Spring naar inhoud

Libertair Communisme: Revolutionair Anarchisme Vacuüm Verpakt

05/07/2021

Anarchisme vertegenwoordigt een antikapitalistische, sociale opvatting. Dit betekent dat het inherent uitbuiting van de ene mens door de andere afwijst. Het is vrijheidslievend en politiek egalitair: het verwerpt opgelegd gezag. Kortom, het gaat om een set uitgangspunten voor samenleven en samen handelen van mensen. Het samenleven is door menging van de uitgangspunten niet iets statisch maar voortdurend dynamisch evenwicht zoekend.

In anarchistische kring is ook al meer dan een eeuw het uitgangpunt aanvaard, dat de staat en het kapitalisme afgebroken moeten worden, wat in feite al in het bovenstaande schuilgaat. Tevens is het uitgangspunt niet onbekend dat je de staat niet kunt gebruiken voor fundamentele sociale veranderingen. Meer dan een eeuw geleden wees Kropotkin daar al op in een Parijse lezing in 1896. Die lezing is vervat in zijn bekende brochure De staat. In hoofdstuk 10 van een Engelstalige editie van die tekst begint een alinea met een verwijzing naar de ‘republicans’ die de illusie hebben de organisatie van de staat te kunnen gebruiken om door hen gewenste veranderingen door te voeren. Daarop reageert Kropotkin als volgt: ‘Het is noodzakelijk de oude organisatie af te breken, de Staat te verbrijzelen en een nieuwe organisatie op te bouwen vanaf de grondslagen van de maatschappij – de bevrijde dorpsgemeenschap, federalisme, groeperingen van eenvoudig tot complex, vrije arbeidersvereniging (..)’; Online

Ik herinner aan deze verschillende libertaire elementen omdat het relevant is voor het begrijpen van de toon van een boekbespreking, die ik schreef. Het boek, getiteld Voor een revolutionair anarchisme, gaat over een bepaald soort anarchisme, te weten ‘libertair communisme’. Daar hoeft niets mis mee te zijn, maar…  Hieronder mijn bespreking van het boek. [ThH]

Opzet van het boek

De tekst is geschreven in de anonimiteit van ‘Collectief Muur voor Muur’. Gaat het hier om undercover anarchisme? Ik denk het niet. De figuur is overigens eens bediscussieerd in het Franse anarchistische tijdschrift Réfractions nr. 41. Het staat wel interessant, de anonimiteit, zal gedacht zijn. En van ‘Muur tot Muur’ staat wel revolutionair als het om omhalen van muren gaat… Het boek richt zich met het revolutionair anarchisme namelijk op de vernietiging van de staat en het kapitaal. Daarbij wordt geprobeerd, zo stelt het collectief, een antwoord te geven op fundamentele vragen als: wat is macht en uitbuiting? Wat verzet zich ertegen? Hoe gaan we van verzet naar revolutie? Wat moet er vernietigd worden en met welk doel? Wat zou een anarchistische samenleving kunnen zijn, bevrijd van werk en economie?

Het collectief vraagt zich daarbij tegelijk af of hedendaagse anarchisten nog wel revolutionair zijn. Zij zijn dus de maat genomen, want het collectief merkt op: neen! Het anarchisme van nu is dat niet meer. Het is een cultuur in de marge geworden, dat experimenteert met andere vormen van leven. Het enige anarchisme dat revolutionair is, betreft het door het collectief aangehangen libertair communisme. Ik verwacht dus dat het gaat aangeven waar de beweging van het libertaire communisme als sociaalmaatschappelijke eenheid daadwerkelijk en aantoonbaar al succesjes heeft behaald met dat vernietigen van staat en kapitalisme. Daaruit zou dan kunnen blijken dat het zelf niet in de marge zit.

De nadruk legt het collectief op de staat omdat die de georganiseerde uitbuiting ten dienste van de kapitalistische klasse in stand houdt. Welk strategisch punt heeft het collectief al gescoord in deze strijd? Vermoedelijk wil ik teveel want plotseling klinkt een minder strijdlustige toon: het boek heeft tot doel de herbevestiging van het revolutionaire anarchisme, door de sociale revolutie in het hart van het anarchisme te plaatsen. Herbevestigen? Dat deed ik al in mijn koptekst. Kortom, hoe nu verder?

Het boek is in drie delen opgesplitst; elk van die delen kent weer drie hoofdstukken. Het eerste deel analyseert een aantal anarchistische concepten, zoals het klassieke anarchisme (hoofdstuk 1), het hedendaagse anarchisme en zijn impasses (hoofdstuk 2) en de werkelijkheid van het menselijk bestaan, opgemerkt via de intuïtie van Bakoenin.

Het tweede deel van het boek heeft in top gehesen: ‘Voor een anarchistische revolutie’. Uitgelegd wordt in hoofdstuk 4 de relatie tussen verzet en revolutie – waarbij denkbeelden van Bakoenin gecombineerd worden met die van de Franse psychoanalyticus Lacan. Vervolgens wordt de revolutionaire handeling en doelstelling besproken (hoofdstuk 5), waarna wordt overgegaan op ‘De politiek van de mislukking’ (hoofdstuk 6).

Het derde deel is gewijd aan het libertaire communisme. Het is een oud concept dat bevrijd moet worden van de oude naturalistische en progressieve clichés van de 19e eeuw, te beginnen bij ‘arbeid’ en ‘uitbuiting’ (hoofdstuk 7), waarna de industrie en zijn systemen onder handen worden genomen (hoofdstuk 8). Dat alles moet tenslotte uitlopen op het vernietigen van het idee van ‘verbeteren’ (van het kapitalisme) waarvoor in de plaats gesteld wordt een 21ste eeuws libertair communisme en federatie (hoofdstuk 9).

De deelonderwerpen zo onder elkaar gezien, laat een indruk ontstaan dat er door het collectief sterk ‘programmatisch’ gewerkt is. Zelfs als dat het geval is, zitten er nog grote gaten in de tekst om te dichten. Daar komt bij dat de behandeling van een van de genoemde deelonderwerpen wel op te merken is, maar er is niets van te begrijpen, althans niet door mij (ik kom erop terug onder ‘Onbegrijpelijk’). Andere deelonderwerpen, voor zover wel te begrijpen, zijn onvolledig behandeld (waarop ik in zal gaan onder ‘Eendimensionaal of meerdimensionaal’). Dan is er een punt waarbij je telkens door kunt vragen, maar waarop geen antwoord komt, zodat het punt een slag in het luchtledige blijft (‘Vacuümverpakking’). De tekst eindigt vervolgens als een vlugschrift van een strenggelovige.

Onbegrijpelijk

In de tekst komt men uitdrukkingen tegen als ‘het gat in het zijn’ en ‘een politiek van de mislukking’ waarbij ‘het gat in het zijn’ een rol speelt. De mystici onder de lezers zullen daar wat mee kunnen aanvangen, ik niet. De pagina’s besteed aan de Franse psychoanalyticus Lacan in relatie tot Bakoenin zullen interessant zijn, maar die gaan volstrekt aan mij voorbij. Hele passages in het boek zijn trouwens geschreven op een manier zoals de Franse filosoof Gilles Deleuze (1925-1995) daarop patent had: alleen toegankelijk voor ‘gelovigen’. Onleesbaar, maar waarbij ik niet voor de arbeidende massa’s kan spreken, die het collectief zo graag wil bereiken om van revolte naar revolutie te kunnen doorsteken.

Ik zal één voorbeeld geven van zo’n ‘Deleuze zin’ van het collectief: ‘Het wordt een oefening van het falen van elke sociale relatie om het reële dat haar doorboort te verminderen’ (p. 156). Geen idee wat het te betekenen heeft. Voorlopig houd ik het op gewichtigdoenerij van het collectief en daarin is het geslaagd.

Eendimensionaal of meerdimensionaal

Het collectief is gefocust op één ding als het om anarchisme gaat: vernietiging van de staat en het kapitalisme (p. 15). Dat komt als een mantra doorlopend terug in de tekst. Het project van het door het collectief aangehangen libertaire communisme is ‘het kapitalistische systeem evenals de staat te vernietigen’ (p. 34). Ik noem dit een eendimensionale fixatie. Daarmee beweer ik niet dat dit ontoelaatbaar is, ik constateer slechts een keuze van het collectief.

Sam Dolgoff

Zelf kies ik voor een meerdimensionale invulling van anarchie (a/an = zonder; arkhê = macht, bevel), omdat samenhangende elementen ervan, zoals autonomie, zelfbestuur, nevenschikking, gelijkwaardigheid, dialoog, verschillende soorten sociale uitwerkingen mogelijk maken (sociale theorie en praktijk, politieke antropologie, wetenschapstheorie). Het gaat samen met een ondogmatische instelling, waar het nieuwe Duitse internet tijdschrift espero een bijdrage levert. Bovendien is op te merken dat er geen ‘puur’ anarchisme bestaat zoals de Amerikaanse anarchist Sam Dolgoff (1902-1990) ooit opmerkte.

Dolgoff, anarchistische theoreticus, anarcho-syndicalist, zijn leven lang huisschilder van beroep geweest, formuleerde in een vraaggesprek in 1975 het volgende: ‘Anarchisme is een proces – er is geen ‘puur’ anarchisme. Er is alleen de toepassing van anarchistische beginselen in de werkelijkheid van het sociale leven. Het doel van anarchisme is om krachten te stimuleren die de samenleving in een libertaire richting laten bewegen. En alleen vanuit dit standpunt kan de relevantie van anarchisme voor de moderne samenleving correct worden beoordeeld’; Online. Een dergelijke optiek brengt mee dat een groot deel van de anarchistische praktijk op het beginsel van de dialoog gebaseerd is, wat mede door de Amerikaanse antropoloog en anarchist David Graeber (1961-2020) is herhaald.

De vele facetten die een dergelijke meerdimensionale optiek oplevert, moet een doorn in het oog van het collectief zijn. Want op de achterkant van het boek is te lezen dat: ‘De strijd tegen alle vormen van overheersing is in de plaats gekomen van de klassenstrijd, het aan de kaak stellen van de norm is in de plaats gekomen van een van de hoofddoelen van het anarchisme: de vernietiging van de macht.’ Hier klinkt een vorm van arrogantie door. Hoe mager is immers het resultaat van de koppeling Bakoenin/Lacan (in hoofdstuk 4). Het collectief komt niet verder dan op te merken dat de strijd zich richt tegen de macht en niet om de macht (p. 118). Maar je hebt Lacan toch helemaal niet nodig om te weten dat Bakoenin nooit beweerd heeft, dat anarchisten de (politieke) macht moeten zien te veroveren. Hetzelfde geldt voor Kropotkin, zo gaf ik hierboven al aan. En waarom niet? We hebben over het anarchisme, niet het marxisme!

In de ideologische strijd die het collectief voert tegen de anarchistische tendensen en bewegingen is ze alle nuances kwijtgeraakt. In één ding ga ik evenwel met het collectief mee, de afwijzing van wat postanarchisme wordt genoemd. Dat wordt overigens al jaren in anarchistische kring afgewezen, gewoon omdat het niets met anarchisme van doen heeft; Online. Het collectief heeft van het anarchisme een eendimensionaal, ‘gesloten’ stelsel gemaakt. In haar ideologische strijd heeft het afstand genomen van een opvatting over anarchisme die ‘open’ staat voor een meerdimensionale invulling. Wie in de eendimensionale fixatie blijft steken, komt uiteindelijk in het luchtledige terecht.

Vacuümverpakking

De vernietiging van de staat en het kapitalisme manifesteert zich als een louter ‘verbalisme’, dat wil zeggen met grote omhaal van woorden weinig of niets zeggen, of zoals hier stoere taal uitspreken zonder enige materiele zingeving of uitwerking. Dit blijft ook achterwege waar het collectief zich bijvoorbeeld bewust is, dat het niet in zijn eentje de vernietiging van staat en kapitaal op zich kan nemen. Dus schrijft het dat zoveel mogelijk personen zich bewust moeten worden dat het kapitalisme en de staat hun vijanden zijn. Ja, dank je de koekoek. Geef eens antwoord op de vraag: ‘Hoe bereik je dat?’.  Hoe zie je kans zoveel mogelijk mensen tot deze vorm van bewustwording te laten komen? daar wil ik nu wel eens antwoord op hebben.

Propaganda? Indien ja, hoe uitgewerkt? Met televisiespotjes, met vliegtuigjes die flyers uit strooien, of het land overspoelen met mensen die lezingen en debatten organiseren? Is daar geld voor, zijn daar voldoende mensen voor? Het gaat er immers om, zo lezen we, dat mensen zich ten behoeve van de vernietiging van de genoemde vijanden, zullen wenden tot het libertaire communisme (p. 43). En dan komen velen naar de kantoortjes die het libertair communisme geopend heeft om zich op te geven…? Het wil overigens dat het collectief hierbij naar de Italiaanse anarchist Malatesta (1853-1932) verwees. De grond (die bewustwording en het grote getal) van de gedachte is dus alweer honderd jaar oud. Zo wordt opnieuw Malatesta geciteerd als deze schrijft dat de revolutie mogelijk wordt zodra ‘wij’ voldoende talrijk zijn om die te beginnen (p. 122). Het leert waarvan activisten als Malatesta zich honderd jaar geleden zich terdege bewust waren. Waarom vind ik honderd jaar na dato zo’n verwijzing zonder een plan van aanpak hoe in de hedendaagse situatie grondig verandering te brengen? 

Het collectief zal mij verwijten menige zaak over het hoofd te hebben gezien en dus ook het antwoord op mijn vraag omtrent de revolutie. Zeker op p. 134-135 komen we tegen de paragraaf ‘De revolutionaire handeling’. Maar nog steeds is het verbalisme wat de klok slaat: er is geen revolutionaire handeling buiten een beweging die het kapitaal aanvalt, lezen we. Hoe doe je dat laatste dan? De ruiten van de banken in slaan (‘Black bloc’?). Hoe kan met droge ogen worden geschreven: ‘Vanaf de eerste slagen (..) tot de aanval en de vernietiging van de materiele fundamenten van ons bestaan als uitgebuitenen’ (p. 136). De vernietiging van de materiele fundamenten, dat wil zeggen: de banken en regeringsgebouwen in brand steken? Het zijn vragen zonder antwoord. De tekst werkt als een vacuümverpakking.

Misschien is dat een wat ‘platte’ kritiek. Laat ik het meer theoretisch invullen. Wat als de staat en het kapitalisme blijken sociale relaties te zijn (onder/boven-schikkend, patriarchaal). De staat is namelijk geen ruit die je kan stuk slaan maar een sociale relatie, oppert, ook alweer honderd jaar geleden, de Duitse anarchist Gustav Landauer (1870-1919). Die relatie vernietig je door ander sociale verhoudingen aan te gaan (waarover hij zich ook uitliet, maar dat laat ik hier rusten, want het is aan het collectief daar een hedendaags antwoord op te geven; voor het citaat uit 1910, zie: Gustav Landauer, Beginnen, Wetzlar, 1977, p. 53).

In wat Landauer in het citaat met elkaar verbindt, komt tot uitdrukking wat Bakoenin in een vaak herhaalde zin methodisch samenbracht: ‘De hartstocht van de destructie is tegelijk een hartstocht van de creatie’ (de laatste zin van Reaktion in Deutschland, 1842; bedenk dat Bakoenin toen nog geen anarchist was). Vaak wordt het tegelijk over het hoofd gezien. Maar hier moet het collectief toch wat mee aan weten te vatten dat hout snijdt, bijvoorbeeld waar het om libertaire vormen van prefiguratie gaat? 

[Jeroen Bosch]

Het vlugschrift van een strenggelovige

Het collectief is te vergelijken met een strenggelovige persoon. De laatste alinea’s van het boek maken dit meer dan duidelijk: ‘Alleen een grote revolutionaire beweging gebouwd op talrijke opstanden zullen ons in staat stellen de handhaving van de bestaande orde te dwarsbomen en tegelijk de kern van het probleem aan te pakken: het ongedaan maken van de kapitalistische sociale relatie, zijn infrastructuur ontmantelen en het ten val brengen van de staat’ (p. 265). ‘Maar het gaat om meer: wederkerige dienstverlening tussen mensen zal in de plaats moeten komen van uitbuiting en macht. Het belooft een leven zonder private eigendom en zonder staat, zonder arbeid en zonder geld: het libertair communisme’ (p. 265-266).

Deze heilsverwachting vormt op zich een korte samenvatting van de tekst. Ik zou het niet beter kunnen. 

Thom Holterman

Collectif Mur par Mur, Pour un anarchisme révolutionnaire, Éditions L’échappée, Paris, 2021, 285 blz., prijs 17 euro.

10 reacties leave one →
  1. Nayakosadashi2020. permalink
    05/07/2021 12:25

    Die collectieven zijn sektes. Je kan net zo goed een folder van the scientology kerk lezen en dan zeggen dat het irrationeel is.

  2. Nayakosadashi2020. permalink
    05/07/2021 15:52

    Als ik aan libertair communisme denk, dan denk ik aan Russisch anarcho communisme. Nestor Mhakno, dat verhaal. Wat mij daarin aansprak, was dat de vlaggen van het zwarte leger, puur zwart waren. Dat klinkt misschien een beetje onbelangrijk, maar ik vind dat belangrijk. Vraag me niet waarom. Ik wil een puur zwarte vlag. Geen gedoe met rood. We zijn niet rood. Iets dat de Turkse DAF ook begrijpt, in deze tijd. Anyway….

    Ja, anarcho communisme zoals het in de vorige eeuw kon bestaan, gaat hier niet meer voorkomen. Als je wilt dat anarcho communisme bestaansrecht heeft, in het westen, dan moeten letterlijk miljoenen, honderdduizenden arbeiders, zich bij iets als de vrije bond voegen. Dat gaat gewoon niet gebeuren. Ze hebben een paar honderd leden. Die honderd leden hebben onderling ruzie en/of zijn met identiteitspolitiek bezig en/of zitten met een been in Bij1 (Die politieke partij). Anarcho communisme is nog geen splinter van een splinter van een splinter, van wat het ooit was. In Europa dan.

    Ik denk dat het in de derde wereld wel weer betekenis kan hebben. Maar dan noemt men het geen anarchisme, meestal. De Zapatista in Mexico, wij vinden dat zij links anarchisme doen. Zij zelf vinden van niet.

    Als er opnieuw een anarcho collectivistische en/of communistische massabeweging komt. Een revolutie. Dan gaat dat in een land als de Filipijnen, of Colombia, of Brazilië ontstaan. Althans, denk ik. Het blijft allemaal koffiedik kijken natuurlijk. Maar daar zijn de condities er veel meer naar. Misschien, heel misschien zelfs in de USA. Maar, nee, dat betwijfel ik toch. Ik denk eigenlijk dat zowel Europa, als de USA langzaamaan meer autoritair communistische trekjes gaat ontwikkelen, de aankomende jaren.

    Europese anarcho communisten brengen inderdaad brochures uit,waarin ze dagdromen over ‘de revolutie’. Maar ze weten zelf ook wel, dat het allemaal spielerei is. Diep in hun hart weten ze het. En daar komen dan ook die ruzies van. Ze leven in bad faith. Je kan honderd brochures schrijven over ‘de revolutie’. Maar als je revolutionair bent, ben je op dit moment aan het trainen, in de bossen ergens. Iets dat van die extreem rechtse groepjes tenminste wel snappen. Dat zijn natuurlijk ook klootzakken, maar ze maken wel meer waar wat ze zeggen. In die zin zijn ze minder nep. Je zou willen dat ze amateuristischer waren en/of nepper waren.

  3. tijdschriftdeas permalink*
    05/07/2021 20:08

    Ik laat speculaties voor wat ze waard zijn. Ik vind intrigerend dat je een 100 jaar oud inzicht dat je voor fundamentele (maatschappij) verandering een overmaat aan medestanders nodig hebt (in het geval van de auteurs van het besproken boek gaat het om verwijzingen naar de Italiaanse anarchist Malatesta) nog niet een begin van een plan weet te ontwikkelen hoe je zover komt om door inspiratie die overmaat te realiseren. Dat zou heden niet mogelijk zijn? Waarom dan zo’n boek gepubliceerd? En niet mogelijk in onze periode? Een protestbeweging als de Algerijnse Hirak weet dat wel te bereiken in die periode; verg. https://en.wikipedia.org/wiki/2019%E2%80%932021_Algerian_protests .

    • Nayakosadashi2020. permalink
      06/07/2021 13:57

      Bro

      Kijk, ik heb de waarheid niet in pacht hé en ik kan niet in de toekomst kijken. Maar ik heb een sterk vermoeden, dat iets als het Spaanse anarchisme, of Russische anarchisme (Mhakno etc) niet meer terug zal gaan komen. Niet in Europa

      Het neoliberalisme is overkoepelend geworden. De arbeiders voelen zich niet verwant met links. Het neoliberalisme is geslaagd in het drillen en disciplineren van mensen. Als arbeiders in opstand komen, kiezen ze vaak voor of complotten, of ze kiezen voor FVD.

      Dit komt ook een beetje door internet etc. De controlestaat, weet alles van iedereen. In de tijden van Mhakno en Durutti, was het voor de staat om grip te houden op alle gebieden en provincies. Daarom kon daar dan anarchisme gaan woekeren. Nu is dat niet meer zo. Bijvoorbeeld, de AIVD leest nu mee met wat ik hier schrijf. Ze zijn mensen altijd een stapje voor.

      In meer gedestabiliseerde regios, in de wereld, word het een ander verhaal. In Zuid Amerika zijn grote oerwouden en onherbergzame gebieden. Verder zijn de regimes vaak instabiel. Dat zijn dan ingrediënten voor mogelijke revolutie, weetje wel. En zo’n revolutie kan slagen, of mislukken. Ik heb geen zin om naar zo’n land te gaan etc. Zeker niet. Maar Europese anarcho communisten moeten daar heen gaan. Wat ze niet durven natuurlijk, want dan komt het wel allemaal heel dichtbij.

      • Nayakosadashi2020. permalink
        06/07/2021 14:45

        correctie

        Dit uitblijven van linkse massabeweging, komt ook een beetje door internet etc. De controlestaat, weet alles van iedereen. In de tijden van Mhakno en Durutti, was het voor de staat moeilijk om grip te houden op alle gebieden en provincies. Daarom kon daar dan anarchisme gaan woekeren. Nu is dat niet meer zo. Bijvoorbeeld, de AIVD leest nu mee met wat ik hier schrijf. Ze zijn mensen altijd een stapje voor.

  4. Nayakosadashi2020. permalink
    07/07/2021 10:14

    Daar komt ook nog bij.

    Zo’n kortstondige opstand die je noemt, is niet hetzelfde als een revolutie.

    • tijdschriftdeas permalink*
      08/07/2021 12:16

      Goed en wel, ik heb het niet over ‘de’ opstand of ‘de’ revolutie. Ik heb het over auteurs die NU werken met een 100 jaar oude wensgedachte de meerderheid van de bevolking te bereiken om die het gelukzalige moment van het libertaire communisme bij te brengen. Hoe doe je dat is de vraag (mijn vraag). Mag ik hopen dat na 100 jaar daarover nadenken op zijn minst een begin van een antwoord te geven is, als daarover en daarvoor een boek geschreven word…?

      • Nayakosadashi2020. permalink
        08/07/2021 14:04

        Beste as persoon.

        Tja, ik zie mijzelf als een persoon die in de individueel anarchistische traditie staat. Ik brand mij niet aan anarcho communisme. Ik ben nogal teleurgesteld geraakt in die mensen. Ik wil niets meer met ze te maken hebben, op politiek gebied.

        Anarcho communisten bereiken het volk niet. Maar ze vinden zelf van wel. Dit is een illusie waar ze in leven. Een illusie die tot spanningen en contradicties leid. Ze denken echt dat het volk iets van hun denkbeelden vind. Maar in de praktijk preken ze voor eigen parochie en blijven ze binnen de eigen sekte functioneren. Het is een gênant geheel.

        Ik heb wel ideeën, over hoe ze ‘het volk’ zouden kunnen bereiken. Maar ze willen niet meer met mij spreken en ze zouden sowieso nooit naar mij luisteren en ik heb geen zin meer om met ze te praten.

        Anarcho communisten zijn arrogante idealisten, die zichzelf ingegraven hebben en alleen elkaar bereiken.

        Als ze ‘het volk’ willen bereiken, moeten ze de boel geheel resetten en herformuleren, op zo’n manier dat het maatschappelijke betekenis voor nu heeft. Dit gaat alleen niet gebeuren, omdat moderne anarcho communisten extreem arrogant zijn en nooit luisteren naar iemand die een andere visie heeft. Sterker nog, sommige prominente moderne anarcho communisten zijn tegen de vrijheid van meningsuiting. Want het hebben van een mening, is fascisme, vind men dan. Vraag me niet hoe die gedachtekronkel werkt.

  5. Nayakosadashi2020. permalink
    08/07/2021 15:44

    En dan heb ik het over het Europese en Amerikaanse anarcho communisme.

  6. nayakosadashi2020 permalink
    10/07/2021 12:15

    Weetje wat het ding is. Als we het over anarcho communisme hebben, dan spreken we over letterlijk tienduizenden mensen, die met de wapens de hele boel omver gooien. De hele maatschappij reorganiseren. Zie jij dat gebeuren, in Nederland ? Of in Europa? In deze tijd?

    Ik niet. Of ik het nou zou willen of niet. Als de regerende klasse het niet meer kan en de onderklasse en middenklasse het niet meer willen, dan komt de revolutie. In Nederland kan de regerende klasse het niet meer, maar de onderklasse en middenklasse wilt niet iets anders.

    Rutte is incompetent en het neoliberalisme functioneert niet. Maar toch willen de mensen het. Net als dat de mensen in Noord Korea het communisme willen. AL is het daar natuurlijk wel veel extremer, maar het is dezelfde dynamiek, in de kern.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: