerikaanse, maar al jaren in Frankrijk levende etnoloog en sociale antropoloog Charles Macdonald.

In het artikel ‘Moderne anarchie, een realiseerbare utopie?’ wordt de geschiedenis beschreven van een dorp, Saillans, in het Franse departement de Drôme. Daar werd in 2014 bij gemeenteraadsverkiezingen de burgemeester ‘weggeschoven’. Die wilde het supermarktkapitaal zijn gang laten gaan, waar de bewoners mordicus tegen waren. Zij stelden na de gewonnen verkiezingen een vorm van directe democratie in: zelfbeheer door dorpelingen. Vooral door het intercommunaal verband waarin het dorp is opgenomen, dreigt de boel nu spaak te lopen. Wat er zoal mis kan gaan wordt in het artikel besproken, mede in het licht van allerlei vormen van strijd. Daarbij wordt tevens die van de beweging van de gele hesjes toegelicht.

In een volgende bijdrage wordt ingegaan op de ideeënwereld van Bookchin, zoals de titel onomwonden aangeeft ‘De sociale en libertaire ecologie van Bookchin’. Men vindt hem vervolgens terug in een artikel getiteld ‘Zwarte ideeën onder gele hesjes’. Daarin worden opvattingen van de groep gele hesjes in Saint-Nazaire tegen anarchistisch licht gehouden en positief beoordeeld. Ook komt men hier een verwijzing tegen naar de libertaire praktijk in Saillans. Meer praktijk wordt weergegeven in het stuk over het samenwerkingsproject (een boerderij) ‘Le Cécilia’ in Brazilië en in een ander stuk over de gang van zaken in een oase genaamd Jemna in zuid Tunesië. In het ‘dossier’ is ook een deel van de anarcho-sociale geschiedenis verwerkt. De titels van de bijdragen zeggen al voldoende om te begrijpen waarover het zal gaan. De eerste luidt ‘De wegen van het libertaire communisme in Spanje’ en de tweede ‘Fernand Pelloutier en de intrede van de anarchisten in de vakverenigingen’. Beide stukken zijn geschreven door de libertaire historicus René Berthier. Welaan, genoeg stof voor discussie, maar het aantal stukken is groter dan ik hier heb doorgegeven. Daarnaast vindt men natuurlijk nog bijdragen die buiten het dossier vallen, waaronder ook de boekbesprekingen.

Thom Holterman

Le Monde libertaire, nr. 1806, mei 2019, 60 blz., prijs 4 euro.

[Cartoons ontleend aan Brumlord.]

Advertentie
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: